Oost Europa (5)
1990-12-21
Oost Europa (5)- Jaargang 34
- nummer 26
Hongaarse Christenen op zoek ...
Als je een jaar geleden gevraagd had: wat wil je het allerliefst, dan had iedere Hongaar gezegd: vrijheid!
Maar als je het nu zou vragen, dan antwoorden de meesten: geef ons veitiqneia!
Weet je, we zijn op dit moment allemaal op zoek naar onze eigen identiteit.
Dat geldt voor de Christenen en de kerken net zo goed als voor de rest.
Hongaarse vriend, jl. oktober
Onveiligheid
Onze gastheer sluit secuur de drie sloten c.q. grendels op de deur van zijn Boedapester appartement. Het doet me een beetje denken aan verhalen over gedrag van bejaarden in New Vork City of zo. Zo reageert hij ook, als ik hem daarover aanspreek.
Hij woont (een deel van zijn tijd) in dat appartement midden in de stad.
Het is tegelijk ook het kantoor van de (overkoepelende) Hongaarse Christelijke Studentenbond. Vanuit het huis aan de kade heb je een prachtig uitzicht op de Donau en op de Gellértheuvel tegenover ons. (Je vraagt je af hoe lang het reusachtige beeld, dat de Russische bevrijders van '45 eert, die heuvel nog zal 'sieren'.) Hij woont er prachtig, maar er is dus meer.
Een gevoel van onveiligheid! Het is in een jaar tijd gaan horen tot de belevingswereld van Hongaren, vertelt hij. Er is in korte tijd zo ontzettend veel veranderd. Heel veel dat iedereen blij maakt. Het valt velen nog steeds moeilijk te geloven dat het echt allemaal zo gegaan is als ze weten dat het ging.
Maar veel problemen zijn gebleven, uiteraard. Economisch ziet het er allemaal niet zo rooskleurig uit, al gaat het in hun land wel beter dan in de andere landen van Oost-Europa.
Maar werkeloosheid dreigt niet meer, ze is er! De mensen willen een hogere levensstandaard, nu, die zeker voorlopig nog niet voorhanden is. Er is veel inbraak, weet hij. Men heeft de indruk dat ook de internationale georganiseerde misdaad zijn weg naar het land gevonden heeft.
Net als in het Westen heeft noch de politie noch de politiek in Hongarije op dit probleem een antwoord gevonden.
Hongarije staat open, voor alles!
"Er is heel veel veranderd!", beaamt ook een andere vriendin. Ze is Nederlandse, heeft een doctoraal theologie in Utrecht gedaan en is nu bezig te promoveren in Hongarije.
"Er was een tijd dat bijna elke dag er iets historisch plaatsvond. Zoals de herbegrafenis van Imre Nagy, de premier die in 1956 door de Sowjets is terechtgesteld. Er is hier in de paar jaar dat ik hier woon zoveel gebeurd. Het zijn ontzettend turbulente tijden."
Er is ook ongelooflijke openheid naar alles wat 'van buiten' komt.
Vaak kritiekloze bewondering en een volstrekt ondoordachte neiging 'trendvolgers' van het Westen te worden. Het 'nieuwe' is goed, het 'oude' moet weg, lijkt de leus, vooral van jongeren.
Dat blijkt al gauw op vele manieren.
Bij 'MacDonald's' in de binnenstad, waar het stampvol blijkt te zijn. Uit de auto zie ik het woord 'Peep Show' vrij nadrukkelijk op een gevel in de buitenwijken staan. "Ja, er is ook een golf van pornografie het land binnengekomen, met alles erop en eraan", zegt onze gastheer, als hij mijn blik volgt. "Dat is voor ons geheel nieuw." Ook in andere steden, zoals Débrecen en Pécs, blijkt de invloed van nieuwe religieuze groeperingen, die in het laatste jaar het land zijn binnengekomen. We zien posters die Transcendente Meditatie aanprijzen, en naast TM is er 'Silva Mind Control' en Scientology, dat in Hongarije vooral onder de naam 'Dianetics' aan de man en vrouw wordt gebracht ['Mind Contro/' is in ons land nooit aangeslagen, toen het in de jaren '70 bij ons werd gepropageerd, en Scientology maakt in het Westen ook geen bloeitijd meer mee, zou ik zeggen, na alle schandalen die er zijn geweest. Dus worden alle bij ons onbruikbare geestelijke goederen nu vervoerd naar de landen van Midden- en Oost-Europa.) De geestelijke argeloosheid, die ik (vooral bij niet-gelovige) jonge mensen in Hongarije opmerk is ronduit verontrustend! Ze gaan uit van de goede trouw van de handelaars in geestelijke goederen; het laatste dat je bij hen moet aanwezig veronderstellen!
Ook bij lezingen die ik over 'New Age' en aanverwante onderwerpen geef blijkt grote belangstelling.
