Kind en kerstfeest
1989-12-22
- Jaargang 33
- nummer 26
Op zoek naar het goede kerstverhaal
Het kerstfeest is het feest, dat in christelijke kring meestal meer aandacht krijgt dan het paas- en pinksterfeest.
Extra kerkdiensten, zangbijeenkomsten, kerstwijdingen en kerstvieringen wisselen elkaar af voor en tijdens de kerstdagen. Ook de kinderen worden daarbij niet vergeten en krijgen de nodige aandacht.
En wie mij een beetje kent, weet dat ik blij ben met die aandacht.
Ik acht het namelijk nodig, dat er in gezin en gemeente zoveel mogelijk gewerkt wordt aan de geloofsontwikkeling van het kind, nu maatschappij en media in de meeste gevallen die ontwikkeling niet meer ondersteunen, maar zelfs tegenwerken.
Daarom ben ik blij met de aandacht die in de meeste gemeenten aan de kerstfeestviering met de kinderen wordt besteed.
Ter voorbereiding op een dergelijke viering zijn in veel van onze kerken mensen bij elkaar gekomen om een programma in elkaar te zetten. Ieder jaar blijkt dat weer een hele opgave te zijn, die veel hoofdbrekens en veel gezoek in allerlei verhalenboeken vergt. De grote vraag, waarvoor iedere voorbereidingskommissie komt te staan, is de vraag naar het verhaal, dat verteld zal worden. De bijbelse geschiedenissen rondom het kerstgebeuren zijn zo bekend, dat we liever iets anders nemen.
lets, dat onbekend is en de aandacht van de kinderen zal boeien. Iets, dat indruk op hen zal maken en dat de essentie van het kerstfeest aan hen duidelijk zal maken. Naar een dergelijk verhaal wordt er dan gezocht. En wordt het ook gevonden?
Het kribwiegje
Kerstfeest lijkt in eerste instantie een voor kinderen gemakkelijk te begrijpen feest te zijn. De gebeurtenissen zijn spannend, ontroerend en verbazingwekkend en heel goed voor kinderen te vertellen. Wel moeten we ons echter afvragen of we met het weergeven van de gebeurtenissen ook de essentie ervan hebben duidelijk gemaakt aan het kind.
Nog goed herinner ik me, dat jaren geleden één van onze, toen nog kleine kinderen, inde kerk op kerstmorgen aan mij vroeg, waar nu het 'kribwiegje' met de pasgeboren Here Jezus stond. Het orgel mocht van haar niet zo luid spelen, want anders konden we niet horen of Hij huilde. Voor haar was het een grote teleurstelling te horen, dat de Here Jezus al 'groot gegroeid' was. Voor mij was het een teleurstelling te ontdekken, dat we zo weinig van de betekenis van de kerstgeschiedenis hadden kunnen overbrengen op het' kind. Voor haar was de kern van het kerstfeest de pasgeboren baby, die zij wilde horen en zien en die in een 'kribwiegje' moest liggen in de kerk.
Later ben ik tot de ontdekking gekomen, dat veel kleuters dezelfde gedachtenfout maken als ons dochtertje.
Zij hebben op deze leeftijd nog geen tijds- en afstandsbesef. Vroeger kan voor hen een paar dagen geleden zijn en Bethlehem in Judea kan enkele straten verderop liggen.
Daarom vinden zij het heel gewoon te veronderstellen, dat 'het kindeke Jezus', waar ze liedjes over zingen en verhalen over gehoord hebben, in de kerk te vinden is. Om hen duidelijk te maken, dat het geboorteverhaal zich Iang geleden heeft afgespeeld, kan het voor hen misschien het beste vergeleken worden met een verjaardag." Op een verjaardag denken we eraan, dat je lang geleden geboren bent als een baby’tje.
Zo is kerstfeest het verjaardagsfeest van de Here Jezus. Hij. is al lang groot en woont bij Zijn Vader in de hemel. Hij is koning over hemel en aarde en heeft een troon aan de rechterhand van God. Als wij op kerstfeest Zijn verjaardag vieren, vindt Hij dat fijn.
Door zo over het kerstfeest met de kleintjes te spreken, geven we hen geen fout beeld van een aandoenlijk kindje in de kribbe, dat toch wel een beetje zielig is, omdat het zo arm is en in een stal moet liggen. Zo leren wij hen op kerstfeest denken aan Jezus als de grote Koning, die op onze aanbidding en lofzang wacht.
De betekenisvan kerstfeest
Indien we tegen de kinderen over het kerstfeest als verjaardagsfeest spreken, maken we de wezenlijke betekenis ervan nog niet duidelijk aan hen. Dan moeten we het hebben over Zijn komst op aarde voor onze zonde en over de grote liefde van God om Zijn eniggeboren Zoon te geven daarvoor.
Het valt niet mee omdat uit te leggen aan een kind. Wij hadden ons dochtertje kennelijk deze essentie van het kerstfeest niet duidelijk kunnen maken. De vraag is echter of deze betekenis wel uit te leggen is aan een kleuter. Een kind van die leeftijd heeft alleen nog maar kennis van zaken, die je met je zintuigen kunt waarnemen, die je kunt horen, zien, voelen, ruiken en proeven, heel konkreet. Kan zulk een konkreet denkend kind iets begrijpen van Gods liefde voor een verloren wereld, die zo groot is, dat Hij zijn Zoon gaf ter redding? Een klein kind krijgt langzamerhand besef van God, doordat het Zijn zorg ervaart in het dagelijkse eten en drinken, in de kleren en in de gezondheid.
