Instrument
1989-03-03
Aangezien velen getracht hebben een verhaal op te stellen over de zaken, die onder ons hun beslag hebben gekregen, gelijk ons hebben overgeleverd degenen, die van het begin aan ooggetuigen en dienaren van het woord geweest zijn, ben ook ik tot het besluit gekomen, na alles van meet aan nauwkeurig te hebben nagegaan, dit in geregelde orde voor u te boek te stellen, hoogedele Teofilus, opdat gij de betrouwbaarheid zoudt erkennen der zaken, waarvan gij onderricht zijt.- Jaargang 33
- nummer 5
Lucas 1:1-4
Moeder vindt het fijn als haar kookkunst wordt geprezen, maar ze heeft een hekel aan pottenkijkers.
Zo bereiden de bijbelschrijvers hun gerechten, maar meestal laten ze ons niet rondneuzen in hun keuken.
Lucas vormt een uitzondering op deze regel. De evangelist lijkt op een moeder die haar dochter kookles geeft: ze kookt en ze laat zien hoé ze kookt. Zo gunt Lucas ons een blik achter de schermen van het evangelie. Wat komt er allemaal kijken voordat God tot ons spreekt in de schrift!
Er is iets gebeurd. Er zijn zaken die onder ons hun beslag hebben gekregen en woorden waar Teofilus in onderricht is. Dingen die Jezus gedaan, woorden die Hij gezegd heeft.
Dit zijn geen verzinsels, nee, het zijn feiten die echt gebeurd zijn. Lucas heeft het over mensen die van het begin aan ooggetuigen zijn geweest.
Wie begin zegt, zegt vervolg.
Het gaat niet om iets boventijdelijks, het is geschiedenis die wordt verteld.
Als we hier niet van uitgaan, stort heel het evangelie in elkaar.
Dan zagen we de tak door waar we op zitten.
Als bijvoorbeeld Jezus niet uit de doden is opgewekt, dan zijn wij de beklagenswaardigste van alle mensen.
Dan is immers onze prediking zonder inhoud, en zonder inhoud is ons geloof. De Heer is wáárlijk opgestaan!
De Heilige Geest zet een bericht op de telex en de terminal van Lucas begint te ratelen. De Geest geeft Lucas een dictee. Men zou dit het mechanische aspect van de inspiratie kunnen noemen.
Er is iets getuigd. Er zijn mensen die ooggetuigen en dienaren van het woord geweest zijn. Dit slaat op de apostelen, een kleine batterij van microfoons en camera's, opgesteld bij de persconferentie van Gods koninkrijk. Ze zijn ooggetuigen: ze hadden een speciale opdracht. En ze zijn dienaren van het woord geworden: ze hebben deze opdracht aanvaard. De apostelen staan in een unieke relatie tot Jezus. De Heer is waarlijk opgestaan en Hij is aan Simon verschenen! Lucas plukt zijn gegevens niet in het wilde weg overal vandaan, maar de stroom van informatie over Gods koninkrijk heeft een duidelijke bedding. Er zijn mensen die een ambt hebben gekregen en aangenomen. Men zou dit het apostolische element in de inspiratie kunnen noemen.
Er is iets geloofd. De zaken hebben onder ons hun beslag gekregen. Ze zijn onder ons voldragen. Hierbij denken we aan de bredere kring van discipelen, de eerste christelijke gemeente. God de Vader houdt een persconferentie. Jezus de Zoon is woordvoerder van het koninkrijk. De apostelen verzorgen het persverslag.
De mensen lezen het in hun zondagskrant. Het verlossende woord wordt gesproken en geloofd.
Het draagt behalve het stempel van God en de kleur van de apostelen ook de geur van de gemeente. De Heer is waarlijk opgestaan, Hij is aan Simon verschenen en Hij is geloofd in de wereld! Ook hieraan heeft Lucas zijn gegevens te danken.
Men zou dit het relationele bestanddeel van de inspiratie kunnen noemen.
Er is iets verzameld. Er zijn velen die getracht hebben een verslag op te stellen. Niet dat deze pogingen mislukt zijn, maar moeilijk waren ze wel. We kunnen denken aan de evangeliën naar Marcus en Mattheüs.
En aan andere verzamelingen van woorden en daden van Jezus die in omloop waren. Daar heeft Lucas gebruik van gemaakt.
De anderen hebben in de zondagskrant geschreven, hij verwerkt alle gegevens in een nieuw weekbladartikel.
Er zijn verschillen maar ook overeenkomsten tussen b.v. Lucas 24 enerzijds en Marcus 16 en Mattheüs 28 aan de andere kant. Wij zouden in zo'n geval met voetnoten werken, maar Lucas volstaat met een algemene verwijzing in zijn inleiding. De reeds bestaande verzamelingen drukken hun stempel op zijn verslag. Men zou dit de collegiale kant van de inspiratie kunnen noemen.
Er is iets geschreven. Lucas zegt daarvan: nu ben ook ik tot het besluit gekomen dit te boek te stellen.
