Loop je wel eens warm voor de aarde?
2008-02-01
IJsberen en nijlpaarden worden met uitsterven bedreigd, net als zo'n 16.000 andere plant- en diersoorten.- Jaargang 52
- nummer 3
Zo was vorig jaar september te lezen op teletekst. Het duizelt even zo'n getal - 16.000! Kan IK daar wat aan doen, denk je misschien nog even, maar vervolgens leg je zo'n bericht bij de stapel post, waar je later misschien nog eens wat mee moet.
In dezelfde week kwam het bericht voorbij, dat door overvloedige moessonregens in India tussen de 10 en 20 miljoen mensen dakloos waren geworden. Heel de Nederlandse bevolking dakloos, is de volgende flits. Dat is nog wat anders dan de ramp van 1953. Maar het is India. Per e-mail mogen ze dan bij je op schoot zitten, met het vliegtuig is het minder dan een dag en menig Nederlands Gereformeerd gezin adopteert een kind uit die regionen, maar toch blijft het ver weg. En ook bij dat bericht kom je niet veel verder dan de wat uitzichtloze vraag, wat JIJ daar in je eentje aan zou kunnen doen.
Eigenbelang
Natuurlijk komt het ook wel eens dichterbij. Bijvoorbeeld als je staat te klussen aan de babykamer van je (klein)kind, dat op komst is. Het wordt een klein paleisje, maar wel in een wereld die steeds kaler en voller, viezer en warmer wordt. Al sauzend trek je de lijnen door tot in de tweede helft van deze eeuw. Tja, je kinderen en kleinkinderen - hoe zal het ze vergaan voorbij 2050? Het is niet verbazingwekkend dat er vanuit milieuorganisaties heel vaak met een beroep op je (klein)kinderen gepleit wordt voor een schonere wereld en grotere zorg voor plant en dier. Met soms een streepje eigenbelang, want als je in 2008 dertig bent zou je op je ouwe dag ook wel eens in de gevarenzone kunnen komen!
Je zult mij niet lelijk horen doen over mensen die uit zorg voor hun (klein)kinderen geprikkeld worden tot een grotere aandacht voor het milieu.
Zelfs niet als het gebeurt uit eigenbelang, want zorg voor de schepping is ook in je eigen belang! Misschien heeft God dit soort mechanismen wel ingebouwd in ons mensen - iets van de wal, die het schip keert. Mooi als vanuit zo'n mechanisme mensen in actie komen en het warm krijgen van de aarde, die het warm krijgt van ons.
Je hoeft geen christen te zijn om dat te voelen en met een mengeling van dankbaarheid en schaamte zie ik soms hoe niet-christenen tot navolgenswaardige initiatieven komen.
De wereld van God
Maar zouden we als christenen in de omgang met Gods aarde en alles wat er leeft misschien ook een paar tandjes kunnen bijschakelen? Als het gaat om onze omgang met de schepping, waar ik in dit artikel over schrijf. Of anders wel bij het mondiaal onrecht van arm-rijk en ziek-gezond. Zodat we wat meer voorin het peloton komen te zitten in plaats van achteraan de staart. Het evangelie geeft vanuit het Oude en Nieuwe Testament toch genoeg aanzetten, zou ik zeggen.
Ik dacht bij de twee noodkreten op teletekst aan een fascinerende psalm, de 24e, die opent met 'Van de Heer is de aarde en alles wat daar leeft, de wereld en wie haar bewonen'. Bij teletekst-berichten gaat het dus over de wereld van Gód, iets wat je met de muis in de hand nog wel eens vergeet.
Een wereld door Hem gemaakt en in de handen van ons mensen gelegd (Psalm 8). Op zijn aarde dreigen dus 16.000 van door Hem gemaakte plant- en diersoorten te verdwijnen! En in zijn wereld raakten miljoenen mensen, geschapen naar zijn beeld - net als ik - dakloos. Wat verbindt me dat met die mensen, planten en dieren! En wat tilt zo’n Bijbelwoord me uit boven het belang van eigen huis en haard.
