Lijden en sterven
1989-03-17
In deze dagen staan we stil bij het lijden en sterven van onze Heiland. ' Met lied 177 zingen wij: leer mij, 0 Heer, uw lijden recht betrachten; in deze zee verzinken mijn gedachten: o liefde die, om zondaars te bevrijden, zo zwaar moest lijden.- Jaargang 33
- nummer 6
Hoe zwaar? Hoe zwaar heeft onze Heer Jezus moeten lijden, teneinde Gods toorn tegen onze zonde weg te nemen? Kan men dat lijden wegen, zonder daar zelf aan onder te gaan? Kunnen wij ons redelijk voorstellen hoe Jezus, "in onze plaats gemarteld en geslagen", onze zonden gedragen heeft en daaronder is bezweken?
Dikwijls hebben christenen getracht zich een voorstelling te maken van de aard en de zwaarte van zijn lijden, en de werkelijke oorzaak van zijn lichamelijke dood. Zoals ouders, die een kind hebben verloren, liefdevol uitvorsen wat er precies gebeurd is. Zoals kinderen achteraf van de dokter willen weten, wat vader of moeder precies heeft doorstaan.
Het "lijden recht betrachten" - dat is niet slechts het resultaat van dat lijden, onze verlossing, ons indenken.
Maar dat "recht betrachten" slaat op het lijden zelf. Dat lijden, dat Jezus "de ganse tijd van zijn leven op aarde, maar inzonderheid aan het eind" gedragen heeft.
Het avondmaalsformulier spreekt van de "bittere en smadelijke dood des kruises" . Hoe smadelijk die dood wel was vinden we bij Mozes* ): vervloekt is een ieder die aan het hout hangt. Immers uitgeworpen van de aarde, niet aanvaard in de hemel, buiten elk menselijk lot vallend en naakt aan de roofvogels uitgeleverd - smadelijker is niet denkbaar. Maar hoe bitter is die kruisdood?
Doodsoorzaken
Dit jaar verscheen een boek van de Weense patholoog-anatoom Hans Bankl, over de ware doodsoorzaak van een aantal mensen .•• ) De schrijver heeft meer dan dertigduizend autopsies verricht en moest vaststellen, dat in 40 procent der gevallen de dokters een onjuiste doodsoorzaak hadden opgegeven.
We krijgen de indruk, dat hier iemand spreekt met grote kennis van lijden en sterven. Ook iemand die tracht, doodsoorzaken met meer , zekerheid dan voorheen uit de medische en sociale omstandigheden af te leiden.
Nieuw licht op Jezus' dood
Deze schrijver heeft zich bezig gehouden ook met de dood van onze Heiland. Op grond van algemene en bijzondere medische kennis, en met de Schrift in de hand, geeft hij enig nieuw licht' op de dood van Jezus.
Als wij uit dankbaarheid en eerbied wat meer willen weten over zijn lijden en sterven - teneinde zijn lijden recht te betrachten - kunnen deze gegevens ons van dienst zijn.
Zonder enige afbreuk te doen aan het vreselijk lijden van geseling, urenlang verhoor in staande houding, het doorboren van handen en voeten met smeedijzeren nagels en het hangen aan ledematen, die slechts door wonden worden vastgehouden - zegt de deskundige, dat alleen hierdoor het leven van een krachtig mens niet in enkele uren kan worden beëindigd.
Shock
Als de werkelijke doodsoorzaak, zegt de specialist, moet een ernstige en onbehandelde shock genoemd worden. Wat is een shock?
Dat is, zegt een handboek, een lichamelijke toestand waarbij diverse lichaamsfuncties gaan stilstaan; en wel als gevolg van een ongeval, van pijn, van een hevige emotie of een acute ziekteaanval. In dit geval dus de hevige emotie, die, oorzaak moest zijn van een uitzonderlijk ernstige shock. Bankl spreekt van een catastrofale emotie, die in de hof van Gethsemane begonnen moet zijn.
Jezus, volkomen mens, werd zich gedurende zijn leven meer en meer bewust van zijn Goddelijk zoonschap. En, afziende van de hulp van hemelse legioenen, aanvaardde Hij gehoorzaam het verlossingsplan van zijn Vader. Hij was niet slechts menselijk-beducht voor pijn en dood, maar Hij realiseerde zich, dat God-de-Vader meeleed in deze vernedering van Zijn Zoon. God "was de wereld met Zichzelf verzoenende". Zodat .Jezus de crisis in Gods wereldplan moest oplossen: de schepping redden van een totale mislukking; uitkomst brengen aan een verzondigde mensheid, ten koste van Gods eigen offer.
Dat ligt op heel ander niveau dan de vrees voor lijden, foltering en dood.
Uit de oorlog weten we immers van dappere mensen, die de nacht voor hun executie met lofzang 'en gebed doorbrachten. Maar wanneer Jezus - zoals de arts Lucas meldt - in de hof van Gethsemane de àvond voor zijn dood in zware tweestrijd doorbracht, is duidelijk dat voor Hem andere zaken golden, dan die een gewoon mens dragen kan. Juist Lucas zegt, dat Jezus emotioneel gezweet heeft, bloed gezweet heeft - grote druppels bloed!
'Het ligt voor de hand dat de specialist - die dit bloed-zweten medisch aanvaardt, - hier het moment van de eerste shock meent te zien. En wanneer de Vader niet een engel had gestuurd -orn Hem te bemoedigen, zou Jezus' werk hier een ontijdig einde hebben kunnen vinden.
Maar deze versterking stelde Jezus in staat om - shock of niet - alsnog bewust op te treden tegenover Malchus en de tempelwacht; waardig te zwijgen tijdens het caricaturale verhoor en de verhouding van moeder Maria en Johannes duidelijk te regelen. Hoewel zijn bezwijken onder het kruis op de via dolorosa Bankl gelijk schijnt te geven.
