Boekbesprekingen
1987-11-27
Drs E. G. Hoekstra/M. H. Ipenburg " Wegwijs in gelovig Nederland" Kok. Kampen. z.j. 280 blz., f 38.50- Jaargang 31
- nummer 45
In dit boek wordt een alfabetische beschrijving gegeven van Nederlandse kerken en religieuze groeperingen.
"Wegwijs in gelovig Nederland" wil encyclopedische informatie geven over alle wereldgodsdiensten en alle hoofdstromingen die daarvan zijn afgeleid.
Verder geeft dit boek een inventarisatie van een groot aantal kerkgenootschappen en groeperingen die zich, in welke vorm dan ook, baseren op een van deze wereldgodsdiensten en hoofdstromingen.
Je schrikt ervan als je leest hoeveel kerken en religieuze groeperingen alleen al in ons land voorkomen. Het register noemt er ongeveer 1100. Nu is het waar dat daar ook allerlei zeer kleine groeperingen onder vallen.
Maar ook dit boek is niet volledig. De schrijvers zijn zich dat ook zelf bewust.
Jammer dat een organisatie als de Noorse Broeders ontbreekt.
Ik geloof wel dat een boek als dit in een behoefte voorziet. De “Kaart van kerkelijk Nederland" van dr C. N. Impetax is verouderd. De veranderingen in kerkelijk Nederland volgen elkaar snel op.
Terecht wordt opgemerkt dat men geen oorspronkelijke kennis kan hebben van al die stromingen. Daarom is gebruik gemaakt van inlichtingen die door de betrokken kerk of groepering zelf verstrekt zijn. Daarbij was het duidelijk dat de informatie zo objectief mogelijk diende te zijn.
Daar is men wat de Ned. Geref. Kerken betreft in elk geval niet in geslaagd. Dat viel ook niet te verwachten wanneer de voornaamste bronnen, boeken van prof . J. Kamphuis en R. v. Reest waren.Waarom heeft men dan niet de laatste uitgave van "Kaart van kerkelijk Nederland (uitg. Kok. Kampen) geraadpleegd.
Daarin wordt een uitstekend overzicht gegeven over de totstandkoming van onze kerken.
Men moet dit boek dus wel met een kritisch oog gebruiken. Dat neemt niet weg. dat het een handige gids kan zijn om ons wegwijs te maken in kerkelijk en religieus Nederland.
J. Meulink, Enschede
Drs C. Bijl: "Zo rijk als Job"
Uitgave van Van den Berg.
Kampen. 1987. 95 pag., prijs f15.90
Na de Tweede Wereldoorlog zijn veel mensen zich opnieuw gaan bezinnen op Gods betrokkenheid bij het lijden. Men "heeft geworsteld en vecht nog om tot een pasklare oplossing te komen van dit gigantische probleem. dat hartverscheurend is en levens knakt. De laatste tijd zijn er o.a. geschriften op de markt gebracht van een zekere Harold S. Kushner.
Ook in dit blad is daaraan de nodige aandacht besteed. Eén van Kushners boeken draagt als titel: "Als 't kwaad goede mensen treft." Hij komt tot de konklusie. dat wij niet met een almachtige maar met een onmachtige God te doen hebben. Wij moeten het God maar vergeven. dat het een uiterst pijnlijke chaos is geworden, want Hij kan het ook niet helpen. Dit spreekt mensen die nog enige religieuze trillingen willen ervaren enorm aan. Maar het getuigenis van de Bijbel wordt zo verwrongen. Daarom is het heel goed, dat drs C. Bijl. vrijgemaakt gereformeerd predikant te Zwolle, een zeker tegenwicht geboden heeft in deze bundel over het boek Job. Een prekenserie ligt daaraan ten grondslag. Maar dat is nergens storend. Integendeel! Ds. Bijl heeft de stof zó geordend. dat het geheel goed leesbaar is en hij bedient zich van een gave stijl en een treffende woordkeus.
