Een Schotse spiegel voor Liedboek 2012
2011-01-07
Nederlands Gereformeerden zijn wel eens getypeerd als de meest evangelische onder de gereformeerden en de meest gereformeerde onder de evangelischen. De uitspraak is al zo’n twintig jaar oud, maar in de jaren daarna is de evangelische wind in onze kerken niet verzwakt. De geloofsbeleving bij menig Nederlands Gereformeerde werd persoonlijker en de vrijmoedigheid in geloofsgesprek en gebed groter. Conferenties van evangelische signatuur (zoals New Wine) speelden daarin een rol. En in de diensten kreeg het Opwekkingslied een niet weg te denken plaats.- Jaargang 55
- nummer 1
Maar in de afgelopen jaren zie ik in onze kerken ook een groeiende openheid richting de brede oecumene. Op plaatselijk vlak gebeurt dat, maar ook nationaal trekt het aan - denk maar aan de flinke vertegenwoordiging uit onze kerken op de Nationale Synode van vorige maand, met enthousiaste reacties na afloop.
Zouden we als Nederlands Gereformeerden ons steentje kunnen bijdragen in dat veld van gereformeerd, evangelisch èn oecumenisch - ook als het gaat om de liederen. Het zou toch iets moois hebben, wanneer we in christelijk Nederland de ruimte zouden vinden om met grotere souplesse elkaars liederen mee te zingen – van Opwekking tot ‘Zingend geloven’.
Jongeren
Dat schrijf ik natuurlijk vanwege het nieuwe Liedboek dat over twee jaar zal verschijnen. Het is spannend, want de diversiteit in de kerkzang is groot. Is er in die diversiteit de bereidheid om het beste uit de andere stromingen naar boven te halen? Juist deze openheid zal in alle verscheidenheid van groot belang zijn.
Maar één punt houdt me eigenlijk nog meer bezig als het gaat om de samenstelling van het nieuwe Liedboek. Dat is dat het een liedboek zal moeten zijn voor de generatie, die nu opgroeit op basis- en middelbare school. En misschien moeten we zelfs wel denken aan onze nog ongeboren klein- en achterkleinkinderen. Want de beoogde levensduur van het nieuwe Liedboek is zo’n veertig jaar! Dat alles natuurlijk even los van de vraag of we over veertig jaar (of eerder) nog wel denken in termen van boek en papier.
Kleinkinderen
Laat ik dit speerpunt los op de stevige stapel liederen die ik in de aanloop naar Liedboek 2012 voorbij heb zien komen, dan is er volgens mij nog wel wat bij te stellen in de komende tijd. Om één ding te noemen: bij te veel liederen kwam ik de kanttekening tegen dat de taal wel een beetje aan de ouderwetse kant was. En dan denk je toch: als veertigers en vijftigers dat al constateren, hoe zal zo’n lied huidige tieners dan in de oren klinken! Toch kwam zo’n lied als geaccepteerd op onze tafel te liggen.
Op zulke momenten krijg ik mijn kinderen voor ogen. Naar welke muziek luisteren ze eigenlijk? En – als ze zingen – wat zingen ze dan graag? Met welke liederen zouden we ze nu al een beetje (en later nog meer) kunnen winnen voor de gemeentezang? Ook in die zin dat jongeren in zo’n lied proeven dat de Heer goed is. En dat een leven met Hem verre te verkiezen is boven een bestaan in de lange leegte zonder God. Maar met welke liederen bereik je dat? Dat zouden wel eens andere liederen kunnen zijn dan die waar de veertigers tot zestigers van nu zich bij thuis voelen.
Of geven we de jongeren diep in ons hart op, omdat ze toch wel uit de kerk zullen verdwijnen - in geloof naar een evangelische gemeente of via de buitenkerkelijkheid richting ongeloof.
