Boekbespreking
1989-05-26
Het boekje 'Hulpeloos maar schuldig' door Aleid Schilder heeft In orthodox-gereformeerde kring veel losgemaakt. Begin dit jaar verscheen er opnieuw een publikatie waarin de relatie tussen geloof en depressie aan de orde wordt gesteld. De auteur Is drs. Wubbo Scholte. Hij is lid van de vrijgemaakt-gereformeerde kerken en als klinisch psycholoog werkzaam In Zwolle.- Jaargang 33
- nummer 11
Wie in 'Leven met het onvolkomene' een verweer verwacht tegen de konklusies die Aleid Schilder getrokken heeft komt bedrogen uit. Op heldere toon zet Scholte - binnen de beperkte ruimte die, hem geboden wordt - theorieën over en vormen van depressies op een rijtje.
Daarbij maakt hij ook gebruik van gegevens die Aleid Schilder heeft aangereikt. In tegenstelling tot Schilder slaagt Scholte er echter wel in om afstand te nemen van het onderwerp.
Hij laat zich dan ook niet direkt door één bepaalde theorie annexeren, maar geeft aan dat er verschillende modellen naast elkaar kunnen bestaan. "Een depressie wordt niet alleen veroorzaakt door verkeerde stoffen in de hersenen of door strenge ouders of door negatief denken. De oorzaak van de depressie moet vaak worden gezien als een kombinatie van faktoren" (p. 29).
Over depressies bestaan veel misverstanden. Vaak wordt er veel te simplistisch over dit psychische ziektebeeld gedacht, hetgeen een goede behandeling in de weg kan staan (p. 30). Ook bestaan er allerlei vormen van depressies. De sombere zijde zal nog vrij gemakkelijk worden herkend, maar veel minder bekend is dat ook onder druk gedrag een depressie schuil kan gaan.
Bovendien is de depressie bij kinderen, volwassenen, bejaarden, psychiatrische patiënten en verstandelijk gehandicapten vaak verschillend gekleurd. Scholte gaat vooral in op de veel voorkomende depressieve gevoelens bij adolescenten. Depressies bij kinderen en bij bejaarden komen (te) beknopt ter sprake. Een aantal situaties uit het dagelijks leven die een depressie kunnen veroorzaken wordt met voorbeelden uit de praktijk geïllustreerd. Daarbij wordt tevens uitvoerig stilgestaan bij de traumatische gevolgen van incest op het hele gezin.
Het vijfde hoofdstuk van 'Leven met het onvolkomene' behandelt de relatie tussen christelijk geloof en depressie. Scholte is hierin opvallend eerIijk.
Hij schrijft dat de wijze waarop de accenten en de nuances in het gereformeerde kerkelijke leven worden gelegd kunnen leiden tot perfectionisme, dwangmatig twijfelen en een overdreven zondebesef (p. 68). De auteur wijst er meerdere malen op dat de prediking en het pastorale gesprek averechts kunnen werken ... "en dat terwijl de predikant wellicht zijn best heeft gedaan om de troost van het evangelie te benadrukken" (p. 79). Onze neiging tot bemoedigen is niet zeiden de grootste valkuil in de omgang met depressieve mensen.
Overigens is er nog nooit wetenschappelijk onderzoek verricht naar de vraag of er werkelijk meer depressies bij gereformeerden voorkomen.
Ik ben wel benieuwd naar de uitkomsten van zo'n onderzoek. Wie veel met buitenkerkelijken te maken' heeft, ontdekt dat ook bij hen depressieve gevoelens het functioneren in ernstige mate kunnen belemmeren en dat ook daar het perfectionisme (het stellen van hoge eisen aan zichzelf) hoogtij viert.
In het laatste hoofdstuk behandelt Scholte de omgang met depressies en ddpressiviteit. Hij geeft hierin een aantal behandelingsmogelijkheden, waaronder suggesties m.b.t. de vraag wat de depressieve patiënt zelf zou kunnen doen om verder afglijden te voorkomen. Deze suggesties zijn zeker waardevol; tegelijkertijd heb ik de indruk dat ze eigenlijk alleen goed werken als er ook steun 'van buitenaf' wordt gegeven, al hoeft dat dan niet per se van een professionele hulpverlener te zijn.
'Leven met het onvolkomene' kan misschien het beste worden getypeerd als een 'inleiding in de theorie van de depressie'. Als zodanig kan het boekje ook gebruikt worden bij beroepsopleidingen. Het is echter vooral de bedoeling van de auteur om begrip te kweken voor mensen met een depressie. Daarbij mogen de mensen in de direkte omgeving overigens niet vergeten worden. Wie dit boekje gelezen heeft, kan er beter over meepraten en zal ontdekken dat het evangelie pastoraal perspektief biedt, al is dat perspektief soms anders dan we in eerste instantie geneigd zijn te denken ...
Leven met het onvolkomene door drs. Wubbo Scholte. Uitgegeven in de serie 'Pastoraal perspektief' (Oosterbaan & le Cointre, Goes, 1989); 96 pagina's, f 10,90.