Bovenal schrijft hij heel eenvoudig.
Je proeft de pastorale zorg van de auteur op ettelijke bladzijden. Terecht stelt hij, dat God zijn eigen geheimen heeft en dat wij die hebben te eerbiedigen.
Dit noopt ons tot uiterste voorzichtigheid in ons oordeel! Wij hoeven niet alles te weten. En dat is dan geen armoe! Heel mooi schrijft Bijl dat het prijzen van God in de eeuwigheid een prijzen zal zijn met terugwerkende kracht betrokken op héél zijn beleid.
Alle wanhopige waaroms zullen verslonden zijn door lofgejuich. Ook droeve dagen in ons leven hadden overeenkomstig Gods wil een eigen betekenis (p.40 en p.41). "Voor ons is dit een betrouwbare en blijde boodschap: we worden gedragen door een goddelijke rijkdom aan barmhartigheid en ontferming. Elke blijde en droevige dag.
Hoe weten we dat zeker? Zelfs na Auschwitz: Omdat wij leven na Golgotha.
Daar heeft de liefde van God gestalte gekregen in het kruis van Jezus Christus, dat als een onwrikbaar monument blijft uitrijzen boven de verschrikkingen van deze tijd" (pag. 93).
Het boek heeft een duidelijke christocentrische tendens. Via een verantwoorde Schrift-uitleg worden we in de praktijk van ons leven vertroost en bemoedigd.
Het verwondert ons niet. dat dit boek reeds een derde druk beleefde.
We kunnen dit werk alleen maar heel hartelijk aanbevelen!
O. Mooiweer. Enschede
Dr. W. Aalders - Een correctie op de tijd
Uitg. Voorhoeve. Den Haag - 64 blz. f14.90
Een boekje om te lezen, te herlezen en nog eens te lezen. Geschreven met een bewogen hart en, zoals we van dr Aalders kunnen verwachten, met een geladen tekst. Je hóórt hem spreken, soms beklemmend.
Het bevat drie hoofdstukken: een diagnose van de tijd, een correctie op de tijd en leven in de tijd.
Het eerste hoofdstuk beperkt zich tot een signaleren van de jongste ontwikkelingen binnen de Kerk (dat is voor de auteur de Ned. Herv. Kerk). In synodale publicaties "kondigt zich ( ... ) de omslag aan van de rechtvaardiging door het geloof. als het brandpunt van het oude belijden, naar de verwachting van het Rijk Gods" (13) en dat tekent die kerkgemeenschap. Maar ook in gereformeerde kring zie je datzelfde, o.a.
blijkens een boek van prof. H. N. Ridderbos"De komst van het Koninkrijk".
Daarin toch spreekt hij van “andere motieven (die) de structuur van de gereformeerde confessie beheersen" en de omslag betekenen "van de rechtvaardiging naar het Koninkrijk Gods; de omslag van het persoonlijke, subjectieve, geestelijke, innerlijke. naar het sociale, wereldse, objectieve" (16). Het behoeft dan ook niet te bevreemden beide kerken “samen op weg" te zien. Een gelijksoortige ontwikkeling signaleert de schrijver voorts ook in de Rooms-Katholieke Kerk.
“Het brandpunt van de nieuwe geloofsbeleving en de nieuwe theologie (is) het Godsrijk: het goddelijk Heil dat doorbreekt in de wereld en het aangezicht van de aarde vernieuwt. Dáár klopt ( ... ) het hart van het Evangelie" (19).
Deze ontwikkeling vertoont volgens de schrijver doperse trekken. derhalve “anti-kerkelijk, anti-historisch, anticonfessioneel, en geheel gericht op een nieuwe doorbraak van messiaans Heil" (20).
