Samenwonen wordt toch niet verboden?
1989-05-12
Er was eens een tijd dat de zaken rond het huwelijk vanzelfsprekend waren. Iedereen sloot op dezelfde manier een relatie voor het leven.- Jaargang 33
- nummer 10
Vandaag de dag is er nogal wat gaande rond het huwelijk. De een woont samen mét, de ander zónder vergunning. En van de mensen die wel officieel trouwen Is een deel niet geïnteresseerd In de kerk en een ander deel vindt het stadhuis eigenlijk maar flauwekul.
Waar gaat het nu eigenlijk om bij het huwelijk? We spraken met trouwlustigen, wierpen een blik In het wetboek en sloegen er de Bijbel op na.
We hebben het in dit artikel niet over de inhoud van de relatie. Er zijn goede en slechte huwelijken net zo als er goede en slechte samenwoningsrelaties zijn (is daar geen beter woord voor?). Ook kun je waarschijnlijk niet zeggen dat mensen die hun huwelijk in de kerk laten inzegenen gelukkiger zijn dan mensen die dat niet doen. Wat in elke relatie van levensbelang is is de trouw tussen de partners. Wat dat betreft is een relatie van mensen die samenwonen omdat je dan makkelijker uit elkaar kunt gaan beslist af te wijzen. Datzelfde geldt echter voor een huwelijk nu in onze tijd scheiden steeds makkelijker wordt!
Alleen het begin verschilt
Harm en Lieke gaan binnenkort trouwen nadat ze al enige tijd samenwonen.
Harm: "Vroeger wilde ik blijven samenwonen, zag ik geen wezenlijk verschil. Ik was zelfs nogal tegen het huwelijk, omdat het zo belemmerend op me overkwam. Nu wil ik graag trouwen. Waarom? We zijn er nu aan toe, gevoelsmatig."
Het verschil tussen een samenwoningsrelatie en een al dan niet ingezegend huwelijk bestaat alleen uit de manier waarop het gesloten wordt en waar het begint. Het huwelijk legt een kader van beschermende regels om de relatie heen, die beschreven zijn in het burgerlijk wetboek. Ten overstaan van de ambtenaar van de burgerlijke stand en de getuigen wordt door beide partners verklaard dat ze de ander aannemen tot echtgeno(o)t(e) en trouw alle plichten zullen vervullen.
Direct na die verklaring is het huwelijk een feit en mag (het hoeft niet!) de vrouw (ook) de naam van haar man dragen. Er mag volgens het wetboek pas na dit officiële huwelijk een kerkdienst worden gehouden.
De echtgenoten zijn elkaar volgens het wetboek trouw, hulp en bijstand verschuldigd. Verder moeten de echtgenoten samen de kinderen verzorgen en opvoeden en ze moeten bij elkaar wonen. De plaats van samenwoning wordt onderling geregeld.
Vroeger had de man het laatste woord, tegenwoordig niet meer.
Geschillen kunnen nu door de rechtbank worden beslist. Tenslotte worden grote financiële beslissingen bijvoorbeeld een huis, (ver)kopen ook samen genomen. Het burgerlijk huwelijk biedt dus vooral bescherming.
Kerk of stadhuis?
Hoe belangrijk is het burgerlijk huwelijk in vergelijking met de kerkelijke bevestiging? Je zag al dat het wetboek geen kerkdienst toestaat voor het huwelijk gesloten is. Maar wat denken de paartjes zelf over het stadhuis? Formaliteit of Fundament?
Carla is sinds vier maanden getrouwd met Huub. Ze zegt: "Het trouwen op het gemeentehuis betekent niet zoveel voor me, het hoort gewoon zo. Trouw beloven voor God, daar draait het om voor mij.
Voor de overheid is een huwelijk niet, zoiets bijzonders. Samenwonenden en gehuwden worden steeds meer gelijk behandeld, bijvoorbeeld bij het geven van uitkeringen".
