Een geschorste ouderling
1989-06-23
(en wat daar verder volgt) - Jaargang 33
- nummer 13
Een van de hoogste functies in de Britse regering is die van Lord Chancellor, Edelachtbare Heer Kanselier.
Vandaag wordt die positie bekleed door een Schots jurist, Lord Mackay.
Zijn opdracht luidt: het Engelse rechtssysteem - dat nogal erg onsamenhangend schijnt te zijn te reguleren en te coördineren naar het Schotse, dat op het romeinse recht is geënt.
Stellig een eervolle zaak. De Schotten zijn eeuwenlang beschouwd als halfgetemde barbaren; ze hebben de in London uitgebroede wetten altijd eerst gewijzigd naar Schots recht, alvorens die in Edinburgh te aanvaarden. En nu zal Engeland zijn rechtssysteem moeten herzien, om met Schotland in de pas te komen.
Erger: een Schots jurist moet deze operatie voorbereiden.
De Lord Chancellor Lord Mackay (zo luidt zijn titel) is intussen een nederig mens: ouderling in een van de kleinste en geminachte Schotse kerkjes. Hij is te Edinburgh ouderling in de Free Presbyterian Church.
Er zijn hier vijf presbyterse kerken, waaronder de Church of Scotland; en deze vijfde heeft het voorzetsel 'Free'. Wij zouden zeggen: Vrijgemaakte Ouderlingen kerk. En dan ouderlingen kerk in tegenstelling tot bisschoppelijke kerk; de laatste komt er eerlijk voor uit, dat ze leeft bij de gratie van een hoogkerkelijk regeersysteem - de eerste heet te worden geregeerd door Jezus Christus, maar hangt in de praktijk ook veelal af van classes, synodes en assemblies, die de plaats van de ouderlingen innemen en de zelfstandigheid der plaatselijke kerken opslokken.
Het vorig jaar november kwam de ouderling Lord Mackay in het nieuws: hij was door de classis-Zuid van zijn kerk geschorst in zijn ambt' en voor zes maanden van het avondmaal afgehouden. Het is een publieke zaak, de mantel der liefde is blijkbaar beleend. De oorzaak?
Ouderling Lord Mackay had een rouwdienst bijgewoond in een R.K.
Kerk, voor de begrafenis van een oud-collega. Wanneer? In 1986 te Inverness. En dat was hem al eens eerder overkomen, bij de begrafenis van een roomse Landsadvocaat. Nu moest hij eens aangepakt worden en na twee jaren werken kwam zijn vonnis. Tenzij hij schuld wilde belijden, berouw tonen en plechtig beloven geen voet meer in een roomse kerk te zetten.
Nu, dat deed deze ouderling niet.
Hij maakte weinig gerucht, legde alleen deze verklaring af: "ik geloof dat ik juist heb gehandeld en dat deze handelwijze zich volkomen verdraagt met het ouderlingschap."
"Ik was daar zuiver uit eerbied voor mijn collega en om deelneming aan de nabestaanden te doen blijken."
De generale synode
In mei kwam de generale synode bijeen - op de plaats des onheils, Inverness.
De zes maanden waren om en de zondaar had geen berouw getoond.
Van veel kanten was de G.S. bestormd met bezwaarschriften tegen de voorlopige schorsing. De kerkeraad van Edinburgh, onder leiding van ds Morrison, pleitte bewogen en vurig voor zijn hooggeachte ouderling en verzocht dringend opheffing, van de schorsing en eerherstel voor Lord Mackay.
Deze had zelf geen bezwaar aangetekend, waarschijnlijk uit eerbied voor zijn kerkeraad, die het wel voor hem opnam. Hij gaf geen machtsvertoon, was zelfs niet aanwezig maar bleef rustig aan zijn werk.
De zaak kostte de synode zeven uren. Ten gunste van de beschuldigde werden vele pleidooien gehouden, "welsprekend, helder en geestelijk", zegt de pers. Een predikant waarschuwde: "als u Lord Mackay uitwerpt maakt u de kerk stinkendel". De scriba, ds Maclean, antwoordde grimmig: "we hebben niets te maken met de publieke opinie, we hebben met Gods woord te maken".
Slechts één predikant pleitte contra Lord Mackay: "als de Antichrist uit Rome onze grond kust, eist hij die op. Wij als kerk moeten pal staan voor de waarheid". Een ander voegde daar aan toe: "het is noodzakelijk om krachtig tegen Rome te getuigen!" En naar deze laatsten werd geluisterd. Vier en twintig bezwaarschriften werden van tafel geveegd. Aan ds Macinnes, die helemaal van Toronto was overgekomen, werd niet toegestaan een acte van protest in te dienen waarop deze de vergadering verliet.
Er werd gestemd, niet geargumenteerd.
Met een magere meerderheid (33-27) werd het voorlopige vonnis .tegen Lord Mackay bevestigd. Endaar hij geen berouw had getoond noch beterschap beloofd - was hij automatisch afgeschreven als lid van de Free Presbyterian Church, in de wandeling de Wee Free Church genoemd.
Nu moet hierbij gezegd worden, dat zijn geval niet alleen stond. Ook ds Murray van Lairg was voorlopig geschorst, moest schuld belijden en beterschap beloven, omdat hij in een vergadering van een regeringscommissie (1) aan een priester had toegestaan het formele dankgebed uit te spreken.
