Verlangen naar het vaderland
2011-01-07
Een zoektocht naar reformatorische spiritualiteit, zo valt het levenswerk van dr. Arie de Reuver te typeren. Ook zijn recente boekje Verlangen naar het Vaderland is vrucht van deze queeste. De titel geeft meteen het oriëntatiepunt van de gereformeerde spiritualiteit aan — de Thuiskomst van een gelovige bij God. Op een bekwame en betrokken manier voert De Reuver zijn lezers langs een zevental schrijvers die in de loop der eeuwen deze geloofsbeleving hebben verwoord.- Jaargang 55
- nummer 1
Bij het lezen van Verlangen naar het Vaderland stelde ik mijzelf de vraag: Wat is de waarde van een reformatorische spiritualiteit? Wat voegt het toe aan andere, meer eigentijdse vormen van spiritualiteit? Ik denk dat De Reuver twee dingen laat zien.
Katholiek
In de eerste plaats: Gereformeerde spiritualiteit is katholiek van karakter. En dan katholiek in de zin van: Verbonden met de kerk van Jezus Christus van alle plaatsen en tijden. In een grote beweging neemt het boekje de lezers mee door de kerkgeschiedenis aan de hand van zeven spraakmakende personen uit de christelijke traditie. Daarbij komen de reformatoren Luther en Calvijn aan bod, maar ook de kerkvader Augustinus, de monnik-theoloog Bernard van Clairvaux, de ‘nadere reformator’ Willem Teellinck en de negentiende-eeuwse dominee Hermann Friedrich Kohlbrugge.
Bij alle verschil in tijd en context valt op hoe al deze schrijvers gewezen hebben op de verbondenheid met Christus als de kern van het geloofsleven. Geïnspireerd door het Hooglied schrijft bijvoorbeeld Bernard van Clairvaux over het liefdesverlangen van gelovigen naar Christus. Dat verlangen wordt nu al deels vervuld als een christen haar Heiland in geloof omhelst. Maar alleen in het hiernamaals zal de eenheid met de Bruidegom volmaakt zijn. Deze nadruk op de eenheid met Christus door het geloof en het hoopvolle verlangen naar de definitieve vereniging met Hem is onderdeel van de katholieke geloofstraditie die via Augustinus terugreikt tot in het Nieuwe Testament.
Na dit leven
In de tweede plaats laat De Reuver zien dat gereformeerde spiritualiteit gericht is op het leven na dit leven. Als in een spiegel valt mij bij het lezen van zijn boekje op hoe diesseitig het geestelijke klimaat is waarin wij als mensen van de 21e eeuw leven. Vreemd komt ons de levensvisie van Calvijn over, die dit aardse bestaan in de eerste plaats als een voorbereiding op de eeuwigheid zag. Geloofsbeleving wordt volgens de Geneefse reformator dan ook gevoed door de continue overdenking van het toekomstige leven. Overigens wijst De Reuver terecht ook op Calvijns dankbare aanvaarding van het aardse bestaan als een goede gave uit Gods hand. Maar het onmiskenbare oriëntatiepunt is voor Calvijn, net als trouwens voor de andere theologen die in dit boekje worden besproken, het leven dat komt.
Achterhaald
De Reuver signaleert dat deze levensvisie ook onder christenen bepaald niet meer vanzelfsprekend is. ‘Achterhaald lijkt de christelijke notie dat het aardse leven een overgang uitmaakt, een doortocht door den vreemde, een oversteekt naar de oever van het Vaderland. Eigentijdse mensen — en dat zijn wij allen — laten zich maar al te vlot dicteren door de agenda van de huidige dag, zozeer dat het Bijbelse signaal van de Jongste Dag vervaagt’ (p. 8). Helaas zegt De Reuver niet veel over de oorzaken van deze verschuiving in de christelijke geloofsbeleving. Ik vermoed dat de context waarin wij leven een belangrijke rol speelt. Het massale sterven dat in vroeger eeuwen voorkwam in de vorm van ziektes als de pest en zich nu in Afrika voordoet als gevolg van de HIV-epidemie, schijnt bij ons uitgebannen te zijn. Daardoor kunnen we de vraag naar het hiernamaals soms tijdenlang naar de rand van ons bewustzijn schuiven.
Nieuwe vragen
Volgens De Reuver is deze ontwikkeling problematisch. Is dat terecht? Ik denk dat wij in onze context geplaatst worden voor andere, deels nieuwe vragen. Zoals: Waar vind ik God in dit aardse leven? Hoe gaan wij om met deze oude schepping? Hoe kan ik op het werk mijn geloof beleven? De christelijke geloofstraditie reikt ons ook voor dit soort vragen antwoorden aan. En toch citeer ik met instemming de waarschuwing die De Reuver laat horen. ‘Waar (het) perspectief op de eeuwigheid verdwijnt en het besef van vreemdelingschap verbleekt, is er iets mis met de kerk, grondig mis’ (p. 9).
Waardering
Het is al met al een waardevol en toegankelijk boekje. Wellicht is het te gebruiken voor een gesprekskring, waarbij het in twee of drie avonden kan worden besproken. Als studiemateriaal is het minder geschikt, omdat voetnoten en register ontbreken. De uitgave is verzorgd en mooi vormgegeven. Alleen jammer dat de naam van ‘onze’ Agnes Amelink verkeerd werd gespeld (‘Hamelink’, blz. 7).
Reuver, A. de (2009), Verlangen naar het Vaderland. Studium Generale 9. GroenHeerenveen. 120p. € 9,95.
Ds. Daniël Timmerman is predikant van de NGK Breukelen.