Moderne boeken, moderne jeugd en een moderne kerk (2)
1987-04-24
Hij draagt een zwarte trui, een zwarte broek en zwarte laarzen, zijn haar piekt omhoog en priemt naar voren, hij rookt zware shag, neemt af en toe een stickie, drinkt stevig wat piljes, laat zich door bepaalde meisjes aanhalen, leest rijp en groen, heeft zijn huiswerk bijna nooit 10 orde, wil zijn eigen verantwoordelijkheid dragen komt vaak te laat op school! praat over alles mee, voert bij klasse gesprekken het hoogste woord, Zit in de redactie van de schoolkrant (voor één jaar, heeft dan de lol eraf) is lid van de leerlingenraad (Idem, wordt niet herkozen) en twijfelt aan alles maar is van één ding zeker, namelijk dat hij modern is!- Jaargang 31
- nummer 16
Zie zo'n klas eens aan: de hope des vaderlands. Marietje ziet twee weken lang als een berg op tegen de spreekbeurt die ze moet houden, maar levert een werkstuk in dat klinkt als een klok. Geert kletst vlotweg een half uur vol, maar heeft dan nog niet veel gezegd. Tot m’n stomme verbazing blijkt Kees ook te kunnen praten, hij laat zich bijna altijd door zijn buurman overdonderen. Schuchtere typetjes naast haaibaaien. Knullen die in de klas nauwelijks opvallen, maar je moet ze eens op het voetbalveld zien! Nico lijkt ongenaakbaar maar hij stuurt je in de vakantie een kaart. En het hele stel? Praat eens over de stichting Redt een Kind en ze doen allemaal wat in de pot.
Is dat 'de' jeugd? Nee! Ik ken 'de' jeugd niet, al ken Ik zo’n driehonderd jongelui. En 'modern' zijn ze allemaal op hun manier. Niet bij iedereen ligt dat er duimen dik op, niet iedereen is 'alternatief, maar ze leven allemaal in deze tijd, ze zijn en worden' daardoor gevormd.
We moetenmaar geen al te lage dunk van onze jeugd hebben. Ik weet wel dat ik in een bepaalde kring zit, ik heb zo goed als geen contact met jongeren buiten mijn school en buiten mijn kerk, maar van die kring durf ik te zeggen: hun moraal is heel wat hoger dan wel eens gezegd wordt. Ze gaan echt niet één-twee-drie met elkaar naar bed, ze zoeken een doel in hun leven, ze willen hun verantwoordelijkheid dragen in deze wereld die ook hun wereld is. Natuurlijk zijn er materialisten bij, natuurlijk zitten er egoïstische klieren tussen maar in dat opzicht verschillen zij niet van. volwassenen. En ach, als we eens terugdenken aan de tijd toen wij ook te groot voor servet waren en nog te klein voor tafellaken? Op de school waar ik werk, is het de gewoonte dat na de eerste pauze, aan het begin van het vierde lesuur, de 'bezinning' wordt gehouden. We lezen dan een bijbelgedeelte en het is de bedoeling dat er dan een poosje gepraat wordt. Ik verzeker dat het moeilijk is de tongen los te krijgen. Een goede methode is heb ik geleerd, een echt provocerende opmerking te maken: "We moeten die gastarbeiders "zo gauw mogelijk kwijt zien te raken! Maar die truc werkt natuurlijk niet altijd, ze krijgen je door. En toch, soms kom je tot gesprekken waar Je later met dankbaarheid op terugziet. Als dan met grote aandacht en ernst gepraat en geluisterd wordt, mag die bezinning van mij ook best eens een heel lesuur duren. Daar klinken vragen
dringende vragen, niet om de tijd te vullen, maar om een antwoord te horen. En van wie verwachten ze uiteindelijk dat antwoord? Van de man vóór de klas!
Hetzelfde kan zich voordoen als we over een moderne roman spreken. Het voorbeeld is "Een vlucht regenwulpen" van Maarten ’t Hart. Hoe zit dat met die "voorbeschikking"? Of anders gesteld: "Waar was God in Auschwitz?" En wat zegt u van Beiroeth, van Iran, van Zuid-Afrika? Waarom maakt God geen einde aan de honger en aan onrecht? trouwens, wie is God eigenlijk?
We lezen wel in de Bijbel, maar hoe weten we dat het allemaal waar is wat daar staat? Dat- scheppingsverhaal, daar klopt toch niets van? Die wonderen? Die opstanding? Waarom is de wereld dan nóu niet beter? En wat maakt de kerk ervan? Lees nou "De Jacobsladder", ook al weer van Maarten 't Hart! Enne ... ja, we willen niet vervelend zijn, meneer, maar die kerk van u, die ligt toch ook uit elkaar?
