Het ruime hemelrond
1986-02-21
Onder vakmensen verdedigde ik eens de idee, dat een kerkorgel eigenlijk achter in de kerkruimte zou moeten staan. De organist zou dan immers zowel het liturgisch centrum als de gemeente in het oog kunnen houden en de gemeente zou niet visueel worden afgeleid. Een geachte opponent vertaalde deze idee: 'je wilt dus het orgel met de rug naar de gemeente plaatsen' - 'Nee, antwoordde ik, de gemeente zit met de rug naar het orgel, maar hoort het even goed.'- Jaargang 30
- nummer 8
U zult de kleine denkfout hebben opgemerkt. Een erg gebruikelijke fout, het verwisselen van twee waarden. En aangezien a plus b gelijk is aan b plus a, vermoedt men dat er geen bloed uitloopt.
Dat doet het meestal ook niet. Maar het is nuttig de zaken opeen rij te houden. Want neem nu het nieuwe boek van Wolter van der Kamp, bovengenoemd.
De schrijver stelt bewust de vraag: "conducteur, stopt Harderwijk voor deze trein?" en u herkent dezelfde kleine denkfout.
Want niet Harderwijk is in beweging - maar de trein Zwolle-Amersfoort stuift over de Veluwe en zal voor Harderwijk even moeten stilstaan. Dat doet hij ook wel en de naïeve vragensteller komt er wel uit.
Maar zijn gebrekkige logica zou hem bijna vast zetten.
Op deze onderhoudende wijze vertelt de schrijver over de denkfout, waardoor sinds 31 eeuw de aarde om de zon heet te draaien. Want, zoals u weet heeft Galilei, in navolging van Copernicus, "bewezen", dat de zon stilstaat en dat de aarde om haar heen wentelt. Het kostte hem bijna zijn hachje, want officieelkerkelijk (en dat maakte in, de 17e eeuw nog álles uit) klopte zijn kosmologie niet met wat de theologie in navolging van de Bijbel, ervan begrepen had.
Maar goed, Galilei is er met levenslang stadsarrest van afgekomen, de kerk heeft zijn theorie op "de duur niet bestreden, zelfs gedoogd, en de huidige paus heeft een commissie aan het werk gezet, om te onderzoeken of achteraf aan Galilei nog eerherstel kan worden verleend.
Dat zal er ook wel van komen.
Rome loopt op veel punten achter, haar kerkelijke molens malen nauwelijks. Maar als Rome eenmaal een kapitale fout maakt, wil ze die ook graag kerkelijk bekrachtigen en zo mogelijk zalig- zo niet heiligverklaren.
Nog altijd zijn zij, die de heilige mis verachten, voor eeuwig uitgestoten.
Maar Galilei, die kerk en wereld in een bodemloos moeras plaatste, krijgt eerherstel en maakt nog een nette kans op zalig- en heiligverklaring.
Waarvoor de heilige Bellarminus, - die Galilei destijds vurig bestreed, even van zijn voetstuk zal moeten worden gehaald.
Jawel, want al schrijft Van der Kamp boeiend, hij gaat verder dan een kleine denkfout over stilstaande treinen en voortjagende steden. De vraag of de aarde inderdaad om de zon draait, zoals vandaag vrijwel algemeen wordt aangenomen, is niet van gisteren. Voor Galilei en Copernicus' dagen werd algemeen en wereldwijd aangenomen, dat de zon om de aarde draait. En de Bijbel, als die in dezen ook iets te zeggen heeft en niet onder onze geleerdheid plat gedrukt wordt, gaat ook al, en uitsluitend, van een draaiende zon uit. Na lezing en herlezing van v. d. Kamps boek schaam ik me dan ook, dat ik destijds een artikel "Eerherstel voor Galilei"
publiceerde 1) - waarvan de schrijver v. d. K. overigens zegt: niets aan de hand, je sprak precies de gangbare mening uit, al was je er naast wat het draaien van zon en aarde betreft.
Dat de oudheid uitging van een draaiende zon - en dat deed zij duizenden jaren lang, inclusief Ptolernaeus en andere grote Grieken - behoeft nog geen bewijs te zijn dat de aarde stilstaat; want de oudheid op zichzelf bewijst niets, zegt onze belijdenis.