In het volgend hoofdstuk werkt dr Aalders dit verder uit en hij laat zien hoe in deze tijd de afstand tot de oude gereformeerde belijders steeds groter wordt en ernstige gevolgen heeft. Reeds de hervormers - en in het bijzonder Luthergetuigen tegen die doperse ontwikkelingen, maar ook in de vorige eeuw klonken stemmen. die waarschuwden tegen een "Christus voor ons" ten koste van een "Christus" in "ons". Hij verwijst daarvoor niet enkel naar ethische theologen maar ook naar Kierkegaard en Kohlbrugge, Zelfs noemt hij enkelen uit gereformeerde kring. zo ds J. C. Sikkel en prof. H. Bavinck. Eerstgenoemde schreef reeds in 1916: “De tijd is een andere geworden. De eenvoudige flinke gereforrrieerde vaders van vroeger hebben nu knappe zonen, knappe koppen, voortgebracht. Zonen, die relaties hebben en die erkenning vinden in den breeden kring van knappe mannen. Zonen, die geknipt zijn voor de levenspraktijk en de praktische politiek" (33).
Je ziet dat “het leven is gerevolutioneerd en er heeft een omslag in het denken plaatsgevonden. (... ) Er ontstaat dan een ander bewustzijn, een andere persoonlijkheid, eenander gevoelsleven, een andere gerichtheid van de wil, kortom een ander type mens." (30).
Die geëmancipeerde mens heeft de HERE en Zijn rechtvaardiging niet meer nodig: hij zal zichzelf wel heil en dan in deze wereld organiseren ... De liefde van velen zal verkillen. de dagen zijn boos". Huwelijk en gezin worden in deze tijd het zwaarst getroffen. ..Het huwelijk is van wezenlijk andere orde dan een verbinding van vriendschap en zinnelijkheid" (5 I). Daarom staat het in de storm van deze tijd.
Het is niet de eerste keer dat dr Aalders deze ontwikkelingen signaleert en er hartstochtelijk tegen waarschuwt. In een reeks van 25 boeken heeft hij erover gesproken, bovendien in vele andere publicaties in tijdschriften. Dat heeft geleid - en daar klaagt hij over - tot felle vijandschap, hooghartig afwijzen, juist van de kant van hen wie men een vroeger gemeenschappelijk beleden waarheid voorhoudt, die door hen thans als door de tijd achterhaald en mitsdien als lege huls wordt afgewezen" (39).
Zijn weg door de kerk was een moeilijke en hij beklemtoont dat verschillende keren. Is dat iets waarover je je moet verwonderen" Steeds heeft het aanwijzen van afval, van het verlaten van de geboden van de HERE, vijandschap met zich gebracht. De psalmen staan er vól van, de profeten hebben alle geleden juist dááronder, onze Here Jezus Christus moest er aan een kruis voor boeten.
Goddelozen, die de rechtvaardigen háten.
Gelukkig gaat dit geschrift niet in bitterheid op. Het wijst de weg, die de HERE in Zijn Woord openbaart. ook in onze verworden tijd. Het boekje spreekt met liefde en verbondenheid van bescheiden woningen, waar de verborgen omgang met God gekend en gezocht wordt: waar in de binnenkamer het gebed en in de huiskamer de lofzang in ere wordt gehouden. Huizen, huwelijken en gezinnen. waar een sfeer van eerbaarheid en genegenheid. van ernst en vrolijkheid, van nuchterheid en blijdschap de omgang van man en vrouw, van ouders en kinderen stempelt" (55 ).
Hoewel dr W. Aalders van gereformeerde huize is (later predikant werd in de Ned. Herv Kerk) is er, naar het mij voorkomt in onze kring weinig aandacht gegeven aan wat hij schrijft. Is hij voor velen van ons niet een onbekende?
Dan toch ten onrechte.
Ja, zullen velen zeggen, maar er is op wat in dit boekje (en in andere publicaties van zijn hand) staat, toch wel wat aan te merken? Zeker. Ik meen zelfs véél. Zo mis-tekent hij het leven-in-het- verbond geschenk van onze HERE: zo legt hij teveel nadruk op het subjectieve.
het innerlijke leven en lijkt bij hem de vreze des HEREN. zoals de Heilige Schrift die tekent. verdrongen te worden door de innerlijk te beleven vroomheid.
