‘Eigenlijk moet iedere ouderling op cursus’
2008-02-01
Elke gemeente heeft ze: ouderlingen en diakenen. De begeleiding van ambtsdragers is echter heel verschillend. Die varieert van het piep-systeem (wie niet piept, die maakt het goed), tot een weekend de hei op, een cursus of een regelmatig gesprek met de predikant. Opbouw sprak met een aantal gemeenten.- Jaargang 52
- nummer 3
DOOR MIRIAM DE ROOIJ
Een hei-weekend. De kerkenraad in Zeewolde begint er al jaren het seizoen mee.
Vrijdagmiddag weg en zaterdagavond weer thuis. Ds. Kees de Groot: ‘Samen eten, bidden, borrelen, wandelen, zingen, toerusting krijgen: het zijn uiterst boeiende en geestelijk heel verrijkende weekenden.
Juist ook voor mij als predikant.’ Ds. De Groot, die de kerkenraadweekenden in zijn vorige gemeente Lelystad introduceerde, stelt voor zo’n weekend een divers programma op. Zo is er Bijbelstudie en muziek, maar stuurt hij bijvoorbeeld ook deelnemers in tweetallen op pad om terug te kijken op het afgelopen jaar en/of vooruit te blikken.
Om voor elkaar te bidden. ‘In een andere, rustige omgeving - tot nu toe zijn we altijd in Elspeet geweest - is er zo’n weekend tijd en ruimte om elkaar geestelijk te ontmoeten.’ Het bidden neemt tijdens het weekend weg een belangrijke plaats in. Behalve voor elkaar, voor de gemeente en de kerkenraad, vindt ds. De Groot het ‘ook bijzonder fijn’ dat er zo’n weekend voor hemzelf wordt gebeden.
Verder neemt hij tijdens het startweekend de ruimte om een toelichting op het huisbezoekthema te geven. Tijdens het laatste weekend praatte een toeruster van de PKN met de ambtsdragers uit Zeewolde over het functioneren van de kerkenraad in het geheel van de gemeente. Kees de Groot: ‘Het werd als erg waardevol ervaren.’
Teambuilding
Door het jaar heen vindt ds. De Groot zelden tijd en ruimte om structureel met ambtsdragers afzonderlijk af te spreken als daar niet direct aanleiding toe is. ‘Ik heb er wel eens mee geëxperimenteerd, maar ik kreeg het niet rond. Ambtsdragers zijn ’s avonds druk bezet en ik ook.
Daarom is zo’n weekend ook heel waardevol. Je spreekt deze en gene wat uitgebreider, je ziet hoe iemand in zo’n groepsproces staat, je ziet waar pijn of moeiten liggen.
Daar heb ik veel aan. Er vloeien soms uit zo’n weekend gelijk een aantal vervolgafspraken met een ambtsdrager voort. Met een dergelijk weekend aan het begin van een seizoen kun je dingen vóór zijn.’ Als er vanuit deelnemers in Zeewolde vraagtekens bij de inmiddels traditionele heisessie worden geplaatst, dan gaat dat niet zozeer om de tijdsinvestering als wel om financiën, is ds. De Groots ervaring. Vooral nu de gemeente een eigen gebouw heeft, wordt er wel eens geopperd om in het dorp te blijven. ‘Maar het dorp uitgaan, heeft echt een meerwaarde.
Er is een stuk rust om je te bezinnen, ruimte voor toerusting en geestelijke verdieping, voor ontmoeting en voor teambuilding’. Dominee De Groot is blij dat uiteindelijk iedereen het daar elk jaar toch weer over eens is. En de kosten? Die worden betaald uit de pot waar na afloop alle deelnemers een vrijwillige bijdrage in mogen doen; het ontbrekende deel wordt aangevuld uit de algemene middelen van de gemeente.
Daarin kan iedereen zich vinden.
' Droomdag
Iets soortgelijks heeft ds. Peter Strating van de twee jaar oude Havenkerk (’s Gravenhage-centrum) het afgelopen jaar georganiseerd.
