Karikatuur
2010-11-12
Grollen en grappen zijn cultuurgebonden. Waar wij in Nederland om lachen, begrijpen ze in Engeland niet. Humor laat zich niet exporteren. Bepaalde uitingen van humor die vroeger konden, kunnen nu niet meer. De Sam- en Moosmoppen, waarin de Joodse cultuur op de korrel werd genomen, zijn verdwenen. Op het punt van het antisemitisme zijn we uiterst gevoelig. In Zuid-Afrika maken we als blanken geen grapjes meer over dingen die gevoelig liggen bij onze zwarte landgenoten. Een zwarte artiest, die een spotlied zong op Indiërs in Zuid-Afrika, werd publiek teruggefloten.- Jaargang 54
- nummer 22
Spot kan helemaal niet in een multicultureel land. Het wordt alleen maar verkeerd begrepen. Vooral culturen die zich achtergesteld voelen, vergeleken bij de dominante westerse cultuur, reageren getergd op spot. Als hun religie, het hart van hun cultuur, belachelijk wordt gemaakt, kan men daar de humor niet van inzien. Het viel dan ook niet te verwachten dat Deense cartoons van de profeet Mohammed goed zouden vallen in Arabische landen. In spot gaat het om een doorgeschoten karikatuur, die bedoelt te kwetsen.
In de Bijbel gebruiken vooral de profeten het wapen van de spot in hun strijd tegen afgodendienst. Beroemd is de godenspot van Elia op de berg Karmel (1 Koningen 18:27vv). Toen Baäl maar niet antwoordde op de dringende gebeden van zijn priesters, hoonde hij: jullie god zit zeker even op de wc. Wel moeten we bedenken dat die spot bedoeld was voor intern gebruik. De heidense goden werden belachelijk gemaakt, zodat de Israëlieten aan hun ongeloof zouden worden ontdekt. Het was geen onderdeel van het getuigenis naar de volken toe. Trouwens, wat een profeet was toegestaan in een totaal andere situatie, mogen wij nog niet in onze huidige kleinschalige wereld. Godenspot is geen christelijke optie.
Cartoons die een humoristisch licht laten vallen op de dingen van de dag moeten kunnen. In een multiculturele samenleving zullen ze misverstand oproepen. Zulke wrijfpunten zijn onvermijdelijk. Karikaturen, die spottend de diepste gevoelens van andere mensen opzettelijk kwetsen, moeten niet kunnen. Een beroep op de vrijheid van meningsuiting om spot te rechtvaardigen bedreigt die vrijheid juist. Hier zouden we minder tolerant moeten zijn.
Dr. Bob Wielenga woont in Zuid-Afrika en is emerituspredikant van de NGK Kampen.