Tradities
2010-12-10
Onlangs maakte ik op de zendingspost op Groothoek in KwaZulu-Natal een bijzondere dag mee. We vierden daar een dag van de geschiedenis. Op deze dag stond de geschiedenis van de streek, Enkumane, centraal. Hoe vertel je zo’n streekgeschiedenis op een manier die de mensen interesseert? Je laat mensen de geschiedenis van hun familie vertellen. Want die kennen ze. Nee, er staat niet veel van opgeschreven. Soms staan er een paar notities in een schoolschriftje ter ondersteuning van het geheugen. Hier heerst de mondelinge overlevering nog oppermachtig. Zo vertelde een mevrouw, prachtig gekleed in klassieke Zoeloe-klederdracht, over haar familie: wanneer die in de streek was komen wonen, waar ze oorspronkelijk vandaan kwamen. Meestal waren ze weggejaagd om de een of andere reden. Een kostelijk moment in haar verhaal kwam, toen ze de naam van haar schoonvader moest noemen.- Jaargang 54
- nummer 24
Dat kan natuurlijk niet zo maar. Een schoondochter mag in veel traditionele Zoeloe-families de naam van haar schoonvader niet uitspreken uit respect voor hem. Ze had het handig opgelost. Iemand zat naast haar, stond even op en las uit het schoolschriftje de naam van de schoonvader voor. Zij ging gewoon verder. Dr. Riens de Haan, die de dag had georganiseerd en leidde, sprak over de amakhosi (chiefs) van Enkumane, de Mkhize’s. Hij liet er een dood gaan in zijn verhaal, en gebruikte daar al een mooi eufemisme voor: de inkosi ging naar beneden. Maar dat kon zo maar niet. Iemand stelde een ander woord voor. Amakhosi gaan niet dood, ook niet eufemistisch. Ze verlaten deze wereld om in een andere verder te leven. Het komt dus in het doorvertellen van de geschiedenis op de juiste terminologie aan.
Zo moet het ook toegegaan zijn in Bijbelse tijden, toen de verhalen van aartsvaders, koningen en profeten mondeling werden overgeleverd met behulp soms van wat notities als ondersteuning van het geheugen. Zo onthield men geschiedenis. Na de ballingschap had Ezra echter al een ‘boek’ met de Thora tot zijn beschikking. In tijden van sociale onrust gaan anders mondelinge overleveringen verloren. Het is goed dat de Haan de streekgeschiedenis van Enkumane opgeschreven heeft.
Dr. Bob Wielenga woont in Zuid-Afrika en is emerituspredikant van de NGK Kampen.