Samen met de twee ouderlingen en pastoraal medewerkster Masineke de Jong werd een visiedag op de Doornse hei belegd. ‘We hebben het onze droomdag genoemd’, aldus ds. Strating. Het viertal praatte met elkaar over hoe ieder zou willen dat de Havenkerk er over zeven jaar uit zou zien. In een tweede stadium werd gekeken wat daarvoor gerealiseerd zou moeten worden en hoe daar naartoe gewerkt zou kunnen worden. ‘Het was een heerlijke en waardevolle dag.
Dromen is heel belangrijk.
Ook voor een kerkenraad.’ Vinger aan de pols houden bij zijn ouderlingen en pastoraal medewerkster door het jaar heen gaat eigenlijk vanzelf, aldus ds. Strating. Immers, het clubje is klein en de lijntjes zijn kort. ‘Soms zijn er zaken die vragen om diepere doordenking.
We hebben net een ministrycursus achter de rug en een gebedsteam aangesteld.
Maar er leven bij ons ook veel vragen over deze gebedsvorm en wat we ervan mogen verwachten. In het kader van de doordenking daarvan hebben we het boek Herstelwerk van ds. Willem Smouter aangeschaft om met elkaar te bespreken.’
‘Scholing is noodzaak’
In verschillende gemeenten biedt de kerkenraad of de regio de ambtsdragers cursussen aan. Wel gebeurt dat in veel gemeenten ‘redelijk ad hoc', omdat het organiseren sterk afhangt van de samenstelling van de kerkenraad, aldus verschillende predikanten.
‘We bekijken het per jaar’, aldus een ouderling van een middelgrote gemeente.
‘Zijn er veel nieuwe ambtsdragers, dan wordt voorgesteld om een cursus te organiseren van vaak een paar avonden en een zaterdag. Is er maar een enkele, dan doen we het niet. Zolang je oog voor elkaar hebt en vooral bij de nieuwkomers in de kerkenraad een vinger aan de pols houdt, is dat niet erg, denk ik.’ In Kampen gaat de kerkenraad een stap verder.
‘Scholing is noodzakelijk’, zegt ds. Jan Bouma. De kerkenraad in Kampen heeft uitgesproken dat iedere ouderling daartoe in principe bereid moet zijn. Daarom organiseert de NGK Kampen elk jaar ten minste één cursus voor ouderlingen en pastoraal werkers. Aanvankelijk vonden niet alle kerkenraadsleden dat je dat kunt vragen van een ouderling, herinnert ds. J. Bouma zich. ‘Maar als predikanten vinden wij het echt noodzaak. Er is weinig ervaring.
Vroeger gingen ouderlingen avonden zijn goede gelegenheden om met elkaar door te spreken over het ambt, over vaardigheden en over persoonlijke moeiten. Die avonden probeer ik zo goed mogelijk te benutten.’ ‘Ik doe niets speciaals voor de heren’, aldus ds. G.J. Lakerveld van Deventer. Er is volgens hem ‘wel eens wat georganiseerd in regionaal verband’, maar daarvoor was vanuit zijn gemeente weinig tot geen belangstelling. In Deventer zijn de pastorale en de bestuurlijke onderwerpen uit elkaar gehaald. Tijdens pastorale avonden wordt er behalve over huisbezoeken en specifieke zorgen ook gepraat over eigen moeiten en vragen.
En beginnende ouderlingen kunnen altijd om een soort mentor vragen. Ds. Lakerveld gaat daarbij uit van de mondigheid van de ouderling.
‘Dat er niet meer is, is ook omdat er tot nu toe geen aanleiding is geweest om meer te organiseren. Maar dat betekent niet dat het niet goed zou zijn om er eens naar te kijken’, aldus Lakerveld.
In Voorthuizen werd voor het eerst geëxperimenteerd met een koppel. Een ervaren ouderling in zijn laatste ambtsjaar werd gekoppeld aan een beginnend ouderling.
Het tweetal trok een jaar lang gezamenlijk op. Beiden waren enthousiast over de constructie, aldus ds. Joop van t Hof.
Het idee is zeker voor herhaling vatbaat. Verder worden er afhankelijk van de situatie in Voorthuizen cursussen voor ouderlingen en pastoraal werkers gehouden. Van structurele aard, als je het hebt over de begeleiding van ambtsdragers zelf, is het wijkteamoverleg, vindt ds. Van ’t Hof. ‘Daar gebeurt het. Daar wordt met elkaar opgetrokken en wordt ook naar elkaar omgekeken.’