Het karakter en de aanleg, de taal en de stijl van de schrijver zelf spreken ook een woordje mee in het evangelie. Er is wel eens gezegd, dat de inspiratie van de bijbelschrijvers samenhangt met heel de in de schepping aanwezige werking van de Heilige Geest. De inspiratie is daar de kroon en de spits van. De Geest weeft alle leven in de planten-, dieren- en mensenwereld. Hij weeft het kind in de schoot van zijn moeder. Op heel bijzondere manier heeft Hij ook Lucas geweven in de schoot van zijn moeder. Rekening houdend met de speciale taak die hij later zou krijgen als evangelieschrijver.
Dit zou men de organische zijde van de inspiratie kunnen noemen.
Er is iets bedoeld. Lucas is tot het besluit gekomen na alles van meet aan nauwkeurig te hebben nagegaan, dit in geregelde orde te boek te stellen. Dit zijn twee dingen: het onderzoek vooraf en de samenstelling daarna. Het onderzoek bevatte drie elementen: Lucas heeft alle relevante feiten nagegaan, hij heeft er gedurende een lange periode aan gewerkt en hij is hierbij nauwkeurig bezig geweest. De stijl van zijn inleiding wijst daar ook op: hij wil goed voor de dag komen met zijn evangelie.
Hij heeft de wijsheid van God aan te bieden aan de dwaasheid van de wereld. Ook de samenstelling van zijn boek is typisch iets van Lucas zelf. De volgorde van de gebeurtenissen, het weglaten van het één en het opnemen van het ander, zijn visie op de feiten, bepaalde motieven die hij in leven en werk van Jezus heeft ontdekt, kortom wat wel genoemd wordt: zijn theologie, zijn redactie. De Heer is waarlijk opgestaan en Hij heeft zich daarbij de zegenende priester betoond. Dit zou men het redactionele onderdeel van de inspiratie kunnen noemen.
Er wordt iets gelezen. Het boek is bestemd voor u, hoogedele Teofi/us, opdat gij de betrouwbaarheid zoudt erkennen der zaken waarvan gij onderricht zijt. Teofilus zal wel een hooggeplaatste figuur geweest zijn: de aanspreektitel: 'hoogedel' wordt ook wel voor een stadhouder gebruikt.
Mogelijk was de man van niet-Joodse afkomst: Teofilus is een Griekse naam, hij had ten aanzien van het geloof catechisatie gekregen.
In ieder geval heeft Lucas een doel met zijn boek: hij wil dat de lezer door zijn woord verlost wordt en verlost blijft. Men zou dit het actueel-toepasselijke, het kerugmatische karakter van de inspiratie kunnen noemen.
Aan de fabricage van een auto werken allerlei mensen en materialen mee. Vanzelfsprekend is een auto niet bestemd om stil te staan in de showroom, maar om te rijden op de weg en om personen en goederen naar de plaats van bestemming te brengen. Zo hebben aan de totstandkoming van het evangelie allerlei mensen en materialen meegewerkt.
Maar het belangrijkste dat we over het evangelie kunnen zeggen is natuurlijk, dat het een kracht Gods tot behoud is. De bijbel is wel eens vergeleken met een fundament of een weg. Misschien kunnen we beide beelden beter combineren en zeggen: de bijbel is een brug. De brug tussen b.v. de opstanding van Jezus en van ons. Tertullianus (± 200 n. Chr.) heeft de theologie een aantal technische termen aangereikt.
Sommige ervan had de kerk beter kunnen vergeten. De ene term echter die de kerk niet had moeten vergeten, is in onbruik geraakt. Tertullianus noemde de bijbel instrumentum.
De bijbel is geen testament van een dode, maar het instrument van de Levende. Hier "klinkt de stem van God, vrijspraak, vertroosting en gebod, vlak vóór u ligt de weg ten leven".
| OPSTANDING· 1· Waar hebt u hem gelegd vraagt Jezus en de mensen zeggen Heer kom en zie dan komt Jezus en ziet in een spelonk een gat in de bergen achter een steen daar leggen ze een mens neer een schepsel van God de kroon van Gods schepping je vriend Lazarus van wie je houdt daar leggen ze je vader en je moeder je man en je kind in een kist in een graf onder een steen een mens die je hebt bemind Heer kom en zie zie het graf in Betanië zie de graven in Hilversum in Krommenie op alle plaatsen ter wereld Heer kom en zie en Jezus weent stil en alleen zonder misbaar geen doden klacht geen klaagzang maar als een kind snikkend omdat zijn mooie speelgoed in stukken op de grond ligt Jezus weent stil rollen de tranen over zijn wang telkens en telkens weer en die onnozele mensen maar denken dat Hij weent omdat Hij zoveel van Lazarus hield ja dat ook en denken jullie ook maar want het huis van mijn Vader is kapot diep gescheurd verminkt dood o hoe kunnen jullie het ooit begrijpen jullie die niet weten hoe het was in den beginne ik ween om het werk van mijn Vader ... (bij Johannes 11 :35) |