Dat God hem beschermt, omdat Hij van hem houdt,wordt stukje voor beetje werkelijkheid voor het kind. Maar dat Gods liefde voor hem zich uit in de komst van Zijn Zoon, gaat het kleine kind boven zijn bevattingsvermogen. Om de betekenis van Gods liefde te kunnen begrijpen, moet er eerst bij het kind sprake zijn van enig schuldbesef. En schuld- en zondebesef begint pas te ontstaan als het geweten zover ontwikkeld is, dat er begrip is voor wetten, waartegen gezondigd kan worden.
Bij de kleuter is over het algemeen nog geen sprake van schuldbesef. Het kind weet, dat bepaalde dingen niet mogen van zijn vader, zijn moeder of zijn juf. Als het zo iets dan toch doet, wordt de volwassene boos. Dat is niet leuk, dat geeft een onaangename situatie met de kans, dat het kind de aandacht en liefde van de volwassene verliest. Om dat te voorkomen zal het kind de volgende keer proberen te gehoorzamen.
Het kind, dat in de midden en hogere groepen van de basisschool zit, krijgt pas begrip van algemeen geldende wetten en regels die de basis zijn van de verboden van de volwassenen.
Door ongehoorzaam te zijn zondigen zij tegen die wetten en regels. Zo ontstaat in de gewetensontwikkeling enig besef van schuld en kan bij het kind tevens het zondebesef konkrete inhoud krijgen.
Gelijktijdig met het schuldbesef ontstaat het verlangen naar vergeving en herstel van de verstoorde verhoudingen.
Na een bewuste overtreding van een voorschrift van de ouders kan zulk een kind zich echt schuldig voelen tegenover hen. Als de fout daarna opgebiecht en vergeven wordt, kan het zich blij en opgelucht voelen. In een dergelijke situatie ervaart en voelt het de liefde en de vergeving van zijn ouders heel konkreet in de praktijk. Er is een grote kans, dat zulk een kind op de vraag, wat ouderliefde is, zal antwoorden. Dat ze iets verkeerds van het kind willen vergeven'. Vergelijkbaar hiermee is de ervaring van een kind met de liefde van God.
Alleen het kind, dat zich door één of andere overtreding schuldig wist voor God, zijn zonde beleed en om vergeving bad, kan daarna heel blij worden, als het tot hem doordringt, dat God vergeeft, wie Hem daarom oprecht vraagt. Dat kind krijgt door dat konkrete geval. dat het zelf meemaakt enig begrip van Gods liefde.
Menig kind weet in theorie heel goed te vertellen, waaróm de Here Jezus op de aarde is gekomen, maar de essentie ervan dringt pas tot het kind door als het zelf de schuldvergeving ervaren heeft in een konkreet geval.
Zulk een ervaring kan bij ieder kind of jongere op een verschillend tijdstip plaats vinden: (Ben ik juist als ik dit moment de bekering of wedergeboorte noem?) Dit moment van ervaring van schuldvergeving is afhankelijk van de gewetensontwikkeling, van persoonlijke omstandigheden en gebeurtenissen en van de bijbelse verhalen en hun uitleg, die het kind gehoord heeft, waardoor God in het hart van het kind werkt.
Kerstfeest vieren met het kind
Uit bovenstaande is hopelijk duidelijk geworden, waarom het zo moeilijk is om een vrij kerstverhaal te vinden, waarin het wezenlijke van het kerstgebeuren naar voren komt.
Daarbij moet het ook nog spannend, ontroerend en begrijpbaar voor kinderen zijn. Naar mijn mening zal daarbij voorat gezocht moeten worden naar een verhaal over een persoon, die grote liefde betoont aan een ander en die hem zijn kwaad vergeeft. In dat thema zal de kerstboodschap van Gods grote liefde misschien het beste doorgegeven kunnen worden. De Here Jezus heeft ons zelf een verhaal over dat thema in de Gelijkenis van de Verloren zoon verteld.
Hoewel het vertellen over Gods liefde een onmisbaar onderdeel is van het kerstfeest vieren met het kind, moeten we het daartoe niet beperken. Geloven is niet alleen een kwestie van weten, maar ook van voelen en doen, niet alleen van het hoofd, maar ook van het hart en de handen. Werken aan de geloofsontwikkeling van het kind betekent niet alleen bezig zijn met het aanbrengen van geloofskennis, maar ook het kind laten ervaren en beleven, het aanspreken op zijn gevoel en het aanzetten tot aktiviteiten.
Eén van de sterkste punten in de kerstfeestvieringen in onze kringen is misschien wel het inwerken op het gevoel van het kind. De versieringen met kerstgroen, glinsterende ballen, sterren, klokken, allerlei lichtjes en brandende kaarsen zijn voor het kerstfeest sfeerbepalend. Indien het zingen van de prachtige kerstliederen ter ere van God en het luisteren naar 'het bijbelverhaal of een ontroerend of spannend kerstverhaal, waarin de vergevende liefde van God een centrale rol speelt, gekombineerd wordt met bovengenoemde sfeerbepalende versieringen, zal én kennismatig én gevoelsmatig gewerkt worden aan de geloofsontwikkeling van het kind. Dergelijke kerstfeestvieringen zullen grote indruk maken op het kind en in de herinnering blijven voortleven als kostbare gebeurtenissen.