De spiritualiteit van Florence Nightingale
2010-11-12
Misschien hebt u wel eens gehoord over Florence Nightingale, ‘the lady with the lamp’, de grondlegger van de moderne verpleegkunde. In haar denken en handelen was zij religieus geïnspireerd en zij ontwikkelde ook een eigen theologie over God en mensen. Jean Jaques Suurmond schreef een boek over haar en vatte haar opvattingen samen als ‘Rotterdamse theologie’: geen woorden maar daden. Volgens Florence was God dienen eerder een rioolpijp aanleggen dan rituelen vieren; eerder een bedpan legen dan bidden. In dit boek wordt deze, voor velen, waarschijnlijk onbekende kant van Florence belicht.- Jaargang 54
- nummer 22
Er is extra belangstelling voor het leven en werk van Nightingale, omdat 2010 haar 100e sterfjaar is.
Leven
Het boek bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over het leven van Florence, een meisje uit een aristocratisch Engelse familie dat voorbestemd leek om in een gouden kooi op te groeien. Ze heeft zich onder het juk van haar familie uit geworsteld. Hoewel ze geen expliciete voorvechtster van vrouwenrechten was, kan ze gezien worden als een voorloper van het hedendaagse feminisme. Politiek heeft ze veel invloed gehad, vooral ter verbetering van de positie van soldaten, armen en zieken. Ze vestigde haar positie nadat ze was uitgezonden naar de Krim oorlog (1854) waar ze de omstandigheden van soldaten fundamenteel verbeterde, door de nadruk te leggen op het belang van hygiëne en betere werkomstandigheden.
Door haar toedoen gingen sterftecijfers onder soldaten drastisch omlaag. Met haar ervaringen heeft ze de basis gelegd voor de ontwikkeling van de ziekenzorg in Europa. Ze kan gezien worden als een sociaal hervormer en als een grondlegger van de verzorgingsstaat.
Spiritualiteit
Het tweede deel van het boek gaat over haar spiritualiteit. Hierin komen twee lijnen naar voren. De ene is een rationele benadering, waarin ze met behulp van de wetenschap zoekt naar tekenen van Gods orde in de wereld (de natuurwetten); de andere lijn is een innerlijk zoeken naar eenheid met God. De rationele benadering, die ieder mens eigen is, vormt de basis voor het kennen van God. Hiermee komt de tweede lijn in haar denken, de mystieke kant van Florence naar voren. God leeft in mensen en inspireert mensen van binnenuit om tot hun recht te komen, in overeenstemming met zijn orde.
Werk van de Vader
Voor haar is er geen tegenstelling tussen wetenschap en geloof. Werken in overeenstemming met de orde van God is met hem meewerken, in groeiende bewustwording en eenheid met hem. Dit doet denken aan opvattingen van de Intelligent Design-denkers van tegenwoordig. Het was haar opvatting dat God ons de wereld laat verbeteren, Hij doet dat zelf niet. Ze relativeert de positie en rol van Jezus.
Ze had groot respect voor Jezus, die voor haar ‘de grootste mysticus’ en de ‘actiefste hervormer’ ooit is, maar het was in haar optiek wel de bedoeling dat de hele mensheid Gods zoon wordt. Jezus zei dat Hij het werk van zijn vader moest doen. Toen Florence de patiënten in het armenziekenhuis goede verpleging bracht, was ze zich ervan bewust dat ze het werk van haar Vader deed.
Waarheid
Florence benadrukt dat er maar één waarheid en dat is Gods waarheid.
Religie is geen zaak van ‘persoonlijke opvatting’ waar een ieder naar believen een eigen invulling kan geven.
Hiermee streed ze tegen individualistische opvattingen die ook vandaag de dag wel opgeld doen. ‘God openbaart ons geleidelijk de waarheid’, waarmee zij aanhanger was van een evolutionistisch geloof. Door onderzoek op alle terreinen van het leven groeit de mens in kennis van de waarheid van God. Zij ging er van uit dat mensen, geïnspireerd door de ‘Geest van rechtvaardigheid en waarheid’, zelf tot bewustzijn van God moeten komen. Zij was dan ook huiverig voor evangelisatie, waarmee volgens haar de waarheid aan mensen wordt opgelegd.
Waardering
Uit het boekje komt een eigenzinnig denker naar voren. Dat blijkt ook uit haar opvattingen over geloofszaken: wonderen (God is niet wispelturig en beantwoordt gebeden daarom niet willekeurig), gebed (er is maar één gebed, ‘Uw wil geschiedde’), lijden en kwaad (heeft een pedagogische bedoeling), het gezin (niet ontbinden, maar vervullen), vrouwen (de volgende Christus is misschien een vrouwelijke Christus) de kerk (niet geschikt om de religieuze waarheid te vinden), de Bijbel (geen openbaring van God, maar een oprechte poging van mensen om God te kennen). Al deze thema’s komen in dit boekje aan de orde. Ze zullen de rechtgeaarde gereformeerde lezer soms mogelijk doen fronsen, maar het bevat daarmee ook originele gedachten, die kunnen helpen eigen opvattingen helder te krijgen. De onderwerpen worden kort en helder beschreven. Het is een lezenswaardig boekje, dat zich goed leent voor bespreking in studiegroepen.
Suurmond, J.J. (2010), De spiritualiteit van Florence Nightingale. Meinema Zoetermeer. 133p. € 14,90.
Dr. René van Leeuwen is lector Zorg & Spiritualiteit aan de Gereformeerde Hogeschool in Zwolle en is lid van de NGK Ede.