In Boedapest zitten zo'n 250 studenten in de zaal, in een moeilijk bereikbare Medische Universiteit. In Débrecen zijn er iets minder, maar toch nog steeds wel zo'n 200, in een collegezaal van de Universiteit, en in Pécs, in een grote zaal, zitten er zo'n stuk of vijftig. Kenmerkend, ze zijn gretig t.o.v. geestelijke dingen! Verreweg de meesten zijn geen christen, menen onze gastvrouwen en -heren. De openheid is desondanks enorm groot. De sfeer doet me denken aan de late jaren '60, begin jaren '70, toen in de 'jongerencultuur' veel werd uitgewisseld, toen je koffiebars had, etc.
Zoeken naar identiteit
Zoeken jonge mensen naar een (nieuwe) identiteit, hetzelfde geldt volgens onze gastheer Endre ook voor veel Chrisrenen.
De Christenen hebben ook de nodige schokken te verwerken, vertelt hij.
"Tot voor kort wist je waar je de tegenstand zou ontmoeten. Nu weet je dat niet meer! Het gevaar komt van alle kanten. Het atheïstisch Communisme is verdwenen, maar daardoor komt er veel méér op de mensen af dan vroeger. Dat maakt veel mensen onzeker. Daar komt nog wat bij. We wisten allemaal dat er veel Christenen waren, die door de overheid onder druk werden gezet, en die zich compromitteerden.
Iedereen wist dát ze er waren, maar we wisten meestal niet wáár ze waren.
Dus sloot bijna iedereen zich op in de eigen veilige gemeente. Daar kende je de mensen, daar kon je de risico's veel beter inschatten dan in contact met mensen uit andere gemeenten.
Het gevolg is dat men veertig jaar lang heel sterk naar binnen gekeerd is bezig geweest. Nu kán er zoveel, nu is er ook een kolossale uitdaging aan het adres van de hele Kerk in Hongarije, maar de gelovigen, de leiders incluis, moeten nu, in de eerste plaats, contact gaan zoeken met andere gelovigen. Want we kennen elkaar niet goed, niet fundamenteel, over en weer. Dat is een groot probleem. We kunnen nog bijna niet met één stem spreken en als één persoon handelen. Terwijl er zoveel kansen liggen ..."
Hij spreekt over de identiteit,die Christenen - individueel en ook samen - moeten zien te vinden in het nieuwe Hongarije. Daarover spreken mijn vrouwen ik ook met Dora, een andere studentenleidster.
Een probleem is dat heel wat mensen, die onder het oude bewind in de kerk machtsposities hebben ingenomen, daar nog steeds zitten! "De kerkelijke structuren laten het niet gemakkelijk toe dat ze in de nieuwe situatie worden afgezet. Vooral in de Gereformeerde Kerk van Hongarije valt het haast niet te doen om mensen uit hun positie te verwijderen.
Het kan dus nog best een hele tijd duren voordat die Kerk een ander leiderschap heeft. Met de consequentie dat in de Kerk soms nog maar heel weinig van de verandering zichtbaar of voelbaar is. In sommige kleinere Protestantse gemeenschappen is dat anders; de Vergadering der Gelovigen is b.v. heel 'ongecompromitteerd' gebleven in de afgelopen jaren. Veel Hongaren hebben daar groot respect voor, maar toch merken we niet dat zulke gemeenschappen op dit moment hard groeien."
Uitdagingen en problemen
Er zijn dus uitdagingen te over in het nieuwe Hongarije, terwijl de Christelijke gemeenschappen eerst de behoefte ervaren om "orde op zaken te stellen". Terwijl er door predikanten bij voorbeeld veel eerst moet worden doordacht. Daarbij viel het ons bij de tientallen jonge mensen die we afgelopen oktober spraken op hoezeer men verlangt naar persoonlijk contact. "En juist pastoraat is er zolang niet geweest", stelt een van onze contactpersonen somber vast.
"De goede predikanten bereikten hun gemeenteleden via de woordverkondiging.
Nu is er veel persoonlijk gesprek, nazorg, het leggen en onderhouden van relaties nodig.
Maar wie moet dat doen? Ze hebben er eenvoudigweg de tijd niet voor."
Het gesprek komt er ook op terecht dat er zo weinig gemeenteleden de tijd hebben om bij te springen. In de Hongaarse samenleving moeten man en vrouw samen werken, wil men een gezin financieel op poten houden. "Dat betekent dus een fulltime baan voor bijna alle gehuwden.
Denk eens in wat een potentieel beschikbaar kwam, als dat anders was! Wat zouden gelovigen veel gesprekken, veel relaties met anderen, kunnen aangaan. Maar het is helaas niet anders ..."
Ook horen we - nog eens een probleem erbij! - dat er nagenoeg geen enkel Bijbelcommentaar in het Hongaars beschikbaar is. "De oudere predikanten hebben wellicht commentaren in het Duits, en een enkeling in het Nederlands. De jongeren zullen wel overgaan op Engels, maar nu is er niets, helemaal niets!"
