LV wil studie naar homoseksualiteit en ambt
2010-12-10
De Landelijke Vergadering sprak 27 november wel in het openbaar over de website rond homoseksualiteit, maar de bespreking van ‘homoseksualiteit en het ambt’ had achter gesloten deuren plaats. Dat viel de pers tegen. ‘Ik had dat van de NGK niet verwacht’, zei de verslaggever van het Reformatorisch Dagblad. Naderhand werden wel de belangrijkste punten uit het overleg naar buiten gebracht.- Jaargang 54
- nummer 24
Zo was een meerderheid voor een commissie, die gaat studeren op wat de Bijbel zegt over de verenigbaarheid van het ambt met een monogame homoseksuele relatie. Weliswaar kwam deze zaak op de agenda door een voorgenomen besluit van de gemeente in Utrecht en de reacties van enkele regio’s daarop, maar LV-voorzitter Ad de Boer scheidde beide zaken scherp. De gemeente in Utrecht is ook nog in gesprek met de regio over dit besluit, dat in 2012 gaat spelen bij het aantreden van een nieuwe kerkenraad.
Studiecommissie
De afgevaardigden kozen voor een besloten bespreking en gaven dus het meeste gewicht aan het risico dat uitspraken rond ‘dit gevoelige onderwerp’ ongenuanceerd of vertekend in de pers konden komen en zo konden leiden tot ‘polarisatie naar binnen en naar buiten’ en ‘beschadiging van toch al kwetsbare kerkleden’. Ook werd verwacht dat afgevaardigden ‘zich bij openbaarheid en kans op losse citaten in de pers’ minder vrij zouden voelen om te zeggen wat ze vonden. ‘Dit biedt veiligheid en geeft meer kans op een indringend onderling gesprek van hart tot hart.’
Ook de generale synodes van de GKV 2005 en 2008 en van de CGK 2010 bespraken het thema homoseksualiteit in beslotenheid. Datzelfde deed de LV Zwolle in 2007 met een bezwaarschrift inzake pastorale omgang met homoseksuele gemeenteleden.
Weliswaar beschouwt de LV openbaarheid als regel en beslotenheid als uitzondering, maar ‘bij volstrekte noodzaak’ kan daarvan worden afgeweken. Ook andere argumenten voor openbare bespreking - het ging niet over concrete personen, je wekt de indruk van geheimzinnigheid en de verzoeken voor een pastorale handreiking werden op de LV Zwolle 2007 openbaar behandeld - bleken niet gewichtig genoeg.
Ook een vraag van de NGK Urk over de bediening van de sacramenten aan en het doen van openbare belijdenis door praktiserende homoseksuele broeders en zusters werd hierbij betrokken.
Deze kwesties komen volgend jaar terug op de LV-agenda. De regio’s Harderwijk, Kampen en Alkmaar-Zaandam maken dan een voorstel voor de studiecommissie.
Richtingloze site
De vulling van de website rond homoseksualiteit (www.homoindekerk.nl) wordt samen met de GKV krachtig voortgezet. Weliswaar viel het aantal (beleids)stukken uit NGK-hoek tegen, maar volgens woordvoerder Ad de Boer is inmiddels een tweede stuk geplaatst en zijn twee andere gemeenten bereid hun stukken op aanvraag beschikbaar te stellen. ‘We hadden de nodige publiciteit bij de lancering van de site en dat moeten we vasthouden, bijvoorbeeld door een link op gemeentelijke websites en door er regelmatig in mededelingen aan te herinneren’, vond hij. Er is een handleiding in de maak voor gesprekken over homoseksualiteit in kerkenraad en gemeente.
Broeder A.F.M. Schippers (Amsterdam-Haarlem) vond een ‘richtinggevende’ handleiding een goed idee, ‘want het vele materiaal kan verwarrend werken.’
Broeder J.F. van der Bijl (Utrecht) was kritischer. ‘Ik kan mij de aarzelingen bij het openbaar maken van stukken wel voorstellen. Je schiet preken - bedoeld voor een plaatselijke situatie - toch min of meer de ruimte in, zonder de mogelijkheid de discussie te sturen.’
De Boer vond die vragen om richting ‘intrigerend’. ‘De wedervraag kan zijn: welke richting dan? De LV Zwolle wilde juist recht doen aan de uiteenlopende zienswijzen en samen zoeken naar wat de Schrift zegt. We plaatsen materiaal van mensen die de Bijbel als bron en norm hanteren, dat is de “richting”. Uiteraard respecteert de redactie de rol van een preek in een specifieke gemeente en controleren we de bijdragen op mogelijk kwetsende uitspraken.’
De regio Utrecht bleek niet overtuigd, want stemde tegen.
Geen beroep
Een nog grotere beslotenheid betrof de bespreking van het bezwaarschrift van ds. P.R. Gort tegen zijn ontslag door de NGK Hattem. Hierbij moesten ook alle vertegenwoordigers van de regio’s Harderwijk en Enschede-Zwolle en andere betrokkenen bij deze kwestie de zaal verlaten. De LV verklaarde zijn bezwaar niet ontvankelijk. Dat betekent, dat AKS-artikel 35 inhoudt, dat tegen een LV-besluit geen beroep mogelijk is.
Beroepscommissie
De rest van de vergadering werd besteed aan min of meer technische onderwerpen als kerkrecht en arbeidsrechtelijke zaken.