Het bemoedigende vervolg van de opening van de psalm neem ik ook nog even mee. Want daar lees je dat God de aarde gegrondvest en verankerd heeft. Terwijl de aarde soms zo wankel oogt door orkanen, aardbevingen en overstromingen. En kwetsbaar als je ziet hoe planten en dieren het loodje leggen, omdat we als mensen leven op te grote voet.
In dat wankele en kwetsbare komt Psalm 24 als een tegenstem, met de verzekering van de andere kant: ‘Hij heeft de aarde gegrondvest’. Als een fundament onder ons doen en laten.
En misschien zelfs wel als een soort vangnet, waarbij je mag hopen: als het moet schept God ze terug - de mammoet en de dodo en al die andere verdwenen planten en dieren. Misschien wel vanuit een geheime, goddelijke kluis met stamcellen in alle soorten en maten!
Van achteren en van voren
Ook het slot van dit wonderbaarlijke Bijbellied komt je tegemoet in gevoelens van onzekerheid en machteloosheid.
Het lied eindigt met een dubbele verzekering dat God in aantocht is, met majesteit en macht en liefdevol initiatief. Vandaag is Hij zijn wereld meer genaderd dan gisteren!
En passant werkt Psalm 24 aan ons denkraam - verhoog de poorten, want Hij komt. Je denkt zo snel te klein van God. Of het nu gaat om je eigen toekomst, die van je kinderen of van de aarde.
Zo verruimt alleen al deze psalm je blikveld in de omgang met de aarde en wat daar op te vinden is.
Verruiming achterwaarts (van de Heer is de aarde) en voorwaarts (Hij komt in majesteit).
In de ruimte die zo ontstaat tref je vervolgens een mens, die hier en nu dicht bij God wil leven. Gaaf beschreven: ‘Wie reine handen heeft en een zuiver hart; zich niet inlaat met leugens en niet bedrieglijk zweert’. Reine handen. Dat wil zeggen: de handen gewassen in de boodschap van het evangelie. Vertaal het maar op huis, tuin en keuken-niveau met de plastic zak die je niet ‘gewoon’ in het bos plempt en de zooi die je niet door de gootsteen spoelt. Met een zuiver hart, dat niet bezwijkt voor de zuigkracht van de hebzucht en niet toegeeft aan de leugen dat je aan de wereldproblemen in je eentje toch niks kunt verbeteren.
Zo neemt Psalm 24 je in een soort van sandwich - van God die was en God die komt - en nodigt je vervolgens uit om in de wereld van God verschil te maken als zijn medewerker.
Spanning
In de vraag waar ik dit artikel mee begon zit een machteloze spanningkan IK als eenling wat doen aan een wereld met problemen, die me veel te groot en te machtig zijn? Terwijl tegelijk het schuldgevoel blijft knagen bij 16.000 planten en dieren en miljoenen daklozen. Pakkend vind ik het dat je in de spiegel van Psalm 24 precies zo'n eenling aantreft. Eentje die close met God wil leven en die van harte het Koninkrijk van God (de heilige plaats) zoekt.
Bijzonder is het ook om te merken dat bij hem (of haar) de spanning niet gemakzuchtig wegvloeit naar achteren of naar voren. Zo van: als Hij de wereld in zijn hand houdt of als Hij in aantocht is - dan maakt dat toch elke menselijke inbreng tot een zinloze exercitie. Het mooie van dit lied is juist dat zowel het één (van de Heer is de aarde) als het ander (Hij komt) maakt, dat deze eenling met hart en handen naar God toeleeft. Inderdaad voluit als medewerker van God en bewust van het feit dat ook de kleine keuze's in de zorg voor Gods schepping niet onverschillig zijn voor het Koninkrijk van God.
Zuchten en kreunen
In het Nieuwe Testament herken ik deze menselijke betrokkenheid bij het wel en wee van plant en dier.
