Tweeduizend jaar christendom
2011-03-18
Geschiedenis blijft altijd boeien, mij in ieder geval wel. Bij Kok is nu een geïllustreerde geschiedenis van het christendom verschenen. Het is een groot boekwerk dat je niet in je luie stoel in de hand houdt en dat evenveel tekst als plaatwerk bevat. Het is uiteraard een type boek voor de geïnteresseerde leek en dat ben ik ook wel. Maar gegeven dat feit biedt het boek heel veel informatie over de grote en buitengewoon verscheiden wereldkerk. Misschien komt het wel doordat ik gericht ben op de kerk in Nederland en enigszins op het Europees protestantisme dat ik zo’n boek adembenemend vind. Ik geef maar wat indrukken omdat het ondoenlijk is het geheel weer te geven.- Jaargang 55
- nummer 6
Benedictus
De geschiedenis van de oudvaders is wel enigszins bekend, hoewel over Augustinus niet eens zoveel wordt gezegd en over zijn bekering al helemaal niets.
De concilies komen langs met de tegenstelling over de twee-naturenleer van Christus. Het ontstaan van de kloosterorden met hun leefregel, waarvan die van Benedictus de belangrijkste is, ontbreekt niet.
Hesychasme
Maar ook de Oosters-orthodoxe kerk met zijn rijke traditie van symbolen en iconen waar ik weinig van wist, wordt beschreven. Of het Hesychasme, een mystieke theologie, die zich richtte op stil gebed in monoloog dat vaak als Jezusgebed wordt aangeduid, bijvoorbeeld Jezus Christus wees mij genadig.
Zending
In de eerste eeuwen breidde het christendom zich geweldig uit: van India (waar de apostel Thomas volgens de overlevering werkte) tot Groot-Brittannië, van Ethiopië tot Frankrijk. In de 5e eeuw werd China al bereikt; weliswaar een christendom aangepast aan het boeddhisme, maar toch. In de 16e eeuw werd het verre oosten opnieuw bereikt met het evangelie. In Japan werden de christenen gruwelijk vervolgd.
In China pasten de zendelingen zich vergaand aan de cultuur aan, wat hen in conflict bracht met Rome. In India kwamen de zendelingen in conflict met de Thomas-christenen. De problemen die zendelingen in de 19e eeuw in China en Korea ondervonden, hadden te maken met de cultuur van het Confucianisme die niets met deze vreemdelingen van doen wilde hebben.
Het communisme in de 20e eeuw heeft dat nog versterkt waardoor het christelijk geloof in China en Noord-Korea nog steeds marginaal is. Ook veel van de informatie over zending in Zuid-Amerika of Nieuw-Zeeland was mij onbekend.
Opwekking
In het begin van de 18e eeuw ontstond het Piëtisme, een vorm van innige vroomheid met grote nadruk op religieuze ervaring en praktisch ethisch handelen.
De Pelgrimsreis naar de eeuwigheid van John Bunyan is daar een goed voorbeeld van. In Duitsland was er de Moravische Broederschap, in Engeland werkten methodisten als de gebroeders Wesley van wie Charles in Engeland bleef en veel hymnen schreef en Jonathan zendeling werd in Amerika.
In Amerika waren er de congregationalisten als John Edwards. Hun werk leidde in de periode na 1740 tot de Great Awakening, een reveil dat de godsdienstbeleving in Amerika diepgaand beïnvloed heeft tot de dag van vandaag. In de 19e eeuw kwam daar de tweede opwekking bij met mensen als Charles Finney en Dwight Moody. De evangelische beweging is ontstaan als sociale hervormingsbeweging. Wilberforce, die streed voor afschaffing van de slavernij was een evangelical. In de 20e eeuw werden de evangelischen veel meer fundamentalistisch, strijdend voor het behoud van de fundamenten van het Bijbels geloof met nadruk op een persoonlijke band met God en op de gaven van de Geest. De bekeringsijver van evangelische en pinkstergemeenten is groot en zij hebben veel aantrekkingskracht, zeker op plaatsen waar de religieuze traditie door geesten is beïnvloed. Juist in het laatste deel van dit boek wordt wel duidelijk dat menselijkerwijs de toekomst van de kerk niet in het westen ligt maar in Afrika, Azië en Zuid-Amerika waar de kerk sterk groeit.
De Islam
De verhouding van christendom tot Islam is de laatste 40 jaar weer actueel geworden. Nadat in 630 Mekka door de aanhangers van Mohammed veroverd was, hebben Moslimlegers in de 100 jaar daarop een gebied veroverd van Marokko in het westen tot in India in het oosten. Christenen en Joden werden beschermd als godsdiensten van het boek maar moesten wel zware belasting betalen. In Spanje kregen de christenen en Joden het pas echt slecht toen de macht van de moslims begon te verzwakken.
Het Ottomaanse rijk dat in 1453 Constantinopel veroverde en vervolgens de Balkan, was relatief vriendelijk voor de christenen omdat ze die nodig hadden in het bestuur en het leger. In de 19e eeuw was er zelfs missiewerk mogelijk in het Ottomaanse rijk. Er was een beleid van tolerantie waarbij godsdienstige gemeenschappen hun eigen bestuur hadden. Door de missie is veel gedaan aan onderwijs. Waar de huidige onverdraagzaamheid vandaan komt, wordt niet duidelijk.
Waardering
Het is een prachtig overzichtswerk met meer nadruk op de geschiedenis dan op inhoudelijke uitleg. Daarvoor moet je andere werken raadplegen. De eigen opvatting van de auteurs blijft verborgen.
In de beschrijving van het leven van Jezus aan het begin worden wonderen en opstanding wel als feit vermeld.
Je blijft in het boek lezen en kijken. Er staan veel prachtige schilderijen en iconen in, maar uitleg wie de makers zijn, ontbreekt totaal. Dat blijf ik jammer vinden in dit verder mooie boek.
Bahr, A.M.B. (red.) (2010), 2000 Jaar christendom. Geïllustreerde reisgids door 20 eeuwen christelijk geloof. Kok, Kampen. 447p. € 45.
Ide Zinkstok is neerlandicus en lid van de NGK te Ede.