Voorzitter Willem Smouter van de commissie doorlichting kerkrecht bepleitte de instelling van een speciale commissie voor beroepszaken. ‘Kerken moeten betrokken blijven bij moeilijke kwesties. Ze hebben vaak geestelijk gezien gelijk, maar doen in procedures soms domme dingen. Een brede commissie kerkrecht bevordert de deskundigheid in de kerken, kijkt altijd mee bij beroepszaken en geef de LV bij een hoger beroep een zwaarwegend advies. Dus alleen bij een beroep op de LV in arbeidsgeschillen nemen deskundigen het stokje over, want dat wil je niet met 45 mensen doen.’
Diverse afgevaardigden hadden zich goed verdiept in het rapport en kwamen met een fors aantal opmerkingen en verbeteringen. Zo werd gepleit voor een minder groot aandeel van dominees in de beroepscommissie en vroeg broeder J.M. Louwerse (Amsterdam-Haarlem) zich af waarom de commissie uit twaalf leden moest bestaan. ‘Is dat ontleend aan de twaalf stammen van Israël, of aan de twaalf apostelen?’ Het antwoord daarop was, dat uit een groep van twaalf deskundigen steeds wisselende mensen kunnen worden gevraagd voor bepaalde kwesties.
Louwerse vond het voorstel sowieso niet besluitrijp, want ‘de teksten zijn te uiteenlopend. Sommige stukken zijn heel losjes beschreven, andere zijn zo uit een wetboek weggelopen.’
Ook waren er vragen over het advies van de commissie; moest dat zwaarwegend of bindend zijn? Smouter ging voor zwaarwegend. ‘Tenzij een besluit strijdig is met Schrift en belijdenis of apert onbillijk is. Het gaat erom, dat de LV in beroepszaken slechts marginaal toetst, want rechtspreken in een hoger beroep gaat volgens ons de vermogens van de LV te boven.’
Werknemer?
Hij reageerde ook op vragen over de dominee als werknemer. Broeder S. Kadijk (Dordrecht-Gorinchem) wees op het voorbeeld van de Doopsgezinden, waar predikanten in loondienst zijn en dat volgens hem veel problemen had opgelost.
In zijn inleiding had Smouter al gezegd, dat de predikant in de gereformeerde traditie ‘het tegenover’ van Gods Woord in de kerksituatie vertegenwoordigt. ‘Dat vraagt om een zekere zelfstandigheid. Ook stelt het ambt eisen aan leer en leven van een predikant, die in dienstverband moeilijk zijn hard te maken. Zonder zijn bijzondere positie kan elk kerkelijk conflict dan al snel in de arbeidsrechtelijke sfeer belanden. En tevens is het geen sinecure om elke gemeente werkgever in de zin van de wet te maken.’
Over eenden
Hij waarschuwde ook voor een vermenging van taken van predikanten en kerkelijk werkers. ’Als twee bedieningen kunnen ze elkaar verrijken, maar wordt de predikant steeds meer werknemer en doet de kerkelijk werker steeds meer dingen van de predikant, dan kunt u uitrekenen dat de overheid ooit zegt: het kwaakt als een eend, het loopt als een eend en het ziet er zo uit, dus zal het ook wel een eend zijn.’
Helemaal verboden is het volgens hem de kerkelijk werker in de kerkenraad te zetten. ‘Werknemers mogen zichzelf niet besturen, anders brengt u de status als Algemeen Nut Beogende Instelling in gevaar. En dat wilt u niet, want dan zijn de bijdragen aan de kerk niet meer aftrekbaar als giften.’
Kortom, de commissie gaat nog eens goed door het stuk en komt in maart terug voor besluitvorming.
Werkoverleg moeilijk
Nog veel meer technische zaken speelden rond de voorstellen van de commissie WAP/TOP. Volgens commissievoorzitter J.M. de Groot gebruiken vrijwel alle kerken de regelingen tot tevredenheid. ‘Wel blijft het voor predikanten moeilijk met de kerkenraad over hun werkomstandigheden te praten en dat betreuren we.’
Er kwamen vragen van onder anderen ds. C. Smit (Dordrecht-Gorinchem) en broeder Schippers over de noodzaak alle predikanten vanaf een bepaalde leeftijd taakverlichting te geven. Enerzijds omdat wellicht niet iedere predikant die verlichting nodig heeft en ook omdat in de maatschappij de tendens van ‘langer doorwerken’ speelt.
Broeder T. Dekker (Enschede-Zwolle) ging niet zomaar akkoord met de veronderstelde zwakke positie van een ontslagen dominee op de arbeidsmarkt. ‘Ik heb bij het UWV drie dominees mogen begeleiden en dat bleek makkelijker dan bij anderen.’
Wat betreft de financiële ondersteuning via wachtgeld pleitte broeder G.S. van der Bijl (Arnhem) ervoor de plaatselijke kerk te laten meebetalen. ‘Je moet de pijn dichtbij houden, want geld kan ook een factor zijn in het ontstaan van de pijn.’ Ofwel: een conflict loopt wellicht minder hoog op als het - flinke - financiële gevolgen heeft.
Ook dit rapport komt op een later tijdstip terug op de agenda.
| Droge ogen Willem Smouter over de praktische oplossing van een arbeidsgeschil. ‘Het kan niet waar wezen dat een kerkenraad z’n predikant ontslaat, ze samen afspreken niks te zeggen over het waarom van dat ontslag en dan de regio met droge ogen vragen hem voor twee jaar beroepbaar te stellen. Ook al staan handtekeningen van alle commissies er onder, dan nog kan een regio niet met een blinddoek om besluiten dat die dominee elders wel met vrucht zal kunnen werken.’ |