' Henk en Judith zijn drie maanden getrouwd. Judith: "Het burgerlijk huwelijk wordt nogal ondergewaardeerd door christenen. Hét hoogtepunt van de dag is voor hen de kerkelijke inzegening. Trouwen hoort bij de kerk, vinden ze". Henk: "en dat terwijl je helemaal niet trouwt in de kerk. Het is niets anders dan de bevestiging en inzegening van het huwelijk dat al gesloten is. Trouwen is een bijbels gegeven, en het is dan ook niet vreemd dat mensen zo redeneren, maar ze vergeten dan dat het eigenlijk de taak van de overheid is om namens God de huwelijken te sluiten ".
Het kerkelijk huwelijk bestaat niet.
Tenminste ... in Nederland. Bij ons kun je alleen op het stadhuis trouwen.
De kerkdienst is bedoeld voor de inzegening van de relatie. Dat noemen we ook wel de bevestiging.
Wat is nu het wezenlijke van de huwelijkssluiting: het stadhuis of de kerk? Zegt de Bijbel daar iets over?
De Bijbel en relaties
Als je in de Bijbel gaat zoeken naar relaties tussen mensen moet je beginnen in Genesis 2. Terwijl bij de schepping telkens staat dat het goed is lees je opeens dat het niet goed is dat de mens alleen is. De mens is gemaakt om een partner te hebben, God heeft het verlangen naar een relatie in ons hart gelegd.
Wie eenzaam is en hunkert naar, liefde mag weten dat hij daarvoor gemaakt is! Iedereen heeft iemand nodig om zichzelf te kunnen zijn.
Dat is geen afdwalen van het onderwerp.
We hebben het namelijk niet over een abstract ethisch probleem van wat wel en niet mag maar over mensen die behoefte hebben aan geborgenheid, tederheid, liefde, relaties en ook sexueel contact, mensen zoals wij zelf. We hebben relaties nodig, en in die behoefte moet worden voorzien om te kunnen leven. Het probleem is alleen dat na Genesis 2 de zondeval van Genesis 3 volgt. De mens verwacht de vervuiling van zijn verlangens niet meer van God maar eist de vrijheid op om zelf anders te beslissen. Daarmee zijn dus onze menselijke verlangens en behoeftes nog steeds gaven van de schepping, maar ze zijn nu bedreigd door de zonde van de ongehoorzaamheid.
Het is gevaarlijk geworden. Daarom is het zo belangrijk om aan God te vragen welke beschermende regels Hij om onze verlangens en relaties heen wil zetten.
Inhoudelijk is het heel duidelijk in de Bijbel dat een relatie is gebaseerd op trouwen liefde. Dat is de eerste bescherming. Vandaar ook de felheid waarmee in de Bijbel echtscheiding wordt afgewezen. Alleen als het huwelijk door overspel feitelijk al opgeheven is kan het ontbonden worden. De bescherming van de partners staat centraal. Dat is daarom zo belangrijk omdat we juist in een sexuele relatie onszelf zo kwetsbaar maken dat daar een grondige bescherming nodig is.
Alleen binnen een veilige huwelijksgemeenschap is er ook alle ruimte voor de geslachtsgemeenschap.
De Bijbel en de huwelijkssluiting
Wanneer is dan de relatie zo beschermd dat er volgens God ruimte is voor de intiemste vorm van contact? De huwelijkssluiting- om het zo maar te noemen - bestond uit drie gedeelten. In de eerste plaats was er een officieel gedeelte. 'In het oude Testament moest daar een bruidsschat aan te pas komen als een soort contract. In latere tijden werd dat het burgerlijk huwelijk, en een moderne vorm ervan is ook het zgn. samenwoningscontract. Dat zijn allemaal vormen voor het officiële deel van de huwelijkssluiting.
Dit is de wettelijke bescherming van de relatie.
Daarna was er het openbare, feestelijke deel van de huwelijkssluiting.
Met een groot feest in het midden van de familie- en dorpsgemeenschap mocht iedereen meevieren in het feest. In de tijd van de Bijbel viel die gemeenschap eigenlijk ook nog samen met de geloofsgemeenschap.
Je kunt dan ook zeggen dat dat "voor God en zijn gemeente" gebeurt. Dit is de sociale en geestelijke bescherming van de relatie.
