Ex Libris
1989-08-14
- Jaargang 33
- nummer 17
Een spoor van geweld
"Ger V. las de krant toen aan de noodrem werd getrokken. Het stoppen ging niet met een grote schok, maar verliep geleidelijk ongeveer zoals de ondergang van de wereld zich zal voltrekken, omdat het doorbrekend besef dat er iets grondig mis is achter loop! bij de feiten.
Hij hoorde een aanzwellend lawaai uit het midden van het treinstel komen; daarna het geluid van schoten.
Hij zag door het glas van de deur die even later met kracht werd opengeschoven, gewapende figuren naderen.
0 god, dacht hij, niet weer. Zijn hart begon sneller te kloppen en de hormonen noradrenaline en cortisol werden afgescheiden, waardoor het bloed naar zijn hersens, zijn hart, longen en spieren werd gestuwd.
Zijn geest werd ongewoon helder en alle vermoeidheid viel van hem af. In een flits besefte hij dat het uur van de waarheid was gekomen, dat dit keer geen vluchten mogelijk was en dat hij zich op alles, ook het ergste moest voorbereiden."
Zo begon voor Ger V. opnieuw een periode waarin hij met geweld werd geconfronteerd, met sadisme en moordlust, met een tot het uiterste opgevoerd ziekelijk fanatisme dat zich bedient van leuzen die idealen moeten vertolken maar dat het gevolg is van frustraties en een opvoeding in kazernesfeer. Het was 2 december 1975. Een klein aantal jonge Molukkers zorgde voor wereldnieuws: zij brachten bij Wijster een trein tot staan, schoten de machinist dood, gijzelden de passagiers en executeerden later nog eens twee gijzelaars "om hun eisen kracht bij te zetten". En toch waren het, zoals sommige passagiers later verklaarden, "aardige jongens". Ze lazen in de Bijbel, ze baden zelfs mee met degene die zij gingen doodschieten.
Ger Vaders zat in die trein. Hij was journalist en legde twee weken lang in aantekeningen vast wat hij meemaakte.
Nu, veertien jaar later, is een boek verschenen waarin hij zijn ervaringen heeft neergelegd. Maar hij heeft die ervaringen in een ruim kader geplaatst; in feite overziet hij in dit boek zijn leven en hij beschrijft vooral het spoor van geweld dat door zijn leven werd getrokken. ,,0 god, dacht hij, niet weer." Het machinepistool dat op hem werd gericht, hield dezelfde dreiging in als de Schmeissers van de Duitsers die hem en zijn broers in bed overvielen.
Het had ook te maken met de mishandelingen en moorden in Vught waar hij als jongen van zeventien terecht kwam. Maar hetzelfde had hij beleefd in Indië waar hij als soldaat had deelgenomen aan 'politionele acties'. Telkens weer dat geweld, dat machtsmisbruik en Vaders stemt dan ook van harte in met onze catechismus die leert dat de mens geneigd is tot alle kwaad.
Het is een boeiend boek geworden.
De sfeer in de trein kun je natuurlijk nooit helemaal beschrijven, maar ik denk dat Vaders toch een heel eind komt. Hoe een lezer dit boek ondergaat, zal wel afhankelijk zijn van zijn of haar karakter, maar het heeft mij intens bezig gehouden. Hoe zou ik zelf op zo'n situatie gereageerd hebben? Dat gevoel van machteloosheid, absoluut niets te kunnen doen tegen de stupide machtsuitingen en moorden, het lijkt me verschrikkelijk.
Maar ook verder is er veel herkenbaar.
Hoe je als soldaat zelf ook meegesleept kunt worden in het geheel van zinloze geweldsuitbarstingen, die duistere driften die blijkbaar in de mens huizen en die onder bepaalde omstandigheden plotseling door het laagje van fatsoen en moraal heen breken. Maar er zijn ook mensen die niet meegesleept worden, die méér in zich hebben dan een laagje fatsoen en moraal.
Vaders is geen vriend van de toenmalige minister van justitie, Van Agt.
Ik heb daar begrip voor, maar Vaders is in zijn benadering toch wel erg eenzijdig. En de tragiek van de Molukkers in Nederland heeft hij kennelijk niet gepeild. Natuurlijk is er over terrorisme geen goed woord te zeggen.
Maar we moeten dit Molukse terrorisme niet afzwakken tot een soort kamikazebedrag van een stelletje opgefokte pubers. Het boek van Vaders is leerzaam, maar er ontbreekt ook veel. Die Molukkers zijn toch niet alleen maar dom en hardleers omdat zij zich niet neer kunnen leggen bij het feit dat de oorlog in Indië verloren is? En welke krachten zitten erachter, als de éne mens aan het bezit van een vuurwapen het gevoel ontleent dat hij een macht heeft als God, dat hij kan beschikken over leven en dood, terwijl de ander in diezelfde situatie zich uitslooft om zijn medepassagiers zo veel mogelijk te helpen? Welke krachten maken het mogelijk dat de één berustend en zonder veel moeite de dood onder ogen ziet, terwijl de ander al het mogelijke doet om zijn hachje te redden? Wat maakt van 'aardige jongens' moordenaars? Sentimentele moordenaars weliswaar, want ze huilen na de moord, maar toch ...
En als je die twee weken in de trein overleefd hebt, is dan het belangrijkste dat je kunt zeggen: "Ik heb niets gedaan waarover ik mij moet schamen"?
In die trein is uit de Bijbel gelezen.
Maar Vaders heeft van die Bijbel niet veel geleerd. Door het leven van veel mensen loopt een spoor van geweld. Kinderen gaan elkaar al te lijf, kunnen elkaar zo pesten dat je als volwassene de neiging kunt krijgen er maar eens flink op te timmeren.
In militaire dienst kun je te maken krijgen met sadistische onderofficieren die gewoon de moordlust van sommige soldaten oproepen. Op je werk kun je al even slechte machtswellustelingen ontmoeten. En zelfs in de kerk kun je met machtsmisbruik en geweld te maken krijgen.
Onrechtmatige tuchtuitoefening, schorsing van ambtsdragers, het is in feite allemaal geweld. Vaders heeft van de Bijbel niet veel geleerd, schreef ik. We hebben allemaal redenen om ons te schamen. Als Nederlands volk hebben wij nog steeds veel goed te maken tegenover de Molukkers. Maar als persoon, als individu, hebben wij heel veel dat wij niet goed kunnen maken. En als dát ons duidelijk wordt, leert de Bijbel ons hoe wij daarmee aan moeten.
Met enige reserve kan ik het boek van Vaders aanbevelen. Als u een té gevoelige natuur hebt, kan het gebeuren dat u na het lezen van dit boek niet prettig slaapt.
Ger Vaders: IJsbloemen en witte velden. Uitg. Anthos, Bosch en Keuning, Baarn. 357 bladzijden. Prijs: f 37,50.