Gereformeerd zijn in de moderne tijd
1987-01-09
Nu het christelijk volksdeel een minderheid. in Nederland geworden is, ervaart menigeen het traditionele onderscheid tussen 'gereformeerd' en 'rooms-katholiek' en 'baptist' enz. in bepaalde situaties als achterhaald. Het is in sommige streken' van het land zo'n zeldzaamheid geworden om op het werk of in de buurt of op school mede-christenen aan te treffen, dat de vraag in welk kerkelijk hokje zij passen aan belang lijkt in te boeten. Vooral wanneer je aan mensen merkt, dat Jezus Christus voor hen de levende Heer is, zodat zij van Hem hun heil verwachten en gehoorzaam aan Hem willen leven, kun je een verbondenheid beleven die ver uit gaat boven de verschillen. in kerkelijke traditie. Laat iemand naar een heel ander soort kerk gaan dan, jij, wat maakt dat eigenlijk nog uit als je hem kunt herkennen in Godsvertrouwen én in dingen als bidden voor de maaltijd en zondagsviering?- Jaargang 31
- nummer 1
Verschil in,waardering ,
Zo' kan de vraag opkomen: is het niet belangrijker om christelijk te zijn dan gereformeerd?
Onze vrijgemaakte broeders en zusters beantwoorden die vraag ontkennend. Zij zijn de overtuiging toegedaan, dat er absoluut geen tegenstelling is tussen 'christelijk' en 'gereformeerd', maar dat de gereformeerde religie het christelijk geloof veeleer in zijn zuiverste vorm gestalte heeft gegeven: Vandaar, datje in de kolommen van het Nederlands Dagblad struikelt over de gereformeerde onderwijzers, huisvrouwen, politiemannen en kamerleden. Overigens is het allerminst een specifiek vrijgemaakte gedachte, dat gereformeerd-zijn niet uitgespeeld mag worden tegen christen-zijn. De grote Herman Bavinck (1854-1921) b.v. heeft in rustige, wetenschappelijke betogen hetzelfde beweerd. En wat dacht u trouwens van de Christelijke Gereformeerden (!)?
In Nederlands Gereformeerde kring wordt deze' waardering van gereformeerd-zijn eveneens teruggevonden, getuige alleen al de naam die onze kerken zich nog niet' zo lang geleden hebben aangemeten, Toch valt niet te ontkennen dat er onder ons ook andere geluiden gehoord worden. Er zijn er, die in het gereformeerde een versmalling en een .verbijzondering van 'het christelijke ervaren. Voor hen behelst het begrip 'gereformeerd' een soort christendom, waarin het christelijk geloof niet in puur bijbelse vorm bewaard is gebleven, 'maar in een bepaald kader geplaatst is, met alle beperktheden en eigenaardigheden vandien. In de ontmoetingen met christenen uit andere tradities kunnen dan de wederzijdse 'eigenaardigheden' tegen elkaar worden weggestreept; om de herkenning van het christelijk geloof als zodanig over te houden. Voor hen lijdt het geen twijfel,dat het inderdaad belangrijker is om christelijk te zijn dan:gereformeerd.
Betrekkelijk, maar waardevol
Er komt dus binnen onze kerken een verschil in waardering van gereformeerd-zijn voor. Maar is dat zo erg? Valt het niet veeleer te betreuren, dat de Vrijgemaaktekerken het in de jaren '60 onaanvaardbaar vonden dat er mensen waren die op de betrekkelijkheid van gereformeerd-zijn wezen? Misschien zit in beide waarderingen zoveel goeds, dat ze niet zonder elkaar' kunnen, maar elkaar aanvullen' en corrigeren. Wanneer b.v. mensen het begrip 'gereformeerd' gaan hanteren als zo'n beetje de belangrijkste maatstaf waaraan christenen en de christelijke gemeente getoetst moeten worden, is het heilzaam als daar enige relativering tegenover staat. In de confrontatie met de secularisatie rondom ons kan het hard nodig zijn, om het belangrijker te vinden dat iemand christelijk is dan dat hij gereformeerd is. Hoeveel ouders zouden' 'niet intens dankbaar zijn, als hun van het geloof afkerig ge-worden kinderen de weg naar Christus terug zouden vinden via b.v. een baptistengemeente?
Dan doet de al dan niet gereformeerde identiteit van hun kinderen werkelijk minder terzake.
Dat betekent niet dat ze helemáál niet meer ter zake doet: Wanneer christenen smalend' over gereformeerd-zijn gaan spreken, als was het' een overtollige en daarom schadelijke ballast, die zo vlug mogelijk opgeruimd moet worden, is het heilzaam als dáár enige relativering tegenover staat. Onze Vrijgemaakte broeders en zusters houden niet zonder redern vast aan een dankbare waardering van de gereformeerde religie. Van hen kunnen wij leren, dat wij vanuit de gereformeerde traditie heel wat waardevols in huis hebben als het gaat om de benadering van het christelijk geloof in de moderne tijd. Er is alle. aanleiding om ernst te maken met het doel dat OPBOUW zich stelt: weekblad tot opbouw van het gereformeerde leven. Het is goedkoop en het getuigt van 'onvoldoende kennis van zaken, om de gereformeerde traditie af te schrijven als een ouderwetse variant van het christendom, die heden ten dage meer kwaad dan goed doet.
Terug naar de bronnen
Om echter ervan doordrongen te raken dat de gereformeerde' traditie een positieve bijdrage kan leveren aan het christen-zijn in de moderne tijd, moeten wij altijd weer terug naar de bronnen. De frisheid en explosieve kracht, de vrijheid en de blijheid, die menigeen tegenwoordig overal zoekt behalve in gereformeerde kringen, is overrompelend aanwezig in de geschriften van de 16e eeuwse hervormer Maarten Luther (1483-1546). In de komende nummers van OPBOUW wil ik daarvan iets overbrengen. Nu gaat de gereformeerde traditie strikt genomen, niet op Luther terug, maar op Calvijn en de Zwitserse reformatie. Luther heeft zo zijn eigen traditie gekregen: de Iutheraanse .
Niettemin kunnen ook Nederlands Gereformeerden zich' met recht en reden als erfgenamen van Luther beschouwen: Want niet alleen is Calvijn een van de beste leerlingen genoemd, die Luther ooit gehad heeft; ook betekent de naam 'gereformeerd' in wezen niets anders dan 'hervormd', zodat gereformeerden - als het goed is - mensen zijn die maar één ding' willen: hervormd worden door de vernieuwing van hun denken (Rom. 12 :2).
Welnu, als één ding kenmerkend is voor Luther, dan dit: hij heeft hervorming nagestreefd door de wereld-gelijk-vorm-igheid van zijn dagen in kerk en theologie fundamenteel te bestrijden. Misschien is Luther buiten zijn eigen traditie wel bekender geworden door zijn historische optreden dan door zijn denken. Iedereen weet wel dat hij in de 16e eeuw een beweging op gang heeft mogen brengen, die ingrijpende gevolgen heeft gehad voor het hele verdere verloop van kerk- en wereldgeschiedenis. Maar hoe velen kennende verrassende zeggingskracht van zijn 'evangelieprediking? Daarom volgende week een fragment uit een preek van Luther,om weer wat beter te begrijpen waarom het de moeite waard is op zijn ontdekkingen te teren.