Als vernieuwing van de gemeente te weinig is
2008-02-29
Ruim 15 jaar geleden verraste Norman Viss onze kerken met de stichting van de Hoeksteengemeente in Amsterdam-Noord. Opeens kwam er uit het niets een nieuw gestichte Nederlands Gereformeerde kerk bij.- Jaargang 52
- nummer 5
Nou ja, uit het niets… uit Amerika.
Daar werd in die tijd gemeentestichting al gezien als een uitstekend middel om zending te bedrijven.
Op het moment dat de Hoeksteen onderdeel werd van de Nederlands Gereformeerde kerken was ik student theologie en woonde ik in de Haagse Schilderswijk. Toen heb ik mij voorgenomen: de Hoeksteen krijgt een vervolg: de volgende nieuw gestichte gemeente binnen ons kerkverband staat in Den Haag!
Grote belangstelling
De Hoeksteen bestaat al een paar jaar niet meer. Daaraan merk je dat een nieuw gestichte gemeente - met als doel onkerkelijke mensen met het evangelie te bereiken - kwetsbaar is.
Misschien was de Hoeksteen zijn tijd te ver vooruit, want de laatste jaren is er in Nederland opeens grote belangstelling voor gemeentestichting.
Overal in het land ontstaan nieuwe initiatieven. In korte tijd lijkt gemeentestichting het middel te zijn
geworden om aan onze missionaire opdracht te voldoen. In bijna alle kerkverbanden is tegenwoordig bezinning op gemeentestichting gaande. Ook in ons kerkverband gebeurt het een en ander. De Havenkerk is twee jaar geleden als nieuw gestichte gemeente van start gegaan. Daarnaast zijn Nederlands Gereformeerden betrokken bij gemeentestichtingen in Amersfoort (Vathorst), Utrecht (Leidsche Rijn) en Amsterdam.
Eenzijdige kerken
Waarom moeten er zo nodig nieuwe kerken worden gesticht? Het is toch ook mogelijk om vanuit een bestaande gemeente te evangeliseren en zo mensen te bewegen tot geloof?
In veel kerken is de laatste jaren het missionair bewustzijn sterk gegroeid.
Op allerlei manieren zijn christenen missionair en sociaal betrokken op de samenleving.
Tegelijk is het goed om te beseffen dat onze kerken eenzijdige kerken zijn. We zijn kerken van relatief hoog opgeleide mensen, die er netjes uitzien. We hebben onze eigen manieren die wij gewoon vinden, maar voor anderen vreemd zijn. Toen ik contacten kreeg in de Haagse Schilderswijk besefte ik: als ik deze mensen meeneem naar mijn eigen kerk, zullen ze altijd vreemden blijven.
De kerk waar ik mij in thuis voel, zal nooit hun thuis worden, hoe we ook ons best doen om ons aan te passen. De cultuur van de bestaande kerk staat hun plek in het lichaam van Christus in de weg.
Vernieuwing of nieuw?
In 1999 was ik in Londen om een conferentie te bezoeken waar Tim Keller sprak over stadszending. Hij is predikant van de bekende Redeemerchurch in New York. Deze kerk is in 1989 gesticht als kerk voor vooral hoogopgeleide mensen in Manhattan, New York. Deze gemeente is uitgegroeid tot een grote kerk met wekelijks een paar duizend bezoekers van de diensten. Vanuit deze gemeente zijn weer allerlei nieuwe gemeenten gesticht.
De belangrijkste boodschap die ik van deze conferentie heb meegenomen ging over het stichten van nieuwe gemeentes. Onderbouwd met cijfermateriaal poneerde Tim Keller de stelling: een kerk die zich vernieuwt trekt vooral christenen uit andere kerken die zich aangesproken voelen door de vernieuwing, een nieuwe kerk trekt mensen die nog geen christen zijn.
Deze uitspraak heeft zich in mij vastgezet.
Het is voor mij een belangrijke motivatie geweest om te werken aan gemeentestichting in Den Haag.
Doelgroepen-kerken
Gemeentestichting geeft je de kans om de kerk vrij van bestaande patronen en culturen in te richten. Ook binnenkerkelijk zie je daar wel iets van, bijvoorbeeld in de opkomst van de jongerenkerken. Jongeren wilden kerkdiensten die qua vorm en inhoud aansloten bij hun eigen doelgroep en kozen voor de vorm van jeugdkerken.
