De Bijbel als verhaal
2010-10-15
Er komt geen einde aan het aantal boeken dat geschreven wordt, en veel lezen mat het lichaam af. Dat staat in de Bijbel: Prediker 12:12. Dit werd gezegd in een tijd waarin niet lezen maar vertellen het belangrijkste was. De mensen waren toen geen lezers, maar hoorders. Een boodschap ging van oor tot oor via het doorvertelde verhaal. In die cultuur ontstond de Bijbel. De Bijbel is primair geen lees- maar een voorleesboek! - Jaargang 54
- nummer 20
Het is daarom helemaal terecht dat er vandaag aandacht komt voor de Bijbel als verhaal. De Bijbel is bedoeld om voorgelezen te worden. Hij wil verteld worden. Door te luisteren vangen we haar boodschap op. Craig Bartholomew en Michael Goheen vertellen in hun boek The drama of Scripture (2006) het verhaal van de Bijbel na.
Ze doen dat voor hoorders in onze postmoderne kijkcultuur, beeldend en levendig. Beide schrijvers zijn gerenommeerde evangelische theologen.
Bartholomew komt oorspronkelijk uit een Engelse evangelisch-gereformeerde kerk in Zuid-Afrika; Goheen hoort tot de gereformeerd-presbyteriaanse traditie in Canada. Zij staan dicht tegen onze gereformeerde Bijbelleestraditie aan. Denk aan het werk van S.G. de Graaf, B. Holwerda of H.N. Ridderbos in de vorige eeuw.
Zendingsverhaal
Hoe vertellen Bartholomew en Goheen hun verhaal? Welke belangen willen ze in hun navertelling dienen?
Daar zijn ze duidelijk over. Allereerst willen ze laten zien dat in de Bijbel het God om het heil van de mens en de heling van de schepping gaat. Het gaat op een nieuwe hemel en aarde aan. Dat levert een holistische, en geen dualistische, kijk op mens en wereld op. Verder vinden zij het belangrijk om duidelijk te maken welke rol wìj spelen in het Bijbelse verhaal, dat nog steeds doorgaat. Wat heeft God met òns voor in wat de Bijbel ons vertelt?
Het voornaamste is niet hoe wìj de Bijbel een plek geven in ons leven, hoe belangrijk ook dat is. Gòd wil ons een plek geven in zijn verhaal met ons en onze wereld. Dan moeten we dat verhaal natuurlijk wel kennen.
Daarom vertellen Bartholomew en Goheen dat verhaal na in hun boek, zodat wij onze plaats gaan ontdekken en innemen in Gods verhaal. We kunnen niet vrijblijvend naar het Bijbelse verhaal luisteren. Tenslotte, ze willen onze ogen openen voor de centrale plaats die zending in het Bijbelse verhaal inneemt. Zending is Gods werk om de gevallen schepping te herscheppen, ons mensen incluis. Aan dat werk mogen wij als gelovigen meedoen. Bartholomew en Goheen lezen de Bijbel als zendingsverhaal.
Dat lijkt me een noodzakelijke leesbril bij het Bijbellezen. Een paar voorbeelden om aan te geven hoe zij de accenten leggen bij hun Bijbelvertelling.
Vertrouwd
In grote stappen gaan zij het Oude Testament door om de rode lijn te laten zien. Het doet vertrouwd aan.
We horen allereerst over de Schepper en zijn bedoelingen met ons mensen in zijn schepping. Daarna komt het verhaal over de tragiek van de menselijke opstand tegen de Schepper.
Daarop antwoordt God met zijn verbond met Abraham. Zo verschijnt het volk Israël op het toneel van de wereldgeschiedenis, in haar eigen land.
Maar het gaat God om Israël als zegen voor de wereld; het draait voor Hem nooit om Israël als gezegend volk op zichzelf. Ook de rol van rechters, koningen en profeten in Israëls geschiedenis komt aan de orde. Bij de ballingschap breekt het verhaal niet af, maar gaat het verder. Gods plannen falen niet; zijn zendingsstrategie past Hij wel aan.
Vergeten hoofdstuk
Een door velen wat vergeten hoofdstuk slaan Bartholomew en Goheen dan op: wat gebeurde er in de tijd tussen het Oude en Nieuwe Testament?
Al te snel sluiten wij het Nieuwe op het Oude Testament aan zonder daar rekening mee te houden. Alsof God er toen even (400 jaar!) niet was. Maar voor het begrijpen van het verhaal van het Nieuwe Testament moeten we toch echt iets weten van de Makkabeese opstand in de 2e eeuw vC. Aan Gods zegenrijke ingrijpen toen ontleenden de Joden dwars door de Romeinse overheersing heen het vertrouwen dat het ooit eens goed zou komen met Israël. Dat vertrouwen werd versterkt door de oudtestamentische profetieën. Wetsgehoorzaam en afgescheiden van de heidenvolken zou Israëls koninkrijk eens door God hersteld worden als centrum van de vernieuwde schepping. Geboden die het geloofsisolement van Israël tot dan toe zouden versterken werden daarom strikt nagekomen. Onderling was men het er grondig over oneens hoe God zijn toekomst zou laten aanbreken, al zou volgens iedereen de Messias er een cruciale rol bij spelen.