Pas daarna volgde de derde stap: het persoonlijke en intieme gedeelte van de huwelijkssluiting. Als de beschermingen zijn aangebracht kun je elkaar ontmoeten in de veilige geborgenheid. Daar is de juiste tijd en plaats voor de intiemste ontmoeting van een man en een vrouw die naar elkaar verlangen. De Bijbel noemt dat zo dat ze tot één vlees zullen zijn.
De belofte
Carine en Paul gaan bijna trouwen.
Ze wonen eerst een paar maanden samen. Carine daarover: "Nee, samenwonen is niet echt onze keus.
We hebben het gedaan omdat we nu een huis konden kopen en omdat het teveel geld kostte om verscheidene meenden dubbele woonlasten op te brengen. Voor mij is het huwelijk heel belangrijk. Je vraagt Gods zegen over je leven samen en dat is iets waar je zeker niet zonder kunt!
Het burgerlijk huwelijk betekent voor mij ook wel wat omdat ik dan de naam van Paul krijg. Dat heb ik altijd iets heel moois gevonden, de naam te dragen van degene met wie je je verbonden weet."
Het is te makkelijk om te zeggen dat samenwonen niet mag. De Bijbel zegt nergens "gij zult eerst ten stadhuize gaan". Maar het is ook te makkelijk om te zeggen dat je het dus zelf mag weten. De hele struktuur van de Bijbel wijst er op dat je niet met zijn tweetjes en een goed glas wijn zegt dat je het samen gaat proberen. Om het diepste van het menselijke contact te beschermen is een officieel contract nodig en een openbare belofte dat je - wat er ook gebeurt - bij elkaar blijft. Als je het niet kunt opbrengen om die belofte uit te spreken moet je je serieus afvragen wat je partner voor je betekent.
Het probleem bij samenwonen is dus niet dat het verboden is, maar dat het begin ervan naar Gods normen onvoldoende is. Je neemt een voorschot op je relatie zonder de garantie in te bouwen. Je mist het openbare deel, en ook het officiële deel (tenzij je een samenwoningscontract sluit, maar dat is evenveel werk als trouwen). Ook het burgerlijk huwelijk zonder meer of een samenwoningscontract is maar een onderdeel van de Bijbelse huwelijkssluiting.
De vorm van het officiële gedeelte is niet wezenlijk, maar wel de afspraak van rechten en plichten.
Toch is zelfs dat op zich nog niet genoeg. Je mist dan nog de belofte voor God en zijn gemeente. Daardoor is de sociale en geestelijke bescherming van je relatie niet aanwezig.
Er is namelijk nog een gemeenschap in het geding: de gemeenschap der Heiligen. Zoals de huwelijksgemeenschap de geslachtsgemeenschap beschermt, zo beschermt de geloofsgemeenschap de huwelijksgemeenschap. We mogen als Lichaam van Christus leven zoals het Hoofd het wil. Daarom mogen we ook elkaar steunen in de moeilijke tijden die je in elke relatie meemaakt. Als er meer en eerder steun gezocht zou worden zouden er waarschijnlijk minder echtscheidingen nodig zijn.
Zo zie je dat de stappen die genomen worden een bescherming zijn van je relatie; In het officiële en in het openbare gedeelte bouw je steunpilaren die je later wel eens hard nodig kunt hebben als het moeilijk wordt. Het echte huwelijk wordt niet gesloten op één plaats.
Het bestaat uit drie stappen ter bescherming van twee mensen. En een drievoudig snoer kan niet spoedig verbroken worden.
A.A. Ganzevoort
met bijdragen van J. Veerman
Om verder te praten en te denken:
* Welke redenen zouden er kunnen zijn om niet eerst te trouwen? Hoe terecht zijn die redenen?
* Wat moet je met je gevoelens en verlangens aan als je ze niet kunt uiten binnen Gods grenzen?
* Is het erg als het burgerlijk huwelijk wordt afgeschaft?
* Hoe kun je als gemeente om relaties van mensen heen staan?
* Hoe kunnen jongeren en ouderen over deze vragen samen zoeken naar Gods wegen?