Jeugdrubriek
1989-09-01
Jij en je gezin- Jaargang 33
- nummer 18
De hoeksteen van de samenleving is aan renovatie toe. Zo was enige tijd terug de stelling van Youth for Christ om mensen uit te dagen tot een gesprek over het gezin. Het blijft een belangrijk onderwerp, met name ook voor jongeren, die meestal opgroeien in een gezin.
Binnen- en buitenwereld
Je zou kunnen zeggen dat de leefwereld van een mens bestaat uit verschillende trappen. Er is de binnenwereld, dat wat er in hem of haarzelf leeft aan gedachten, gevoelens enzovoorts. Buiten is er de grote wereld van de maatschappij, de politiek, de internationale verhoudingen, en alles wat daarbij hoort.
Maar tussen deze twee uitersten bevindt zich de kleine buitenwereld, het gezin en de vrienden. Die kleine buitenwereld is een soort schakel tussen de binnenwereld en de grote buitenwereld, tussen veiligheid en kwetsbaarheid. Daarom is juist die kleine buitenwereld zo enorm belangrijk als je opgroeit en zoekt naar je eigen plaats tussen de vragen van binnen en de vragen van buiten in.
De gebroken schakel
De laatste jaren is er echter een gevaarlijke verschuiving gaande: de tussenniveaus vallen weg. Dat geldt voor de kerk (we noemen het dan ontkerkelijking of secularisatie); het geldt voor het dorp (mensen leven niet meer waar ze geboren zijn maar waar ze 'toevallig' werken); het geldt ook voor het gezin, en je ziet dan ook dat veel mensen kiezen voor andere samenlevingsvormen: woongroepen, alleenwonen etcetera.
Natuurlijk kun je hier veel meer over zeggen. Het lijkt niet zo vreemd om te veronderstellen dat een kerkelijke gemeente in een oude dorpsstructuur heel anders functioneert dan een gemeente in een ontwortelde nieuwbouwwijk. Wat dat betreft kunnen we ook binnen onze kerken niet alle gemeenten over een kam scheren, en de situatie van de jongeren in een grote gemeente op bijvoorbeeld de Veluwe is zeer waarschijnlijk anders dan de situatie van jongeren in een grote industriestad, waar bijna niemand zondags naar de kerk gaat.
Ondanks al die verschillen kun je wel zeggen dat er een rode draad doorheen loopt van een ontwikkeling in onze cultuur. Dat is de ontwikkeling van het wegvallen van de kleine buitenwereld. Jongeren merken dat eerder dan ouderen, en steden merken het eerder dan dorpen, maar de ontwikkeling vindt plaats. Het lijkt niet teveel gezegd dat daardoor mensen vastlopen in de botsing tussen de grote buitenwereld en hun eigen binnenwereld. Veel mensen vervallen in individualisme of ze gaan helemaal op in de wereld zonder daarin zichzelf te kunnen blijven.
Waar zijn de vaders?
Hiermee hangt nog samen dat we steeds meer in een zogenoemde 'vaderloze cultuur' leven. Dat wil niet alleen zeggen dat het gezag in onze tijd wegvalt en dat de leiding gaat ontbreken, het betekent ook heel concreet dat vaders per dag maar heel weinig tijd aan hun kinderen besteden. Ook dit kun je weer niet generaliseren, maar over het geheel genomen zal het beeld wel kloppen dat vaders het te druk hebben.
Dat geldt natuurlijk niet alleen voor de vaders. Meestal staat heel het gezin onder grote druk door werk van vader, soms ook moeder, vakantie- en bijbaantjes van de kinderen, ontspanning, uitgaan, radio en TV, school, vrijwilligerswerk in de kerk en daarbuiten en noem het allemaal maar op. Iedereen heeft het druk met van alles en nog wat, en er is maar heel weinig tijd over om werkelijk met elkaar om te gaan.
Zelfs de maaltijden zijn in veel gezinnen meer zelfbedieningsbuffetten dan ontmoetingsplaatsen geworden.
Verwijdering of ontmoeting?
