Het nieuwe tijdperk
1987-10-02
Het wordt mij steeds duidelijker dat de mystiek, of de eeuwige wijsheid zoals ze ook wel wordt genoemd, de meest consistente filosofische basis biedt voor het nieuwe paradigma, Fritjof Capra, "De Ronde Tafel", september 1987.- Jaargang 31
- nummer 37
De Duitse geleerde Alfred Wegener formuleerde in de jaren twintig zijn visie op het uiteendrijven van de continenten, Een vergelijking van de loop van de kustlijn van West-Afrika en de oostkust van Latijns-Amerika was voor hem aanleiding te menen dat vroeger een , "super" continent had bestaan, dat eens was verbrokkeld; de verschillende gedeelten waren heel langzaam - in miljoenen jaren vermoedelijk - bij elkaar vandaan gedreven.
Iets vergelijkbaars, maar dan in juist tégengestelde richting, meen ik te constateren, als we het gaan hebben over talloze opvattingen, houdingen, neigingen en filosofieën die met name in de Verenigde Staten worden aangeduid met de verzamelnaam de 'New Age Movement', letterlijk vertaald 'De Beweging van het Nieuwe Tijdperk', Naar mijn mening valt er, ook in onze Nederlandse samenleving, een groot aantal boeken, tijdschriftartikelen, lezingencycli en de meest uiteenlopende vormen van levenspraktijk op te merken, die het etiket 'New Age' verdienen, Er lijkt een beweging op gang te zijn, waarin allerlei 'eilandjes' stukjes opvattingen, op drift zijn naar een groter geheel.
Een soort geestelijke 'continentvorming.
Gedachten en inzichten, meningen en verwachtingen, die men, zoals opgemerkt, op zeer uiteenlopend terrein kan tegenkomen, zijnbezig tot een soort super-synthese te geraken. Er is eennieuwe 'alomvattende' levens- en mensbeschouwing in de maak, Een die wel eens lange tijd bij ons zou kunnen zijn, Reden om daar in dit artikel en in een aantal volgende artikelen uitvoeriger bij stil te staan.
Citaat
De omvang van het terrein waarmee je te maken krijgt, als je het denken van de 'New Age' wil bestuderen, is ontzagwekkend, Maar' evenzeer indrukwekkend is de omvang van de implikaties van wat deze beweging voorstaat.
Het gaat om niets meer of minder dan een totaal nieuw mensbeeld, een nieuwe totaal-levensbeschouwing die een kloof markeert met de visie op mens en heelal die tot nu toe opgeld deed. Om dat te staven citeer ik hier uitvoerig uit een artikel van een de bekendste New Age-woordvoerders, Fritjof Capra, waarover later meer, Ineen artikel in het blad De Ronde Tafel, van september 1987 spreekt deze Oostenrijks-Amerikaanse natuurkundige van een nieuw 'paradigma', een beschouwing van de werkelijkheid, Hij spreekt daar over het oude 'paradigma', dat hij afwijst en het nieuwe dat hij verwelkomt: "Het paradigma dat nu terugtreedt heeft onze 'cultuur gedurende enige honderden jaren gedomineerd.
Tijdens die periode is onze moderne Westerse samenleving gevormd en deze heeft grote invloed gehad op de rest van de wereld, Dat paradigma bestaat uit een stelsel van ideeën en waarden, Daartoe behoort het idee van het universum (heelal, PlvK) als een mechanisch systeem, opgebouwd uit elementaire bouwstenen, het idee van ons lichaam als een machine, de visie op het leven als een onderlinge strijd om het bestaan, het geloof in onbegrensde materiële vooruitgang, te bereiken door economische en technologische groei, en - niet minder belangrijk - het geloof dat een samenleving waarin het vrouwelijke overal is ondergeschikt aan het mannelijke, een 'natuurlijke' samenleving is, Gedurende de laatste tientallen jaren is van al deze aannames gebleken dat ze zeer beperkt zijn en dat ze hard toe zijn aan een grondige herziening, Zo 'n herziening vindt nu inderdaad plaats. Het nieuwe paradigma dat nu in opkomst is, kan op verschillende manieren worden omschreven. Met kan het ook een holistische visie noemen, omdat het meer nadruk legt op het geheel dan op de details. Men kan het ook een ecologische visie noemen, en dat is de term waar ik de voorkeur aan geef. Ik gebruik de term 'ecologisch' hier in veel bredere betekenis dan gebruikelijk is.
Het ecologische besef zoals ik dat bedoel, erkent de fundamentele onderlinge afhankelijkheid van alle verschijnselen en ook dat de individuen en de samenleving ingebed zijn in de cyclische processen van de natuur. Dit ecologisch besef is wat nu ontstaat op verschillende gebieden van onze samenleving, zowel binnen als buiten de wetenschap.
Het ecologisch paradigma wordt weliswaar ondersteund door de moderne wetenschap, maar het is vooral geworteld in een kijk op de werkelijkheid die verder gaat dan het wetenschappelijke raamwerk en die gericht is op de 'fundamentele eenheid van leven. Als de menselijke geest wordt begrepen als dat deel van het bewustzijn waardoor het individu zich verbonden weet met de kosmos als een geheel, dan wordt het duidelijk dat deze nieuwe visie op de werkelijkheid in harmonie is met de zienswijzen van de spirituele tradities.”
Afscheid en nieuw begin
In dit citaat lezen we de hoofdlijnen van het betoog, zoals dat, naar ik hoop in deze serie artikelen duidelijk naar voren zal komen. Het gaat om een nieuwe visie die een afscheid markeert, een breuk met de cultuur van de Renaissance en de Verlichting.
Het gaat om een cultuur die nieuwe wortels heeft gevonden in 'de spirituele tradities' lees: in de mystieke tradities van het Oosten, het Hindoeïsme, Boeddhisme en Taoïsme.
De werkelijkheid moet niet, zoals in de natuurwetenschappen tot nu toe veelal gebeurde, allereerst worden ontleed, worden teruggebracht tot zijn onderdelen, tot elementaire bouwstenen. Allereerst moeten we besef hebben van de 'fundamentele eenheid van het leven'.
Tegenover het heelal als een 'mechanisch systeem', zoals de natuurwetenschappers dat hebben geformuleerd, staan kennelijk 'de cyclische processen van de natuur'.
We gaan, als Capra gelijk heeft tenminste, bij een sterk rationele wetenschap vandaan, een wetenschap die nog gelooft in 'onderlinge strijd om het bestaan', en in de suprematie van "het mannelijke". We komen terecht bij een visie waarin 'het vrouwelijke element' sterker aan bod zal komen. Waarbij 'samenwerking' centraal zal staan in plaats van competitie en onderlinge strijd.
Capra's verhaal lezend, komt men tot de conclusie dat hier een natuurgeleerde spreekt die - onder aanzienlijke tegenstand van vakgenoten, overigens de weg wijst naar een kosmisch bewustzijn.
Een 'rationeel mens', vertegenwoordiger van rationele wetenschapsbeoefenaren, die de kant van de mystiek op gaat. Een westerling die uitspreekt dat we voor de toekomst alleen heil kunnen vinden bij 'het Oosten'.
Iemand die graag spiritueel wil zijn, maar voor wie het christelijk geloofkennelijk geen enkel aantrekkingskracht bezit. Door ons verhaal bij Capra te beginnen hopen we het hele "netwerk", door "New Agers" zelf ook wel de 'Aquarius Samenzwering' genoemd, op het spoor te komen.