Jeugdrubriek
1989-07-07
Een jongetje van drie komt onder een auto. Waarom? Een meisjes van zeventien wordt verkracht. Waarom?- Jaargang 33
- nummer 14
Een moeder van drie kinderen hoort dat ze kanker heeft. Waarom? Als God liefde is, hoe kan het dan dat ...
Zo wordt vaak de vraag van het lijden gesteld. Christenen en nietchristenen zijn met deze vragen bezig, vaak zonder een antwoord te vinden. Niet-gelovigen gebruiken deze vraag soms als een makkelijk argument om niet te hoeven geloven.
Er is immers toch geen antwoord op de vraag van het lijden?
Nu kunnen we inderdaad geen antwoord geven dat iedereen zodanig zal overtuigen dat de vragen werkelijk beantwoord zijn. Maar misschien kunnen we wel een weg vinden die verder leidt dan de wanhoop van het geen antwoorden hebben. We doen dat in twee afleveringen. Deze keer staan we stil bij de verschillende verklaringen, volgende keer kijken we hoe we verder komen.
Wanneer je in je leven met lijden te maken krijgt is de eerste vraag vaak naar de zin van het leven. Door wat je overkomt raak je iets of iemand kwijt waardoor je leven opeens veel minder zinvol wordt of lijkt. Je valt ten prooi aan leegheid en doelloosheid.
Maar omdat je leven zo leeg, zo doelloos lijkt probeer je eerst een reden te vinden voor wat je overkomen is, een oorzaak van het lijden.
Want als het 'zomaar' gebeurt, als er geen reden voor is, dan kan er ieder moment weer iets dergelijks gebeuren.
En als je al het goede zomaar weer kwijt kan raken, wat heb je er dan aan? Wat heeft het dan allemaal voor zin?
Verklaren
Een mens heeft dan ook gauw de neiging te zoeken naar een verklaring.
Een verklaring helpt om grip te houden op de zaken, te begrijpen.
Wie een verklaring weet voelt zich veiliger in alle onzekerheid van het leven. Een verklaring die misschien wel waar is - of misschien voor een deel. Laten we eens wat van die verklaringen op een rijtje zetten.
• De Mens; de zondeval. Door de ongehoorzaamheid van Adam en Eva ging het paradijs verloren. De hele schepping is toen als het ware meegesleurd in de val van de mens.
Daardoor kreeg, de dood zoveel macht in ons leven, en dood hangt samen met lijden. Daar: zie je de schuld van de mens. Op kleinere schaal kun je kijken naar een dronken automobilist die iemand doodrijdt of levenslang gehandicapt maakt; de schuld van een mens. Ook kun je zelf verantwoordelijk zijn voor een deel van je eigen lijden. Maar dat lost dan toch allemaal de vraag niet op: Waarom laat God het toe?
En waarom ik?
• De Duivel. Soms is het heel terecht om het lijden toe te schrijven aan de duivel. Denk maar aan mensen die bezig zijn met allerlei occulte spelletjes, en daardoor problemen krijgen.
Denk ook maar aan het boek Job. In het nieuwe Testament bestraft de Here Jezus een ziekte om te laten zien dat die niet van God komt (Luc. 4:39). Maar dan blijft de vraag staan: Waarom laat God het toe?
• God. Je kunt er als je je Bijbel leest niet onderuit dat een deel van het lijden aan de Here God toe te schrijven is. Je ziet dat Hij volken of mensen straft. Soms als oordeel, soms ook als Vaderlijke tik op de vingers. Dat is niet in strijd met zijn liefde. Juist omdat Hij van ons houdt is er ook ruimte voor die 'tik', voor wat de Bijbel tuchtiging of kastijding noemt (Hebr. 12:6). Maar ook dan houd je de vraag waarom het op deze wijze moet, en of je in die specifieke situatie wel van straf moet spreken. Bovendien is er dan voor christenen nog het probleem dat er toch ook de vergeving is; blijft dan de straf toch staan?
Geen Verklaring
Je merkt wel dat elke verklaring stukloopt op de vraag. Bovendien lopen de verschillende verklaringen ook nog eens flink door elkaar. Je kunt de vraag misschien het beste zo omschrijven: Wat is de rol van God in dit alles; Waar is God als ik pijn heb? Sommigen zullen zeggen: God heeft overal de hand in. Hij bepaalt en veroorzaakt het lijden, en we hebben het maar te aanvaarden zoals het komt. Anderen zeggen: Nee, God veroorzaakt niets; Hij is alleen maar slachtoffer. God kan het zelf ook niet helpen. Hij heeft de macht aan de mensen gegeven en is nu niet meer dan een machteloze God. Kijk maar naar Jezus aan het kruis. Hij laat Zich doden.
Zoals je ziet leiden allebei deze meningen ertoe dat Godin een hokje wordt geduwd, dat Hij beperkt wordt tot ons begripsvermogen: of Hij wordt een wreed heerser die ons als marionetten bespeelt, óf Hij wordt een zielig figuur die het zelf ook niet kan helpen. 'Je wordt soms bijna' gedwongen om hiertussen te kiezen, maar dat is dan wel een valse keus.
Het is niet of-of: allebei deze Godsbeelden zijn onbijbels.
Er zijn ook nog niet-christelijke verklaringsmogelijkheden.
Zo kun je zeggen dat het lijden een straf is voor zonden uit een vorig leven. Je kunt stellen dat je het lijden krijgt van goede of slechte goden, of van het toeval. Die verklaringen lijken erg veel op sommige christelijke verklaringen, en ze geven even weinig antwoorden. Maar wat dan? Als de verklaringen niet deugen, hoe kun je dan nog verder?
Onbegrijpelijk Er is wel terecht gezegd dat het lijden per definitie onbegrijpelijk en onverklaarbaar is. Als je het kunt begrijpen en een verklaring hebt, dan is het lijden opgelost. Lijden is juist dat je vragen hebt waar geen verklaring voor te vinden is. Lijden kun je omschrijven als een pijnlijke situatie waar je geen zin in kunt ontdekken. Wie toch krampachtig probeert om voor anderen een verklaring te geven, die heeft niet in de gaten wat lijden is en die neemt ook de pijn van die ander niet serieus!
Wie krampachtig probeert voor zichzelf een verklaring te vinden is er nog niet aan toe om de pijn te verwerken.
De enige mogelijkheid om met het lijden om te gaan op een manier die de vragen serieus neemt is het proberen midden in die vragen Gods stem te herkennen. Daar gaan we de volgende keer op in.
Om verder te praten of te denken:
* Waar denk je aan bij het begrip 'lijden'? Welke situaties komen in je op?
* Is de vraag van het lijden voor jou een struikelblok om te geloven? Is het een echte vraag die je persoonlijk raakt, of een vlucht van het geloof weg?
* Welke verklaringen worden gegeven, welke kun je zelf aanvullen?
Welke van deze verklaringen spreekt jou aan? Wat vind je van de uitspraak dat lijden onbegrijpelijk is en onverklaarbaar?
Dit artikel verscheen in gewijzigde vorm in Aktie, augustus 1987