Eens of steeds opnieuw?
1986-07-18
Pro- Jaargang 30
- nummer 28
Er is een aantal duidelijk herkenbare redenen waarom mensen in reïncarnatie (gaan) geloven. Ik som ze hier op:
1. Het bevredigt ons gevoel van rechtvaardigheid. Het is toch onrechtvaardig dat mensen - zonder dat ze er iets aan kunnen doen - in zulke ongelijke omstandigheden geboren worden? De een heeft een heerlijk huis, is kerngezond, heeft alles wat het hart maar begeren kan. De ander wordt geboren in een hete vervuilde stad in de Derde Wereld, lijdt aan trachoom, moet bedelen. Hoe valt dat nu te rijmen met enig begrip van gerechtigheid?
Diverse denkers die de idee van reïncarnatie aanhangen menen dat ze, door die visie dus, kunnen aannemelijk maken waarom dat zo gebeurt. Ieder mens, ontvangt ten diepste wat hij of zij verdient. Of liever gezegd: verdiend hééft, in alle voorgaande levens. Er is reden te menen dat traditioneel dat het belangrijkste motief binnen het Hindoeïsme is geweest.
2. Voor Westerlingen spreekt meer het volgende. Er is, mogen we geloven, méér dan één leven. Er is meer dan één kans om jezelf te verwerkelijken. Dat is een positieve situatie. Er wachten ons vele herkansingen.
3. Er zijn zoveel bewijzen voor. Al die spontane ervaringen van kinderen. Al die ervaringen met regressieve therapieën, die ervaringen onder hypnose. Enz.
Contra
Mensen die op dit punt kritisch 'staan hebben ook zo hun argumenten.
Ook die som ik puntsgewijs op. Er zit een samenhang tussen deze punten en de voorafgaande.
1. Is het niet opmerkelijk dat voor veel mensen dat voorgaande leven nogal ver weg is? Als ik geloven moet dat ik nu lijden te dragen krijg, omdat ik in een vorig leven dat verdiend heb, dan wordt het er niet gemakkelijker op, als ik van dat vorige leven niets meer wéét! Anders gezegd, wat is het verschil tussen een leven dat ik me niet meer herinner en het leven van een totaal andere persoon?
2. Is het wel zo goed – vanuit Christelijk standpunt gezien, bedoel ik - als we geloven in vele 'herkansingen'? "De leer van de zielsverhuizing neemt de mens een, klaar besef van zijn plichten in dit leven af. Als hem verteld wordt dat er vele levens zijn, zal de ethische irnpuls gaan ontbreken. Hij is geneigd te denken dat het er niet zo toe doet, als dit leven wordt verknoeid, aangezien hij de in dit leven verwaarloosde mogelijkheden dooreen strijd in het komende leven kan compenseren." (J. Fr. Staecker, in een boek uit 1910, The Arsenal for the Christian Soldiers in India, p. 350.) ,
3. Hoe komt het dat maar zo weinig mensen reïncarnatie-ervaringen hebben? Natuurlijk kun je wijzen op het toenemende aantal mensen die een ervaring met reïncarnatie gehad heeft.
Evenzeer kan het echter opvallen hoe verreweg de meeste mensen in dezen van niets weten! Als, en dat is toch de stelling, wij allemáál al (vele malen) eerder geleefd hebben, hoe verklaar je dat dan? De een zal zeggen: omdat men in het Westen er nooit mee gerekend heeft, staat men voor die 'gedachte niet genoeg open. Allerlei ervaringen die er wel zijn worden veronachtzaamd. Dat argument is natuurlijk ook omkeerbaar. Wordt er in sommige kring niet zo van uitgegaan dat alles wat maar even in die richting kàn worden uitgelegd, ook zo geduid moet worden?
Daar komt nog bij
Er zijn, mijns inziens echter méér dingen te zeggen, tegen het idee van reïncarnatie in.
4. Leidt, het tot groter besef van gerechtigheid bij de mensen die erin geloven? De behandeling van melaatsen, bedelaars en anderen In India is allerdroevigst geweest, juist omdat men gelooft dat die mensen liet uiteindelijk allemaal aan zichzelf te wijten hebben dat er zulke ontberingen op hun weg komen.
