Is er een derde weg? (4)
1989-08-14
Dit leidt mij tenslotte naar mijn laatste punt dat een praktisch en hoogst aktueel punt is voor ieder christen en voor iedere predikant nl. hoe springt die vonk over?- Jaargang 33
- nummer 17
Hoe word ik in mijn kontakt met woorden van vele honderden jaren oud nu zó aangesproken dat ik ook in de 20e eeuw in Gods heilswerk betrokken word?
Hoe kan dat? Hoe gebeurt dat? Is er een aanknopingspunt. U ziet ik knoop hier na het exegetisch intermezzo van het 3e punt weer aan bij het betoog van Thielicke in mijn 2e punt over de cartesiaanse en nietcartesiaanse theologie en de noodzaak van de 3e weg. Ik had dit evangelisch intermezzo in mijn 3e punt nodig om uit de aard van de bijbelse geschiedbeschrijving te laten zien dat de schrift is aangelegd op de ontmoeting [..] is geschreven met het oog op de boodschap, zich inspant om de betekenis te laten zien van wat God daar en toen gedaan heeft voor iedere tijd. Dit uniek karakter van de Schrift past precies bij haar doel en werking.
"Alleen wie in de waarheid is ... "
Want de bedoeling van de Schrift en de werking die aan haar gegeven wordt door de Heilige Geest is om
ons zoals Paulus zegt "over te zetten uit de macht der duisternis in het koninkrijk van de Zoon van Zijn Liefde (in wie wij de verlossing hebben, de vergeving der zonde. Col. 1:13/14)Helmut Thielicke neemt dan ook als uitgangspunt voor zijn beschrijving van de 3e weg tegenover die andere 2 wegen het woord van de Here Jezus in Joh. 18:37: "een ieder die uit de waarheid is hoort naar mijn stem." Hij neemt dat woord als kernwoord tegenover een theologie die wel over 'zijn'.spreekt - maar de waarheid verloor en t.o.
een theologie die wel over de 'waarheid' spreekt - maar het 'zijn' in die waarheid uit het oog verliest! Alleen wie In de waarheid Is hoort mijn stem, zegt Jezus. Hij zegt het tegen Pilatus die hem had gevraagd wie Hij is - maar die geen enkel van Jezus antwoorden echter begreep en alleen maar zijn schouders ophaalde "Wat is waarheid?"
Wat waarheid is, zegt Jezus dan tot slot, verstaat alleen hij of zij die in de waarheid is.
Drie punten voor een derde weg Het is duidelijk dat hier een grote nadruk komt te liggen op drie dingen nl.
1e de noodzaak van de wedergeboorte.
2e aanknopingspunt is aangrijpingspunt.
3e de nadruk op het karakter van de Schrift als scheppend Woord.
Die drie punten zijn wezenlijk van het afbakenen in deze 3e weg en Thielicke verstaat de kunst om dat 1e deel wedergeboorte z6 te beschrijven dat ik niet dat beklemde gevoel krijg dat het woord wedergeboorte in de geref. traditie vragen gekregen heeft.
1. Opgenomen worden in het 'verhaal'
Zijn in de waarheid betekent méér dan een inzicht. Het betekent een mij opgenomen weten in Gods heilsplan.
Zijn verbondsgeschiedenis - of ook zo u wilt in Gods 'verhaal'.
De waarheid waar de Heer Jezus hier over spreekt is niet een stelling, een dogma, een leerinhoud, het is de werkelijkheid van Gods heilswerk in Christus waarin ik word opgenomen, en pas als ik daárin ben, ga ik ook verstaan waar ik beland ben.
Hier nu ligt het antwoord op de vraag hoe de vonk overspringt, en op wat voor wijze ik de stem van de Goede Herder in het heden hoor. Dat is alleen mogelijk als wij zelf in de waarheid overgezet zijn: levend ons opgenomen weten in het heilswerk van God en hoe wij daarin komen?
Dat is de vraag van Nicodemus: Hoe kan dat gebeuren? Het antwoord van Jezus zelf op de vraag verklaart het wonder van de wedergeboorte niet.
Het wijst wel de weg waarlangs het dank zij de werking van Gods Geest plaatsvindt nl. door helemaal buiten mij te letten op wat God in de geschiedenis voor ons gedaan heeft.
Zoals Mozes de slang in de woestijn verhoogd heeft en Israël alleen door 6p te zien tot de slang in het gezegend werk van God zelf werd opgenomen, zo worden wij wedergeboren, niet door de blik naar binnen te richten maar door buiten ons te zien op wat God in het Kruis van Christus voor ons gedaan heeft.
Michael Ende's oneindige verhaal
Dan gebeurt op ondoorgrondelijke wijze wat Michael Ende in een kinderboek beschrijft. Het boek heet 'Het oneindige verhaal' en de hoofdpersoon heet Bastiaan Balthazar Boecks. Hij steelt heimelijk een oud boek uit het stoffige winkeltje van meneer Koriander. Als hij op een rustige zolder het boek begint te lezen, merkt hij halverwege de lezing van het verhaal dat hij er zelf in voorkomt. Ja sterker nog, op aanwijzing van de hoofdpersoon stapt hij in het verhaal van het boek binnen en begint daar aan een nog spannender avontuur.