Er is dringend behoefte aan eigen uitgaven, maar er gaan stellig jaren overheen voordat die beschikbaar zijn. En wat intussen te doen?
Hulp?
Dat de Christenen in het buitenland de Hongaarse gelovigen moeten blijven steunen is duidelijk genoeg.
De vraag is alleen: Hoe? Aan aandacht voor de Hongaarse Christenen is er geen gebrek. Ook uit ons land zijn er dit afgelopen jaar velen in Hongarije geweest. Dat is goed en moet zo blijven, hoorden we van diverse kanten. Toch, er is ook een ware invasie van Amerikaanse gelovigen geweest en dat gaf hier en daar al wel meer 'aanpassing'. Culturen die zo verschillen komen niet in een of twee jaar bij elkaar.
Ook de steun die geb-oden wordt varieert. We kwamen in oktober wat Amerikaanse meisjes tegen, die een jaar in Boedapest Engelse les kwamen geven. Op zich is dat wel nuttig; nu Russisch op de scholen geen verplicht vak meer is, wil bijna iedere Hongaarse tiener Engels of Duits leren. Er is dus een schromelijk tekort aan leerkrachten Engels.
Welnu, deze Amerikaanse tieners voorzien in dat tekort: ze geven Engels aan de hand van de Evangeliën in een moderne vertaling. Ze doen dat in de vrije tijd van leeftijdgenoten, want zo gaat dat daar toe. Voor extra les neem je je vrije tijd. Alleen, toen ze kwamen, spraken ze geen van dertigen een woord Hongaars!
Dan valt een jaar buitenland niet mee... Dan heb je behoefte aan steun van gelovigen in Hongarije.
Die kwam ook wel, merkten we, maar is vermoedelijk onttrokken aan de tijd die voor zielzorg aan Hongaren zelf besteed kon worden, terwijl die daar (zie boven) zo schreeuwend hard nodig is! Is dat dus allemaal wel zo goed doordacht?, vraag je je dan af.
Anne-Marie, onze Nederlandse vriendin, zegt het nogal scherp: "Er wordt van alle kanten door buitenlandse Christenen hulp geboden.
Dat is op zich heel fijn. Maar we merken ook dat bijna iedere organisatie alles j1elemaal zelf doet. Iedereen is bezig een eigen koninkrijk te stichten." En het is duidelijk dat ze dat een rámp vindt. Er is veel goed werk te doen, mits allerhande organisaties willen samenwerken.
Tot slot
Eindigt dit verhaal nu helemaal in mineur: Grote kansen, maar te weinig kracht bij gelovigen in Hongarije, en te weinig doordachte steun van buitenlandse Christenen? Gelukkig is dat niet zo. Want de nieuwe kansen, die er zijn moeten de volle aandacht krijgen. En onze volle steun!
Vooral heb ik in dit artikel echter bedoeld duidelijk te maken dat we ons niet aan euforie over de ontwikkelingen in Oost-Europa moeten overgeven. Wat is er - na veertig jaar stilstand of tegenwerking - veel op te bouwen! Wat moeten we goed nadenken over wat wij kunnen bijdragen.
Wat is er ook door ons te bidden dat de Heer van de oogst arbeiders uitzendt in die oogst. En misschien is er wel méér dat we kunnen doen. Maar dan graag in overleg met elkaar, en vooral in overleg met de gelovigen van Hongarije zelf.
Een campagne
Hier alvast een voorbeeld van wat we zouden kunnen doen. Toen we onlangs in Hongarije waren, bleek dat er een boek recent in het Hongaars is uitgekomen. Wij kennen dat ook: het Handboek bij de Bijbel, bij ons uitgekomen bij Voorhoeve. Een prima boek, niet te moeilijk, maar zeker ook niet oppervlakkig. Alleen, de prijs! De Hongaren moeten er 1500 Forint voor neertellen, ongeveer f 45,-. "Dat kost het hier ook ongeveer", zegt u weil icht, "het is een groot, mooi en dik boek". Dat klopt. Maar dat bedrag van f 45,- is daar in waarde gelijk aan een klein weekloon ...
De gemiddelde Hongaar kan dat niet voor een boek betalen. En dus hebben we contact gezocht met de Britse uitgever. Met de vraag of mensen in Nederland zo'n boek kunnen betalen, en dat boek dan rechtstreeks kunnen laten bezorgen in Boedapest? Opdat het, via de Hongaarse Christelijke Studenten Bond, kan worden geschonken aan mensen die zo'n boek willen hebben.
Of waarschijnlijker, voor een klein bedrag (zeg maar f 5,-) kan worden verkocht! Het moet voor ieder een waardevol boek blijken, dat men echt gaat lezen en bestuderen.
Een nominaal bedrag is dan een goed idee, denken we. U hoort er nog meer van.