Eenzijdig lijkt hij zich afte zetten tegen wat de HERE Zijn kinderen als taak en ruimte in deze wereld geeft. een wereld waarin we iets mogen ontwaren van Zijn koninkrijk (Zondag 4H 1-1.).
Dat is allemaal waar. Er zouden nog vele vragen te stellen zijn.
Maar dat alles neemt niet weg. dat hij getuigt tegen de tijdgeest. die de autonome mens proclameert en ons wil wapenen met het profetische Woord. In dit boekje door het"Ziet dus nauwlettend toe hoe gij wandelt, niet als onwijzen, maar als wijzen. want de dagen zijn boos”. (Ef. 5: 15)
M. de Jonge. Voorburg
Ds J. van Amstel: ..Dordt in 't kort".
Uitgave van Oosterbaan en Le Cointre b. v. Goes 72 pag. - prijs fl. 9,50.
Ds van Amstel, chr. geref. predikant te Ede, is een vaardig en vruchtbaar schrijver. Opnieuw zag een boekje van zijn hand het licht. Het is gewijd aan de Dordtse Leerregels. Ds van Amstel is op dat gebied bijzonder goed thuis getuige een voorgaande publikatie over dezelfde materie. In het voor ons liggende geschrift geeft collega van Amstel kort en bondig weer waar het om gaat in de zgn. Vijf artikelen tegen de Remonstranten. Hij heeft een bepaalde onkunde onder de jeugd met name gekonstateerd betreffende dit derde formulier van eenheid en heeft dit trachten op te vangen via dit boekje. De ondertitel luidt: ‘Is God afhankelijk van de mens'? Dat is een beheersende vraag!
Zo wordt in dit boekje geschreven over de verkiezing en de verzoening, over de vraag of je God kunt weerstaan in zijn genade en of je je geloof kunt verliezen.
De dwaalleer van de remonstranten, die nog springlevend is, wordt duidelijk ontleed en de weg naar Christus, de Spiegel der verkiezing, gewezen!
Voor een bepaald automatisme wordt terecht gewaarschuwd.
Van Amstel verwijst regelmatig naar allerlei Schriftgedeelten om zijn betoog te onderbouwen. Dat maakt een dergelijk boekje bijzonder waardevol. Want het gaat ten diepste om de kennis van de inhoud van de Heilige Schrift! Aan het slot van elk hoofdstuk zijn verschillende gespreksvragen geformuleerd om de bespreking in bepaalde kringen op gang te brengen.
Dit alles wil niet zeggen. dat ik geen enkele kritische opmerking heb te plaatsen.
Wanneer ds van Amstel ter inleiding van zijn schrijven over de verkiezing het beeld van de politieke verkiezingen gebruikt vind ik dit beeldgebruik minder geslaagd. Verder valt op. dat mijn geachte collega zo weinig spreekt over de eeuwige verwerping. Terwijl dáár juist een bepaald probleem ligt voor velen. De D.L. leren in feite een dubbele voorbeschikking. Je moet dan zeggen, dat sommigen worden uitverkoren lot geloof, maar dat ook per konsékwentie anderen zijn verworpen tot ongeloof zie I: 15). Hier duiken moeiten op, niet in de laatste plaats voor onze jongeren. Ds van Amstel roert dit niet aan. Jammer. Ook is nergens ingegaan op de spanning die er zit in het wereldomvattende van Christus' heilswerk en de verwerkelijking daarvan door de H. Geest in de weg van geloof en bekering (zie Joh. 3:16).
Maar bovengenoemde opmerkingen doen niets af van mijn waardering voor deze pennevrucht van de chr. geref. pastor uit Ede. We bevelen dan ook lezing en bestudering van dit boekje van harte aan!
O. Mooiweer. Enschede