Verbaast u zich over zo'n synode?
Niet doen. Nog altijd loopt Schotland 50 jaar + 1 uur achter bij ons.
In 1939 telde Nederland toch ook van die diehards, die vanwege hun antipapisme desnoods geen kruis in hun broek wensten?
Directe gevolgen
Twee ouderlingen uit Edinburgh legden terstond hun ambt neer. De oudste predikant ter synode (91 jaar) verklaarde: "ik ken Lord Mackay vanaf zijn jongensjaren - ik weet dat zijn geweten zuiver voor God is". Er werd niet geluisterd.
Een groep verklaarde de beslissing te betreuren, zich homogeen met Lord Mackay te weten en hem te danken voor zijn vele en goede hulp, in acht jaren van ouderlingschap aan de kerk bewezen. Het veranderde de zaak niet.
Aan de bezwaarden uit Edinburgh werd gevraagd, of zij zich conformeerden aan de genomen beslissing. Dat is een hachelijke vraag.
Met 'ja' kunnen bezwaarden in de kerk blijven', met 'neen' bestaat er geen beroep op een volgende synode, maar heeft men zich geroyeerd.
Ds Morrison van Edinburgh verklaarde moedig dat hij en zijn kerkeraad in beroep gingen bij Jezus Christus. Dat zei ook ds Mackinnon van Oban. De assessor kwam tussen beide: "dit gaat fout, praeses, de synode kan geen, beroep op Jezus Christus in behandeling nemen!" Maar ds Mackinnon herhaalde duidelijk: "ik beroep mij op het Hoofd der kerk, Jezus Christus, en daar kan geen assessor tussen komen!' Zijn antwoord werd terstond gehonoreerd met enthousiast applaus en voetgestamp, zowel uit de synode zelf als van de publieke tribune. (Voetgestamp als teken van instemming is hier legaal) Indirecte gevolgen. Daar de gevonniste niet alleen ouderling bij de Free Presbyterlan Church is (was) maar ook een hoogst officiële functie bekleedt, kwam zijn veroordeling regelrecht in het Lagerhuis ter sprake.' Aan de minister-president Mevrouw Thatcher werd de vraag gesteld, of ook zij de zorg deelde van een groot aantal leden, "nu het voornaamste lid van onze regering, de Lord Chancellor, ter verantwoording is geroepen vanwege het vervullen van zijn ambtsplichten?" - Haar antwoord: "ik heb grote bewondering voor mijn hoog geachte edele vriend, de Lord Chancellor; hij heeft niets onwettigs gedaan". En de leider der liberalen, David Steel, voegde er zijn mening aan toe: "het is onrustbarend dat er vandaag een kleine secte bestaat, die even fundamentalistisch werkt als de Ayatollah Khomeini. In beider vocabulaires ontbreekt het woord verdraagzaamheid". "Iemand te veroordelen, die eerbied betoont aan een overleden medechristen; is al te gek."
Intussen zijn tenminste 12 predikanten, een aantal ouderlingen - en vermoedelijk hele gemeenten - uitgetreden uit de kleine organisatie van 6000 leden.
De scriba ds D. Maclean
Naar de Glasgow Herald meldt heeft de scriba ds Maclean een ongekende machtspositie in zijn kleine kerk bereikt. Sedert 25 jaar leidde hij de aanstaande predikanten op: ze weten goed hoe ze moeten stemmen.
Bovendien is hij sedert 12 jaar de permanente scriba en beheerst het kerkelijk hoofdkwartier (het vaticaan, zegt de Glasgow Herald). Zo kon de zoon van een Glasgowse kroegbaas zich opwerken tot een kerkelijke positie, waarin hij een der hoogste regeringspersonen kon vellen. Laten we hopen dat het zijn laatste overwinning is: de tekenen wijzen er op, dat het narrow minded tijdperk zijn einde tegemoet gaat. Een der voormannen van de oppositie zond me een boekje 'A plea against extremisme', waarin een beroep op Calvijn en Hodge gedaan wordt. En nu reeds staat vast, dat de uitgetreden kerken de plaatselijke kerk als uitgangspunt erkennen, zich niet weer aan een hooqkerkelijke regering onderwerpen en een federatie van FP kerken aangaan.
Eindelijk: onderling Mac:kay Het is een wonder, dat Lord Mackay het in deze benepen en tyrannieke kerk heeft uitgehouden tot het bittere eind. Hij heeft de smaad van Christus mogen dragen. De Glasgow Heraid, die veel aandacht aan deze zaak gaf, rapporteerde: in October vorig jaar was zijn, verslaggever een Zondag in Glasgow en wilde ds Morrison horen; die was echter afwezig. In zijn plaats ging ouderling Mackay voor met een preek over psalm 46:11, "Wees stil en weet dat Ik God ben".
Voor een gehoor van 40 man, in een kaal kerkje zonder orgel, voegde Lord Mackay er rustig aan toe: '"ook in rouw". Hij herhaalde de tekst en voegde toe: "ook in aanvechting".
Om te eindigen met: ..wees stil en weet dat Ik God ben - ook bij onrecht ...
Enkele weken later was hij geschorst.