Kritiek
In Bunschoten loopt iedere beginnende ouderling altijd het eerste jaar met iemand anders mee. Hij deelt een wijk met een andere ouderling en gaat in principe mee op huisbezoek.
In hoeverre dat een tweede jaar ook nog gebeurt, is afhankelijk van het aantal altijd met z’n tweeën op huisbezoek. Zo leerden de jongeren het van de ouderen.
Tegenwoordig is die ervaring er veel minder omdat ouderlingen alleen op pad gaan.’ Maar ondanks het feit dat die bereidheid bij de benoeming van ambtsdragers wordt gevraagd, is er niet altijd belangstelling voor de cursussen pastoraat die de predikanten elk jaar in Kampen aanbieden. Dit jaar was er bijvoorbeeld vanuit de ambtsdragers geen belangstelling.
‘Mensen hebben veel aan hun hoofd.’ Hoe gaan ds. Bouma en zijn collega’s daarmee om?
‘We oefenen best een beetje druk uit om het toch te doen; het is een noodzaak.’
Mentor
Ondertussen probeert ds. Bouma wel alle ijkteamvergaderingen te bezoeken.
Daar komen ouderlingen en pastoraal werkers bij elkaar en is gelegenheid om met elkaar te praten over zaken waar je tegenaan loopt. ‘Soms word ik van tevoren gevraagd om iets te vertellen over een pastoraal onderwerp. Zulke beschikbare ouderlingen, aldus ds. P. Busstra. Verder wordt elke kerkenraadvergadering in kringgesprekken een hoofdstuk besproken uit een boekje over het pastoraat in de gemeente (op dit moment Omzien naar elkaar).
Tijdens sectievergaderingen is er ruimte om met elkaar te praten als er problemen zijn.
‘Iets meer begeleiding zou wenselijk zijn. Een training in gesprekstechnieken bijvoorbeeld.
Hoe kom je in een gesprek tot de kern en hoe laat je je niet afleiden; hoe ga je om met kritiek; hoe leer je goed te luisteren? Maar het komt er niet van. Iedereen heeft het druk. Als predikant kun je je eigen tijd indelen, maar als ouderling niet.’
| Cursussen, steunpunten en bladen… De Stichting voor ambulante geestelijke gezondheidszorg van de Nederlands Gereformeerde kerken (Stagg) organiseert onder andere cursussen voor ambtsdragers, voor pastoraal werkers en bezinningsdagen of –avonden voor kerkenraden. Ook kan er een op de wensen toegesneden cursus van een kerkenraad of groep worden georganiseerd. Stagg werkt met freelancers die in het hele land cursussen aanbieden. Er wordt binnen de NGK ook gebruik gemaakt van het aanbod van de GKV. Het deputaatschap Steunpunt Gemeenteopbouw van dit kerkverband heeft een breed aanbod van informatie, voorlichting en literatuur. Het steunpunt organiseert onder andere cursussen voor ambtsdragers en pastoraal werkers. Daarnaast is er het Diaconaal Steunpunt van de GKV. Dit steunpunt heeft als opdracht het diaconaat te stimuleren. Daartoe is een consulent aangesteld voor toerusting, voorlichting en adviezen. Verder geeft de GKV het blad Dienst uit, waarop verschillende NG-kerkenraden zijn geabonneerd. Dienst geeft concrete toerusting en ondersteuning aan ambtsdragers en pastoraal werkers in een bijzondere pastorale of diaconale situatie in een gemeente. Zo staan er in de laatste uitgave van Dienst bijvoorbeeld twee artikelen over de pastorale begeleiding van mensen met autisme. Ook van de knowhow van de Protestantse Kerk Nederland (PKN) maken NG-predikanten en kerkenraden gebruik. Er zijn ook binnen deze kerken veel mogelijkheden voor toerusting en educatie waarop een beroep kan worden gedaan: van cursussen en conferentiedagen tot literatuur. Voor meer informatie zie: www.stagg-ngk.nl www.steunpuntgemeenteopbouw.nl www.diaconaalsteunpunt.nl www.blad-dienst.nl www.toerustingeneducatie.pkn.nl |