5. ,Het geloof in reïncarnatie leidt bijna onvermijdelijk tot een 'afnemen van het geloof in een (laatste). oordeel op basis van dit leven. Soms meen ik daarin toch de slang opnieuw te horen spreken: "Gij zult voorzeker niet sterven". Het valt allemaal nogal, mee." Dat is een grote geestelijke dreiging, meen ik.
6. Het ondermijnt' een accent op de uniciteit van de mens en de uniciteit van het leven van de enkele mens. Ons leven wordt niet. ,meer iets unieks, maar meer een "momentopname" in een lange keten van zijnswijzen. Dat daarmee een aantal gééstelijke redenen is aangegeven is duidelijk. Duidelijker misschien nog de opmerking de diepste redenen waarom ik niet in reïncarnatie geloof ligt in het feit dat de Bijbel dat geloof direct weerspreekt.
Te overwegen
Ik sluit dit één na laatste artikel af met een vrij uitvoerig citaat uit het Katholiek Weekblad van 28 januari. j.l. Daar schreef de psycholoog Dr G.J.M. van den Aardweg (onder andere ook bekend vanwege publicaties over homofilie) over ons thema onder andere het volgende:
Spiritisme
Teruggaan naar een vorig leven is vrijwel zeker hetzelfde verschijnsel als wat zich voordoet tijdens sommige spiritistische seances, Hypnose is een trancetoestand waarbij de wil zichzelf overgeeft en het kritisch denken wordt uitgeschakeld. Men stelt zich maximaal open en door die geopende deur kan een andere wil als het ware binnenkomen. Hetzelfde gebeurt in een spiritistische trance. Het 'medium' in trance wordt dan door de 'geest' (die men als een overledene duidt) bezocht, Deze 'geest' spreekt uit, de mond van het medium, geeft het 'medium' van alles in. Een enkele keer blijkt die geest ook voor aanwezigen zichtbaar te maken. Er is geen enkel doorslaggevend bezwaar te bedenken om hypnose-'regressies' op dezelfde manier uit te leggen.
De 'vroegere geest' is dan ook een 'geest' van buitenaf. Niet een 'geest' die altijd, al in de persoon heeft gesluimerd sinds zijn vroegere leven - in veel mensen zouden dan trouwens een hele samenhangende 'klit' vroegere 'geesten' schuilgaan, zonder dat het bewuste geheugen toegang tot hen heeft. Het regressieverschijnsel bij hypnose komt dan in een heel ander licht te staan. De gehypnotiseerde wordt aan hetzelfde proces blootgesteld als een spiritistisch medium, of als een Siberische sjamaan of Afrikaanse medicijnman of als een deelnemer aan voodooplechtigheden in Afrika of Zuid-Amerika. Al dezen brengen zichzelf (door hypnose of door dans en ritme) in trance en worden dan 'door een geest bezocht', sommigen denken: door een godheid bezocht. Die 'geesten' die hen tijdelijk bezoeken weten vaak buitengewone dingen te vertellen en soms te doen. Zij kunnen soms bijv. een taal spreken die hun 'gastheer' of 'gastvrouw' niet kent. De hypnotische 'regressie wijst soms eveneens die ·kantop. Stevensen beschrijft bijv. het geval van een gehypnotiseerde Amerikaan wiens 'vroegere ik een Zweed was en .die onder hypnose deze taal goed sprak, hoewel de man zelf geen woord Zweeds kende. De merkwaardige taalgebruiken uit vroeger tijden bij de gevallen van Iverson heb ik al aangestipt; in de AVRO-film begon het zgn. vroegere joodse meisje (dat Duits sprak, al was het met een Engels accent) een onbegrijpelijke taal uit te slaan.
De verklaring van al deze dingen bij elkaar zal door de parapsycholoog niet zo gretig worden aanvaard. Voor de christen kan hij echter niet al te ver weg liggen; die geesten die daar boven komen zijn geen overledenen en allerminst vorige 'ikken'. Het zijn naar alle waarschijnlijkheid demonen of inwerkingen van demonen.