Maar de een dacht toch in politiekmilitaire, de ander in religieus-sociale termen over de messiaanse toekomst.
Sommigen wachtten af in een alternatieve gemeenschap buiten de samenleving.
Anderen bleven aan een wetsgetrouwe gemeenschap binnen de samenleving werken. En dan waren er nog de mensen van het compromis met de heersende Griekse cultuur!
Hoe ging het messiaanse verhaal van Gods heil verder in deze tumultueuze tijd? Dat vertelt de timmermanszoon uit Nazareth: met mij is Gods messiaanse toekomst al aangebroken.
De opstanding
In een lang hoofdstuk vatten Bartholomew en Goheen kort Jezus’ leven en werk op aarde samen. Het hoogtepunt daarvan vinden zij, in aansluiting bij de bekende Engelse nieuwtestamenticus Tom Wright, toch wel zijn opstanding.
Jezus en de joodse orthodoxie geloofden allebei dat er een lichamelijke opstanding uit de dood was en dat daarmee Gods verwachte eindtoekomst zou aanbreken, een nieuwe hemel en een nieuwe aarde. Maar Jezus verkondigde dat met zijn opstanding de beloofde toekomst er nu al was. Aan het verleden met zijn zonde en kwaad was nu al een einde gekomen door zijn dood aan het kruis. Was dit voor Joden al onverteerbaar, wij hebben er ook zo onze moeite mee. Lijkt het erop dat Gods toekomst er al is in een wereld vol kwaad, lijden en dood? Dat is wat Jezus verkondigde, en waar Paulus voor stond. De lichamelijke opstanding uit de dood van Jezus is de spil waar het evangelie om draait, en waar het in de kerkelijke verkondiging om moet gaan. Er zijn tekenen genoeg dat de krachten van Jezus’ opstanding zich al sterk maken in onze wereld ondanks het verzet er tegen dat nog steeds voortduurt. Door zijn Geest vormde Jezus een gemeenschap die met deze boodschap de wereld ingestuurd werd. Ze wordt in staat gesteld om met woord en metterdaad het evangelie van kruis en opstanding vorm en gestalte te geven. Zending is mijns inziens dan ook het teken bij uitstek dat Jezus is opgestaan en dat eens de toekomstige wereld er helemaal zal komen. Bartholomew en Goheen schrijven prachtige bladzijden over het missionaire leven van de kerk na Pasen, hemelvaart en Pinksteren.
Kleerscheuren
Aan alle verhalen komt een eind. Zo ook aan dit Bijbelse zendingsverhaal.
Eens zal God zijn doel bereikt hebben, zijn zending voltooid: een herstelde schepping helemaal tot ontplooiing gebracht. Maar voor het zover is, zal eerst de kosmische strijd tussen God en satan finaal moeten worden beslecht. Die strijd zal aan ons als volgelingen van Jezus niet voorbij gaan. Zonder kleerscheuren komt de kerk die trouw is aan haar Heer er niet vanaf. Trouw aan onze opdracht en in vertrouwen op onze opgestane Heer – dat hij de regie houdt over de gebeurtenissen in onze wereld – zien wij uit naar zijn terugkeer.
Dan zal hij alles zijn in allen – op onze eigen, vernieuwde aarde.
Waar zouden lichamelijk opgestane mensen elders eeuwig kunnen leven?
Niet in de hemel! Daar valt voor ons na Jezus’ terugkeer op aarde niets meer te zoeken en te vinden.
Geen puzzelboek
Een goede Nederlandse vertaling van dit boek zou veel jonge christenen kunnen helpen de Bijbel beter te begrijpen.
Oudere christenen worden er weer eens bij bepaald waar het om gaat in de Bijbel. Geen leerboek, geen puzzelboek, maar Gods grote verhalenboek: dat is de Bijbel. O ja, voor wie eraan mocht twijfelen, de historische betrouwbaarheid van de Bijbel staat bij Bartholomew en Goheen niet op de tocht! Dat is geen onbelangrijk punt natuurlijk. We moeten ons er echter niet door laten afleiden van wat echt belangrijk is: maakt ons kleine verhaal al deel uit van Gods grote Bijbelverhaal?
N.a.v. C. Bartholomew & M. Goheen (2006). The drama of Scripture. Finding our place in the biblical story.
SPCK, London.