Bijvoorbeeld in Romeinen 8, waar Paulus schrijft over het kreunen en zuchten van de schepping. Op zich al heel opmerkelijk dat de apostel daar over schreef in een wereld, waarvan het milieu lang niet zo overbelast was als in onze tijd. Maar Paulus zag en hoorde het lijden van plant en dier en dakloze. De apostel loopt ook niet weg voor de bittere kant dat de eerste mens de zonde met zijn lange staart aan leed de wereld binnen haalde. En zo wordt er gezondigd tot op vandaag, uit hebzucht, nalatigheid of hoe dan ook.
Vandaag al
Maar de andere kant is er ook! Want zoals de vergankelijkheid van de schepping alles te maken heeft met de menselijke zonde(val), zo heeft God de bevrijding van de schepping nauw verbonden met onze menselijke verlossing: via Jezus als eersteling en ieder die hem navolgt. Paulus schrijft dan ook dat de schepping in afwachting is van de openbaring dat we kinderen van God zijn. Dat is ongetwijfeld een heenwijzing naar het grote moment 'als de nieuwe dag begint'.
Onderstreept door het beeld van een geboorte, dat het gekreun en gezucht van de schepping in een heel nieuw licht zet.
Maar bij die twee teletekst berichten dacht ik: waarom zouden we de wereld moeten laten wachten al de dagen - totdat Hij komt? Wordt van ons niet gevraagd om vandaag al zichtbaar te leven als kinderen van God - ook in de omgang met de schepping? Als een eerste beginnetje van vernieuwing, waar de schepping zo reikhalzend naar uitziet.
In denk vooral aan zulke ‘kleine beginnetjes van zijn groot ideaal’ vanwege de Geest, die in Romeinen 8 zo prominent aanwezig is. En laat Paulus op een andere plaats ook nog eens de zelfbeheersing noemen als vrucht van de Geest. Als er iets is wat je als mens in de vernieuwde omgang met de schepping kunt gebruiken is het dat wel!
Meer dan het gewone
Zomaar een psalm en een enkel fragment uit een brief van Paulus. Het inspireert me om te bidden voor Gods schepping en het goede te zoeken voor zijn schepselen. Ik geloof echt dat je dagelijks je kansen krijgt om in de omgang met de schepping Gods Koninkrijk te zoeken. In de kleine dingen van huis, tuin en keuken. En soms ook door aan te sluiten bij initiatieven rondom ons heen. Zo hoor ik van mensen, die hun vliegreizen compenseren met bosaanplant op kwetsbare plekken in de wereld. Een mooi gebaar, dat (als het goed is) tegelijk prikkelt tot matiging. Of anders wel de gedachte van een soort vrijwillige Ecotax, waar de christelijke natuurbeschermingsorganisatie A Rocha mee kwam. Met zo'n 160 Euro per jaar compenseer je je directe CO2-uitstoot en voor totaal 350 Euro neem je ook nog allerlei indirecte componenten mee. Met het geld worden bosbouwprojecten gefinancierd in derde wereldlanden als Ghana en Peru (zie ook www.arocha.nl en www.climatestewards.nl). Waarbij Tear meedenkt over de vraag hoe zulke projecten ten goede kunnen komen aan gebieden in de derde wereld, die extra getroffen worden door de klimaatveranderingen (overstromingen, droogte).
Ik vind het initiatieven om warm voor te lopen, ook als zou blijken dat het CO2-verhaal minder klopt dan Gore nu denkt! Want dan heb je intussen wel de erosie aangepakt, om maar iets te noemen.
Kortom, wat een kansen krijg je als christen uit het rijke westen om je keuzes in de omgang met de schepping te laten uitvallen in de richting van het 'meer dan gewone', zoals Jezus het typeert in de Bergrede.
Keuzes voor het Koninkrijk, waarin iets straalt van de rechtvaardige uit Psalm 24 en iets te zien is van de kinderen van God uit Romeinen 8.
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de Nederlands Gereformeerde kerk van Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.