Eens of steeds opnieuw?
1986-07-04
Het enige dat de hypnose als zodanig schijnt te karakteriseren...is de gegeneraliseerde hypersuggestibiliteit ...- Jaargang 30
- nummer 27
C. L. Hull: 11, Hypnosis en Suggestibility, 1933.
Als het verzonnen is, in dat tempo en met de bijbehorende beelden, heb ik een briljanter fantasie dan ik ooit vermoedde...
Emmy van Overeem, Elseviers Magazine, 18-4-1981
Boven alles gevaarlijk acht ik de leerstellingen, de uitspraken over geloof en zeden, die in diep hypnotischen toestand door tal van trance mediums worden gedaan.
Dr A. C. A. Hoffmann, Pro en Contra Hypnotisme in de Geneeskunde, 1908.
Drie suggesties
Een briljanter fantasie dan ik voor mogelijk houd, zegt Emmy van Overeem, die diverse. ervaringen met hypnotherapie heeft gehad. Zij gelooft in de mogelijkheid van reïncarnatie en doet dat op basis van eigen ervaringen. Zoiets als ze heeft meegemaakt kan onmogelijk verzonnen zijn. Het moet wel ècht, wel waar zijn! De diepte en intensiteit van de emotie' wordt door de twee andere geciteerde niet ontkend.
C. L. HuIl, in een van m’n boeken "de meest eminente autoriteit van de twintigste eeuw op het gebied van de wetenschappelijke bestudering van de hypnose" genoemd, wijdt een boek, speciaal aan de relatie tussen hypnose en suggestie. Je stelt je open voor indrukken waar je normaliter (meer) tegen gewapend bent. De (naar ik vermoed Rooms-Katholieke) arts Hoffmann schreef in een deeltje in de destijds bekende serie 'Pro' en Contra' over zijn - ten diepste geestelijke - motieven om hypnose een gevaarlijke manier van behandelen te vinden. Wat weten we feitelijk van de bron van die hypnose? Hij' spreekt van de "mogelijkheid van possessie, bezetenheid, door hoogere geestelijke intelligentiën” Ook een geloofsuitspraak, naast - of zo u wilt, -tegenover - die van Emmy van Overeern.
Wat is hypnose?
Een van de lastigste vragen om te beantwoorden is de vraag wat hypnose nu eigenlijk is. In een nuttig en gedegen artikel lees ik: "Het hypnotisme bestaat ongetwijfeld en de beoefening ervan kan aangewend worden om nuttige resultaten te bereiken, maar het is zelfs' moeilijk om de hypnotische toestand op zich te definiëren." Iets verderop lees ik: "Gehypnotiseerd worden betekent niet dat men slapende is, of in een trance of enige andere toestand verkeert behalve dan dat men bereid is suggesties te accepteren". De geschiedenis van de hypnose, oftewel het mesmerisme, in de westerse samenleving, van de laatste twee eeuwen is fascinerend.
We komen charlatans tegen, occultisten, sekteleiders, Freud, en vele anderen.. Eminente geleerden en bevlogen idioten. Maar het meest interessante wellicht is: nog steeds weten we niet ècht wat het in zichzelf is! Dat stemt tot nadenken én tot voorzichtigheid!
Dl' Hoffmann waagt zich aan wat duidingen, in zijn aloude boekje van 1908: "Volgens de materialist is het- hypnotisme het spontaan opkomen of kunstmatig opwekken van onderscheiden reeksen van physische en psychische 'reflexen, voorstellingen en automatismen. Volgens gezaghebbende moderne spiritualisten vormen vele verschijnselen van het diepere hypnotisme den overgang van de menschen- tot de geestenwereld. In het bijzonder ziet men in het hypnotische somnambulisme, evenals ook in het spontaan somnambulisme ...het indringen in de geestenwereld. Volgens hen die deze opvattingen huldigen is dan het spiritisme 'te beschouwen als...het binnenzweven der geesteninvloeden in onze zinnenwereld." Voor Hoffmann ligt hypnose in de buurt van hysterie. De vrije wil wordt bedwongen, zegt hij. "Hypnotiseren is kunstmatig hysterisch maken" en "de grenzen der hysterie zijn hier de grenzen der hypnose." Wie het wat simpeler wil hebben, mijn eigen gedachte. Wat er ook precies gebeurt, als men onder hypnose komt, kennelijk wordt de (menselijke) geest enigszins stilgelegd, passief gemaakt. Wilsuitingen in elk geval zijn min of meer verlamd.
In die staat blijkt de geest (volgens deskundigen) meer open voor' suggestie en/of beïnvloeding. Of die beïnvloeding van buitenaf komt of van binnenuit is feitelijk vaak moeilijk te zeggen.
Die staat van de geest,die passiviteit van de geest, wordt ook onder andere omstandigheden aangetroffen of gekweekt. In trance, bij gebruik van verdovende of hallucinogene middelen, (soms) in een spiritistische seance, en misschien zelfs in coma en als men klinisch dood is verklaard, tref je een staat aan die er (enigszins of sterk) op lijkt. Elk van die (door ons nog nauwelijks doorgronde) "bewustzijnsstadia" (bij gebrek aan een beter woord) kunnen leiden tot ervaringen van psychische of religieuze aard. Het waarheidsgehalte' ervan valt vaak maar moeilijk met zekerheid vast te stellen. Voorzichtigheid is' hier stellig geboden.