Church Hymnal
‘Toen de voorganger van dit liedboek werd gepubliceerd in 1973, had de wereld een heel ander aanzien’. Nee, dit slaat niet terug op ons vertrouwde Liedboek, dat toevallig in hetzelfde jaar verscheen. Het is de openingszin uit de inleiding tot het Schotse Liedboek (Church Hymnal), waarvan in 2005 de vierde editie uitkwam. Wat een prachtige insteek voor een nieuw liedboek! De samenstellers beseften hoeveel er in veertig jaar veranderd was en van daaruit stond ze voor ogen dat de nieuwe Church Hymnal relevant moest zijn voor hun kleinkinderen. Heel grappig – juist ook in verband met de gemeentezang – constateren ze dat je veertig jaar geleden nergens las dat iets ‘over datum’ was. En denken in doelgroepen had je toen ook niet of nauwelijks. Toen niet, nu wel.
Al bladerend in de Church Hymnal zie ik terug dat deze insteek zijn vruchten heeft opgeleverd. Je komt veel inspirerende liederen tegen - in klare taal geschreven vanuit een warm en hartelijk geloof. Als de Nederlands Gereformeerde kerken Engelssprekende kerken zouden zijn, dan zou ik deze bundel zo willen invoeren als basisbundel voor de gemeentezang.
Engelse opwekking
Toen ik het aan het slot van het vorige artikel (Opbouw 54-25) had over het verkennen van het niemandsland tussen gereformeerd en evangelisch zat ik met mijn gedachten al een beetje aan de andere kant van de Noordzee. Een tikje jaloers, want waarom lukt het de Britse kerken wel om het oude en nieuwe lied in bonte mix van stijlen een plek te geven in één bundel en één dienst.
In Church Hymnary zit veel inbreng van populaire hedendaagse componisten als Graham Kendrick en John Bell, maar die vind je rustig naast hun geloofsgenoten uit de 16e en 17e eeuw. En verder Taizé en liederen uit Iona.
Verder viel me op dat het aandeel van volkse melodieën in de Schotse bundel opvallend veel groter is dan in de voorlopige selectie van Liedboek 2012. Ongetwijfeld brengt alleen dat volkse element de Church Hymnary al dichter bij de mensen. Net zoals de warme geloofsinhoud van veel van deze liederen de mensen dicht bij God brengt. Engelse opwekking, zullen we maar zeggen. En deze Engelse opwekkingsliederen van allerlei slag zouden ook bij ons in Nederland wel eens verbindend kunnen werken tussen gereformeerd, evangelisch en oecumenisch.
Wees mijn verlangen
Helemaal onbekend zijn ze ons natuurlijk ook niet. Ik denk aan Opwekking 520 (Wees mijn verlangen) op de melodie van zo’n echte Ierse traditional. Of ook het lied ‘Zoals ik ben, kom ik nabij’ uit de oecumenische bundel ‘Tussentijds’. Vertaler Gert Landman vertelde me over dat lied dat iemand, die nog nooit het avondmaal had durven vieren, die stap na dit lied gezet had. Prachtig toch! Wat kan een lied veel doen! Meer van zulke liederen, zou ik zeggen. En die zijn er ook voor wie wat rondkijkt. Van de groep Sela (www.selamusic.nl) zongen we in Amersfoort-N op de laatste adventszondag het lied ‘Wijs mij de weg naar Bethlehem’ met een mooie tekst (nota bene van ISK–bestuurslid Hans Maat) en een melodie die qua sfeer wel iets weg heeft van de vorige twee. Het is te beluisteren op YouTube.
En dan blijft natuurlijk de vraag staan of deze liederen wèl herkenning zullen vinden bij de opgroeiende generatie, waar ik het zo even over had. Maar de samenstellers van de Church Hymnary hadden deze kinderen en jongeren bij hun selecterend werk in ieder geval nadrukkelijk voor ogen. En dat is al heel wat waard. Daarin kunnen de werkgroepen en Redactie van Liedboek 2012 hun Schotse broeders en zusters wat mij betreft niet genoeg volgen.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord, lid van de redactie van Opbouw en bestuurslid van de ISK.