Die gerichtheid op een bepaalde doelgroep kom je ook bij veel nieuwe gemeentestichtings-programma's tegen. Er worden kerken gesticht voor migranten, voor hoogopgeleide mensen en voor mensen aan de onderkant van de maatschappij. Is dat nodig?
Als we kijken naar de doorsnee Nederlandse kerken dan wordt duidelijk hoe belangrijk het is dat er gemeentes zijn of komen waarin aandacht is voor 'nieuwe' groepen mensen.
Ook al denken we soms dat we met hele verschillende mensen in de kerk zitten, in een doorsnee Nederlandse kerk zijn de mensen voor het overgrote deel blank, redelijk welvarend, goed opgeleid en leven in gezinsverband. Met name in de binnensteden kom je een hele andere bevolking tegen. Daar is de samenstelling van de bevolking multicultureel, met hoge werkeloosheid en laag opleidingsniveau, waarbij veel mensen alleenstaand of alleenstaand met kinderen zijn. Deze mensen zijn de kerk allang uit het oog verloren - of andersom!
Buurtkerk
Het is niet verwonderlijk dat de nieuwe trend van gemeentestichting zich voornamelijk afspeelt in de steden.
Daar zijn de kerken het zwaarst getroffen door de kerkverlating, en er wonen verhoudingsgewijs de meeste mensen die niet voldoen aan het gangbare profiel van een kerkganger.
Het is toe te juichen dat nieuwe kerken oog hebben voor groepen die je nauwelijks terug vindt in de kerk. De Havenkerk is overigens niet een 'doelgroepkerk'.
De Havenkerk is een buurtkerk in een Haagse achterstandswijk.
De Havenkerk wil een kerkelijk thuis bieden voor alle mensen uit deze buurt, ongeacht etnische of sociale afkomst. Deze visie maakt dat in één oogopslag zichtbaar is dat de bezoekers van de Havenkerk 'anders' zijn dan de doorsnee Nederlands Gereformeerde kerkgangers. Dit vraagt dus ook om een andere manier van kerk-zijn.
Andere blikrichting
Een nieuwe gemeente zit nog niet vast aan gegroeide tradities. Alles kan nieuw worden overdacht en vormgegeven.
Maar het zoeken naar nieuwe wegen en vormen is geen doel op zich. Een nieuwe gemeente stelt zich vooral de vraag: hoe kan ik het evangelie communiceren in mijn omgeving en wat kan de kerk daar betekenen?
Gevestigde kerken zijn veelal gericht op het in stand houden en doorgeven van het geloof in Christus, met veel aandacht voor de eigen leden.
Nieuwe gemeenten zijn primair gericht op mensen die geen lid zijn en doorgaans Christus nog niet kennen.
Je herkent dat in de Havenkerk met zijn 70 leden, terwijl er meer dan 150 mensen op een of andere manier betrokken zijn bij de gemeente.
Kerkverband
Nieuwe kerken kunnen trouwens niet zonder de bestaande gemeenten. Als Havenkerk vinden we het heel waardevol om aangesloten te zijn bij de Nederlands Gereformeerde kerken.
Het kerkverband geeft een veilige bedding om als nieuwe gemeente tot ontwikkeling te komen. We weten dat er andere gemeenten meeleven, dat er voor ons gebeden wordt, dat kerken bijdragen aan de kosten van onze kwetsbare nieuwe kerk. Ons losse kerkverband biedt duidelijke voordelen voor nieuwe gemeentestichting.
Niemand heeft ons een strobreed in de weg gelegd en we hebben als Havenkerk alleen maar meeleven ervaren. Tegelijk maakt het losse kerkverband een nieuwe gemeente kwetsbaar, het is allemaal erg afhankelijk van de goede wil van enkele mensen die vanuit persoonlijk initiatief zeer betrokken zijn. Als we er van overtuigd zijn dat gemeentestichting een goede vorm van zending is in onze eigen omgeving dan is het ook belangrijk dat het kerkverband zich verantwoordelijk voelt voor het voortbestaan van zulke jonge kwetsbare gemeenten.
Mijn overtuiging is dat nieuwe gemeenten ook waardevol zijn voor het bestaande kerkverband. De nieuwe gemeenten kunnen nieuwe tinten toevoegen aan de veelkleurigheid van het kerkverband. Daar worden we als geheel alleen maar rijker van!
Drs. Peter Strating is predikant van de Havenkerk en jarenlang betrokken bij het werk onder prostituees in de Haagse Schilderswijk.