Door de drukte en het wegvallen van de tussenschakels komen we in de leegte terecht. Het directe gevolg, ervan is verwijdering in de gezinnen.
Je kunt daar mooie woorden voor bedenken zoals 'generatiekloof' en dergelijke, maar daarmee wordt de verwijdering niet minder pijnlijk.
Als de verwijdering zich voortzet kom je niet verder dan strijd: ouders, en kinderen, en ook kinderen onderling komen steeds meer tegenover elkaar te staan en strijden allemaal om zelfbehoud en waardering. Soms komt het zover dat kinderen met ruzie het huis uit gaan omdat niemand kans zag de verwijdering te doorbreken.
Kan het niet anders? Het is niet zinvol en niet eerlijk om de schuld te geven aan ouders of kinderen alleen.
Maar je kunt wel zeggen dat er pas ruimte ontstaat als je elkaar echt kunt ontmoeten. Ruzie maken is geen ontmoeting, tegenover elkaar staan evenmin. Ontmoeting wil zeggen dat twee of meer mensen of groepen elkaar tegenkomen, elkaar zien en elkaar aanspreken en aanhoren.
Ontmoeting betekent dus dat er een echt contact is tussen mensen, een persoonlijke uitwisseling.
In veel gezinnen is geen ontmoeting: ouders en kinderen leven langs elkaar heen of hebben onenigheid.
Er wordt soms genoeg gepraat en geruzied, gediscussieerd en overlegd, maar de ontmoeting ontbreekt.
Voor ontmoeting is nodig dat je je koppigheid even neerlegt. Aan beide kanten zijn vaak al zoveel vooroordelen gegroeid. Ouders en kinderen durven het vaak niet meer aan om te laten zien wie ze echt zijn. Er worden rollen gespeeld en ondertussen blijft de eerlijke ontmoeting achterwege.
Helaas, want zolang je jezelf afsluit zul je alleen blijven staan.
De omgekeerde spiraal
Het vraagt een hele verandering in ons denken en doen. Het zal' ook heel wat moeite kosten om als ouders en kinderen toe te groeien naar en andere manier van omgaan met elkaar. Het lijkt wel alsof een hele spiraal die omlaag gericht is moet worden omgebogen naar boven, en dat kost veel tijd en energie zonder dat je al gelijk de veranderingen ziet. Maar het moet wel kunnen.
Neem elkaar om te beginnen serieus, juist in het gezin. Zowel ouders als kinderen hebben het gezin nodig als de veilige uitvalsbasis om in deze wereld te kunnen leven.
Daarom is het zo gevaarlijk als er in het gezin geen ruimte is voor mensen.
Als je dáár niet kunt leren leven waar moet je het dan leren? Daarom mogen juist in het gezin de vragen eerlijk de ruimte krijgen. Je hoeft als jongere niet meteen alles te weten en te geloven. Je mag onzeker zijn, twijfelen, zoeken. Die ruimte mogen ouders ook geven aan hun kinderen om te groeien. Maar dan moet je ook eerlijk zijn: ook je ouders hoeven niet alles te weten. Zij mogen ook zoeken en vragen en onzeker zijn.
Dwing jezelf en elkaar niet in een rol waar je niet inpast, maar leer elkaar vast te houden en samen te zoeken naar goede wegen.
Zo mag het gezin een plaats worden van aanvaarding en openheid in plaats van strijd en vernedering.
Daar mag je jezelf zijn; daar mag je samen zijn en je plaats ontdekken in de grote wereld. Als je in het gezin geen ruimte hebt voor de vragen van binnen en de vragen van buiten is de kans te groot dat je vastloopt ergens daartussenin. En dat is te verdrietig om er niet in elk geval je best voor te doen!
Om verder te denken (in het gezin?) te praten:
- wat voor beeld heb je van elkaar in het gezin? Wat voor beeld denk je dat de anderen van jou hebben?
- hoe belangrijk Is het gezinsleven voor je? Herken je de 'schakelfunctie'?
- hoeveel heb je ervoor over om elkaar echt te ontmoeten in het gezin?
- kun je elkaar In het gezin de ruimte laten of dwing je jezelf en elkaar In bepaalde rollen?