Dr. Henry van der Goot heeft er terecht voor gepleit in het boekje 'Onbevangen verstaan', dat de kern van de bijbel eigenlijk niet dit is dat het ons verhalen vertelt, maar dat de bijbel het verhaal Is van God en Zijn Werk waarin wij allemaal voorkomen.
Christen worden betekent niet slechts dat wij een waarheid doorgeven die wij zelf ook overgeleverd hebben gekregen, ook niet dat wij uit het verhaal dat tot ons modern bewustzijn laten doordringen wat ons aanspreekt, neen het betekent door het verhaal van God overwonnen worden - mij erin opgenomen weten.
Het diepste geheim van ons geloof, zegt Paulus in 1 Kor. 8 is niet dit dat wij God kennen, het is dit, dat wij door Hem gekend zijn. Die overzetting, uit de macht van de duisternis in het Koninkrijk van de Zoon nl. is werk van Gods Geest. Dat is de wending van de wedergeboorte die ontstaan is om de Schrift te verstaan.
2. Aangrijpingspunt i.p.v. aanknopingspunt
Die gave kunnen wij niemand geven.
Wij kunnen wel als een vroedvrouw bij die geboorte ter zijde staan en hindernissen wegnemen als die geboorte tegenhouden.
Dat is dan ook de bescheiden taak van de apologetiek en de zin wellicht van deze lezing. Barrières wegbreken die de kennis van God tegenhouden om dan mensen zelf in relatie te brengen met dit levende Woord dat ons in Gods geschiedenis overzet en ons aangrijpt van Schepping tot Herschepping". Eenmaal binnen - en dat is eindeloos veel dieper dan ik hier zo zeg - het betekent van nu aan mijn diepste zin zijn en overgang vinden in Christus en de gemeenschap aan Zijn lijden en de Kracht van Zijn opstanding - eenmaal in die waarheid staande hou ik Zijn stem! Terecht benadrukt Thielicke dat het Woord van God niet vriendelijk aanknoopt bij potenties die er in ons sluimeren, maar ons aangrijpt waar. het kan. Bij ieder weer op een ander punt.
3..Scheppend woord
Het derde wat dan ook wezenlijk hoort bij de beschrijving van deze 3e weg is de visie op Gods Woord als scheppend woord. De moderne theologie maakt geloven tot een zaak van verstaan, van begrijpen en zoekt naar een verband of samenstemming tussen mijn zelfverstaan hier en wat toen gebeurde dáár. Het Woord van God wordt dan gedegradeerd, versmald tot 'Deute-Wort', een woord dat ons iets duidt, iets uitlegt, dat verklaart en dat doet het ook, maar het is niet de diepste werking van het Woord. Haar diepste werking is dat het een scheppend Woord is dat de mogelijkheid om het te begrijpen zelf verwerkt - die mogelijkheid is een deel van het nieuwe mens-zijn dat mij ten deel valt als ik door het evangeliewoord opnieuw geboren ben.
Dat is een werk van de Geest. De Heilige Geest verzegelt aan ons door het Woord wat God ons in liefde bereid heeft in Christus en diezelfde Geest wordt dan in ons tot een levendmakende Geest, die ons steeds weer leidt op nieuwe wegen, die ons de stem van dan Goede Herder doet herkennen, die ons steeds opnieuw antwoorden geeft in steeds nieuwe situaties.
Hij trekt ons Gods heilswerk binnen, maar Hij zet ons daar ook op de been, door toerusting met Jezus voor onze dienst, door verdieping van' ons inzicht in wat God ons vanuit het verleden in het heden geschonken heeft.
Spannend
Dat proces is spannend. Want wij geloven in voortgaande openbaring.
Niet alsof God iets zou toevoegen aan de kanon. Wel dat wij door de Geest geleerd een roeping hebben om de heilshistorische lijn die er in de Schrift zit voort te zetten. God .
spreekt nog altijd voort. Dit proces omvat luisteren en vragen, twijfelen en tot zekerheid komen - maar in dat proces moeten wij ook steeds weer leren om de Schriften opnieuw toe te passen - samen met alle heiligen - zodat er bijv. t.a.v. de positie van de vrouw ineens heel bevrijdende nieuwe dingen gebeuren, waar wij de werking van Gods Geest in mogen zien. Zo blijft kenmerkend voor een waar schriftgeleerde dat hij zowel oude als nieuwe dingen uit zijn voorraad naar boven haalt.
Ik moet nu tot een eind komen. De actualiteit waarmee wij begonnen en eindigden moet ons niet ervan weerhouden in de onder alle Schriftuitleg vertoonde ondersteuning te instrueren en ons 'te oriënteren op die Schriftuitleg, die ons door de Schrift zelf wordt aangereikt. De derde weg, want het Woord dat wij als een rijke schat meedragen, is. nietuit ons, niet uit een mens, maar uit de Geest van God en het laat daarin ook niet een eigen uitlegging toe. Het zal tot in lengte van dagen onze grootste kracht blijven als wij het zelf laten spreken!