Het zijn de slechtsten niet die kritische vragen stellen. Het zijn de slechtsten niet die consequenties trekken en die geen militaire dienst willen doen, die zelfs totaalweigeraar worden. Het kan nog verder gaan, het kan heel erg worden, als jongelui zo neergedrukt worden door de onoplosbare problemen, als ze daarbij' meegezogen zijn door de uitzichtloosheid van bepaalde moderne literatuur, dat ze het leven zinloos gaan vinden, het niet meer aan kunnen en niet meer aan willen. Niet voor niets maken wij ons zorgen over de toenamevan zelfdoding bijjongeren. Ik ben er de laatste weken weer mee geconfronteerd en weet ook welke invloed moderne literatuur daarbij heeft.' En ook dit onderwerp moet je in de klas niet omzeilen. Denkt u alstublieft niet van mij dat ik zo'n prima leraar ben, ik ken mijn tekortkomingen, maar ik mag misschien toch nog even vertellen van een literatuurles op de school waar ik begonnen ben. Het was een openbare school en we zouden behandelen het gedicht van Boutens: Goede Dood. We zijn in dat uur niet verder gekomen dan de titel. Maar leerlingen die ik jaren later sprak, begonnen weer over die les: de dood is helemáál niet "goed". Over zoiets hadden ze nog nóóit gepraat!
Moderne jeugd? Ik denk dat de jeugd altijd modern is. Zij hoort thuis in een bepaalde tijd en staat onder invloed van die tijd. Aan dat laatste is op geen enkele manier te ontkomen. Er ziin natuurlijk verschillen: die invloed zal in Staphorst kleiner zijn dan in Zwolle en bij ons "in de provincie" liggen de zaken anders dan in Amsterdam. Maar de jeugd die ik ontmoet, is wezenlijk anders dan die. van tien jaar geleden en verschilt nog meer van ons toen wij pubers waren. In dat laatste zit ook nog en groot probleem: het is voor ons ouderen extra moeilijk de huidige jeugd te begrijpen doordat wij, meestal volkomen onbewust, de jongeren van nu benaderen vanuit 'Onze eigen jeugdervaringen.
Ik denk dat wij er geen idee van hebben hoe groot de verschillen zijn; En die invloeden? Zouden wij die niet telkens weer onderschatten? We mogen ook wel beseffen dat de normverschuivingen die we bij de jeugd opmerken, voor een heel groot deel het gevolg zijn van vóórbeelden! Het is toch geen wonder dat veel jongeren "samenwonen"
als iets volstrekt normaals gaan zien wanneer de maatschappij dat op één lijn met het huwelijk stelt? We mogen ook wel eens bedenken dat de verleidingen op het gebied van de seksualiteit nu heel wat sterker zijn dan dertig jaar geleden: door de moderne voorbehoedsmiddelen worden toch vrijwel alle risico's weggenomen? En je kunt de spullen overal kopen, je kunt ze zelfs gewoon uit de automaat halen, dat merkt toch niemand? Invloed van moderne literatuur? Natuurlijk is er een groot aantal jonge mensen dat vrijwel niets .leest. Ook op de middelbare school zijn er genoeg die eigenlijk gedwongen moeten worden tot lezen. Maar de invloeden van deze tijd zijn even goed wel aanwezig. Ergens las ik dat in de Verenigde Staten zo'n zestig miljoen mensen nauwelijks kunnen lezen en schrijven; dat is een derde deel van de bevolking! Een ander deel kàn wel lezen, maar doet het vrijwel nooit.
Maar kinderen brengen daar even veel tijd voor de televisie door als op school. , Gemiddeld. staat de t.v. in Amerika acht uur per dag aan. Over invloed gesproken!
Dat het beter is een goede moderne roman te lezen dan naar allerlei massavermaak op de t.v. te kijken, heb ik in mijn vorige; stukje al betoogd. Mits... dat lezen gepaard gaat met inspanning om zich bewust te worden van de ideeënwereld achter die roman. In de moderne literatuur worden invloeden duidelijk die verder grotendeels onbewust worden ondergaan.
Hoe belangrijk die invloeden zijn, blijkt uit het feit dat het aantal zelfdodingen onder de jeugd het sterkste stijgt in landen met de volgende kenmerken:
- er heerst grote werkloosheid;
- er worden veel kalmerende middelen gebruikt, evenals slaappillen en drugs;
- er zijn veel veranderingen in gezin en samenleving, veel vrouwen hebben daar zelf' een baan, er zijn veel echtscheidingen en men wisselt vaak van "partner";
- religie en kerkelijkheid raken in verval.
Het bovenstaande ontleen ik aan een verslag van een bijeenkomst over zelfdoding onder jongeren. Ik geef daaruit nog enkele dingen weer: - leder mens moet zijn waardering ontvangen van zijn medemensen, iedereen moet het gevoel hebben waardevol te zijn voor de ander; Wie dat niet heeft, wordt eenzaam, contactgestoord en neurotisch. Het is noodzakelijk dat de mens het leven als zinvol ervaart. Door de consumptiemaatschappij en de valse reclamewereld zijn wij ons maatgevoel kwijtgeraakt en is onze waardenwereld verstoord. Ook de ik-gerichtheid van de moderne mens is slecht voor de waardering' die wij van elkaar ontvangen. Wij moeten onze medemens het gevoel geven dat hij waardevol voor ons is en onze moeite waard. Misschien heb ik :u vandaag weinig nieuws verteld. Als het u is tegengevallen, moet u het me maar vergeven. Het gaat er mij om dat we in de literatuur de dingen terug vinden die de mens van nu bezig houden. Maar bij literatuur hebben we de kans erop in te gaan. literatuur biedt de mogelijkheid tot goede en zinvolle gesprekken. Veel geleerdheid hebben we daarvoor niet nodig. Maar zonder een goede basis kunnen we evenmin. Daarom hoop ik de volgende keer nog wat opmerkingen te maken over het hachelijke onderwerp: een moderne kerk.