Shock-verschijnselen
De shock, als gevolg van een overmatige nerveus-emotionele belasting, veroorzaakt, een verlies aan bloedvloeistof, die via de fijnste bloedvaten uittreedt en zich in de borstholte verzamelt, tot een longoedeem.
Ook geeft de shock een bleke klamme huid, een snelle pols, lage bloeddruk en een 'gedeeltelijk tot algeheel verlies van bewustzijn.
Het stilstaan van lichaamsfuncties vanwege de gestoorde bloedcirculatie werkt een totale ontreddering in de hand, wanneer niet snel medisch wordt ingegrepen. 'In plaats daarvan heeft de geseling tal van inwendige en uitwendige bloedingen veroorzaakt, weliswaar niet dodelijk maar wel' zeer ondermijnend.
De kruisiging
Zoals u weet werden in 70 na C. in Jeruzalem talloze mensen door de Romeinen gekruisigd: Door een archeologische vondst in 1968 is elk detail van een romeinse kruisiging bewaard gebleven. Een slachtoffer werd bewegingloos opgehangen, wat alleen al desastreuze gevolgen had. Onder meer werd door de hangende houding de borstkas dichtgeknepen, waardoor ademnood ontstond. De schrijver Bankl heeft, persoonlijk en met hulp van bereidwillige studenten, de houding van een gekruisigde beproefd. Hem bleek dat - ook zonder shocktoestand en verwondingen - deze houding een zodanige verstoring , van de bloedsomloop geeft, dat de studenten al na 12 minuien in coma geraakten.
Om nu te voorkomen dat een gekruisigde spoedig buiten bewustzijn zou raken en zo sterven, gaven de Romeinen hem een soort zitsteun en voetensteun, die het lijden niet ver minderden' maar verlengden. Zo werd de bloedsomloop enigermate toegestaan, en de bewusteloosheid en het sterven uitgesteld ... vaak langer dan een dag.
Het stenen Dat de dood van de mede-gekruisigden met het oog op de sabbath (Deut. 21:23) versneld werd, is dan ook verstaanbaar; zegt Bankl. Door het breken van hun benen werden ze ontdaan van hun steunen en kwamen vrij te hangen, waardoor shock, bewusteloosheid en dood spoedig intraden.
Dat Jezus in weinige uren gestorven was - voor Pilatus nauwelijks aanvaardbaar - is voor Bankl vanzelfsprekend.
Hier sprak de ernstige shock, zegt hij, waaraan de andere gehangenen nog niet leden. Nu blijkt echter dat deze deskundige wel de Bijbel gevolgd heeft, maar niet doorgrond. Hij staat namelijk stil bij lichamelijke gebeurtenissen, maar ziet onvoldoende wat daar achter ligt.
Van Godverlaten
Het moet immers de God-verlatenheid zijn geweest, de geestelijke beproeving, die Jezus de genadeslag toebracht. Wist Hij zich lange tijd verzekerd van zijn Vaders medelijden, op zeker moment verliet Hem deze zekerheid, toen God zijn aangezicht verborg. Toen viel alle grond onder Hem weg. Hoewel zijn kreet "waarom hebt U mij verlaten?"
meteen de lijn naar Boven herstelde, viel Hij nu terug in lichamelijke uitputting: mij dorst.
"Vochtverlies", zegt Bankl, gevolg van shock. Bij de doodsconstatering is er bloed-en-water gezien. "Longoedeem", zegt Bankl (terecht of ten onrechte), gevolg van shock.
Het mag allemaal waar zijn - maar het constateert alleen lichamelijke processen. Ook de door Bankl verworpen theorie over een schijndood behoort hier toe. .
Zich gegeven
Het accent valt voor de gelovige op Christus' bewuste daad: het zich in de dood overgeven. Hij heeft, nadat Hij "met de overtreders is geteld geweest" zijn "ziel in de dood uitgestort".
Hij mocht, toen alles volbracht was, zijn leven afleggen. De band met de Vader was, toen alles volbracht was, hersteld. "In Uw handen beveel ik mijn geest" , sprak de Heiland. Citaat uit psalm 31 en een Joods avondgebed.
Aan de andere kant werd Hij "uit de angst en het gericht weggenomen".
Hem werd onnodig lijden bespaard.
"Geen been werd aan Hem gebroken".
Dat verhoedde zijn Vader.
Volmaakte samenwerking tussen Vader en Zoon. Als bij de opstanding, waar zijn Vader Hem deed opstaan - maar waarin ook Hijzelf het leven terugnam.
Welk nut?
Dit is een aangrijpend verhaal. De arts Bankl zegt dat Jezus' dood gruwelijker is geweest dan theologen zich ooit hebben kunnen indenken.
Wij zeggen: zelfs gruwelijker dan deze specialist zich kon indenken.
Maar wat is de zin van deze opgedane kennis? Dat wij, wanneer wij zijn lijden recht betrachten, ver- .
trouwen zullen: dat onze Heiland op deze uitzonderlijke wijze ons lichaam en onze ziel van de eeuwige vloek heeft verlost. En dat Hij , voor ons Gods genade, vrijspraak en eeuwig leven verwierf. Uit bloed, zweet en tranen heeft Hij gehoorzaamheid geleerd, de volmaaktheid bereikt (Hbr.5) en is de mensheid' tot eeuwig heil geworden.
Halleluja, lof zij het Lam, dat onze zonden op zich nam, wiens bloed ons heeft geheiligd.
*) Gen, 40:19 en Deut. 21:22,23
* *) het boek werd door Bram Pols besproken in NRC-Hbl dd 21-1-1989