Na toch wel heel wat overdenken (uiteraard als volslagen leek op dit gebied) komt het me als juist voor met dr Hoffmann te menen dat "bij het hypnotiseeren een bijna geheele overgave van den vrijen wil van den patiënt aan de willekeur van den hypnotiseur bestaat". Ook het volgende: "In een kleine minderheid der gevallen acht ik met vele christelijke wijsgeeren hier inspiratie van slechte hoogere geesten mogelijk."
Beïnvloedbaar
Een van de mogelijkheden is dus die van de suggestie. Zelf meen ik dat er iets aan moet worden' toegevoegd. Kennelijk weet de hypnose de grenzen van de herinnering te verlagen. Onder hypnose blijken veel mensen in staat zich dingen te herinneren die ze al lange tijd volslagen vergeten waren. Psychologen als Freud en Jung hebben - mede om die reden een tijdlang nogal met hypnose gewerkt.
Is het nu niet mogelijk dat (een van) beide factoren een rol - speelt bij de verklaring van geclaimde reïncarnatieverschijnselen? Twee Illustraties daarvan, een bekende en een niet zo bekende. De bekende is het geval-Bridey Murphy. Een, jonge vrouw die in de staat Colorado (V.S.) geboren is, ene Virginia Tighe; gaat na verloop van tijd - ze 81 dan al getrouwd - zeggen dat ze; in een vorig leven Bridey Murphy heette. Ze blijkt allerlei Ierse woorden te kennen, weet de namen van obscure plaatsen in Ierland, herinnert "zich erg veel van wat er in dat vorig leven gebeurd; is" en kan in een post-hypnotische staat de Ierse horlepijp dansen. Conclusie: reïncarnatie is wáár!' Een hele golf van reïncarnatiegeloof sloeg. over de Verenigde Staten (we- hebben het nu over de jaren vijftig van onze eeuw).
Allerlei mensen gaan zich spontaan (?) dingen herinneren en zo groeit b.v. het aantal gereïncarneerde zeelieden van Columbus tot zodanige proporties dat ze vele malen .diens hele vloot kunnen bemannen. Er komen geen "come as you are"-parties (zo van: kom maar in je gewone plunje), maar "come as you were '-parties, d.w.z. dof je eens op in de kleten van je vorige leven! Volgens een opgave was er zelfs een' spiritistisch medium uit Heuston die begon te hinniken omdat hij in een vorig leven een paard geweest zou Zijn; (In Hindoetermen zou dat een verbluffend snelle carrière geweest zijn). Je vraagt je in zo'n geval af of het niet verkieslijker is in een vorig leven een paard te zijn geweest dan nu een ezel, maar goed, Na dit alles kwam toch wel iets als een ontnuchtering. De zaak Bridey Murphy is een van de meer omstreden kwesties geworden, toen een psycholoog die zich met het verhaal bezighield met de stelling kwam (die hij kennelijk behoorlijk hard kon maken) dat Virginia Tighe helemaal niet 'de opgestane Bridey Murphy was, maar als kind met een oudere Ierse vrouw van die naam had gepraat, die naar - ze was toen nog erg jong - allerlei verhalen over haar jeugd verteld had. Mevrouw Tighe wist dat niet meer - herinneringen die echt onder de bewustzijnsdrempel waren weggezakt - maar nu, onder hypnose kwamen ze weer boven. Ze wist heel wat van Ierland in de vorige eeuw, maar het was wel kennis in dit leven..en in deze identiteit als mens, verkregen, De informatie kwam van buiten, niet van binnen.
Over die kwestie is - dat laat zich begrijpen - nogal wat te doen geweest. Hetzelfde geldt in mindere mate voor het verhaal van de zieneres van Genève.
Een vrouw in Genève blijkt Arabisch te kunnen schrijven - ze heeft een Arabische incarnatie gehad, dat spreekt voor zich. Merkwaardig is wel dat ze de tekens van "links naar rechts schrijft in plaats van omgekeerd. Na veel onderzoek constateerteen psycholoog dat ze, als kind thuis een boek had met die tekens. Die herinnering kwam boven, is zijn stelling. Niks reïncarnatie dus.
Voer voor psychologen?
In zijn boek Een nieuw Licht op de Kerk? somt dr R. Kranenborch allerlei categorieën van reïncarnatie-ervaringen op. Hij probeert daarbij ook een aantal ervaringen te duiden. Een van zijn uitspraken: "In de herinnering van kinderen gaat het zeer vaak om gevallen waarin men in het vorig bestaan gewelddadig aan zijn eind kwam of te jong stierf. Sommige kinderen dragen bij hun geboorte al (of nog) de "lid tekens" uit het vroegere bestaan."
Wat daarvan te zeggen? Is dat normaal? Allerlei kleine kinderen die met verhalen komen over vermoord worden,- etc.? Volgens een opgave die ik zag betreft dat 40% van de door kinderen op Sri Lanka geclaimde ervaringen van reïncarnatie, terwijl in Libanon en Syrië 80% van al die ervaringen van kinderen gewelddadige kanten zou hebben. Voer voor psychologen, zegt een nuchterling misschien.