Maar belangrijker is. dat de Bijtiel op vele plaatsen ervan uitgaat, dat de aarde stilstaat en dat de zon draait. Zou het niet goed zijn deze plaatsen samen eens door te lopen? Of slechts voor een deel, als uw tijd te kostbaar is voor Bijbel-onderzoek?
De zon ging op boven de aarde, toen Lot de plaats Zoar bereikte 2). Zoals de zon over Jacob opging, na zijn worsteling met de Engel 3). "Zon, sta stil te Gibea", zei Jozua, "en gij maan in het dal van Ajalon" 4). En ze deden het, verklaart de Bijbel herhaaldelijk. "Wie de Heere liefhebben", zong Debora, "zijn als de zon wanneer zij opgaat" 5).
In de morgen ging de zon op over Sichem 6).David zei op zijn levenseinde: dat de Messias zal zijn als het morgenlicht, wanneer de zon opgaat 7): Eenmaal in de historie is de zon opgegaan over een vijver, die vol bloed leek te zijn 8). De wijze Job 9) ging er ook al van uit, dat de aarde stilstaat en dat alleen haar Schepper haar kan bewegen; dat de zon echter beweegt en dat alleen haar Schepper haar kan vasthouden.
Citeerde hij Jozua? David zong dat de zon als 'een bruidegom uit zijn slaapkamer treedt, als een held die zijn pad afloopt’ 9). En als de zon opgaat trekken de nachtelijke roofdieren zich terug 10). Ja, de psalmen zeggen veel over dit onderwerp. Asaf zong dat de Heere de aarde roept van het Oosten tot het
Westen, van de opgang der zon tot haar ondergang 11). Ook elders wordt 's Heeren lof ons opgedragen van de opgang der zon tot haar ondergang 12). De zon en de maan -die tenslotte zijn geschapen ten behoeve van de aarde en niet andersom 13) zullen hun plicht blijven doen zolang het de Messias behaagt 14); pas daarna zullen ze verdwijnen 15).
Laat het u niet verdrieten nog even verder te gaan. De Prediker, die wijze onbekende, zegt wel dertig maal dat hij dingen zag "onder de zon", nooit "boven de aarde". Die zon "rijst op en daalt neer en hijgend. snelt zij naar de volgende opgang" 16).
Hoort u het: de zon hijgt vanwege haar taak, niet de aarde.
Ja, Hizkia kreeg eenmaal te zien, dat de Heere de zon kan laten stilstaan en tien streepjes teruglopen 17) op haar dagelijkse loopbaan. Het wordt tot drie maal toe in de Bijbel verteld 18) dus deze zaak staat vast. Jona zag duidelijk dat de zon oprees 19), voordat ze hem op het hoofd brandde. Evenzeer zag Nahum de zon opgaan 20). Want de kleine profeten zien de dingen niet anders dan de grote: opgang en nedergang van de zon, zei Zacharia voor Oost en West 20). Niet alleen de eerste maar ook de laatste kolom van het oude testament spreekt van een zon die opgaat 21).
In het nieuwe testament veranderen visie en spraakgebruik niet. De Heiland sprak van een zon, die in Gods opdracht opgaat over bozen en goeden 22).
Hij sprak ook over een zon, die na zijn opgaan plantjes kan verbranden 23). Zoals Jacobus wist dat de zon opgaat en hitte meebrengt 24). De beide Maria's en Salome kwamen tot het lege graf, toen de zon opging, zeer vroeg 25). Later zei Paulus, dat We de zon niet mogen laten ondergaan over onze toorn 26).
Over het ondergaan van de zon spreekt de Bijbel zowat even vaak als over het opgaan. Abraham zag de zon ondergaan 27) , en het werd duister. Jacob ging bij Pniël slapen, toen de zon was ondergegaan 28). Mozes' handen werden gesteund tot de zon onderging 29). Wie iets onmisbaars leent, zei hij, moet dat teruggeven eer dè zon ondergaat 30). Het paasmaal moest gebruikt worden op de avond, als de zon onderging 31) en de dagloner moest betaald worden eer de zon onderging 32).
Staat de Bijbel dus vol van een opgaande en neergaande zon (en maan - maar daar heeft niemand moeite mee), de Bijbel spreekt ook duidelijk over een stilstaande aarde. De Heere heeft de aarde gegrond op haar grondvesten (pibren, zuilen) en ze zal nooit ofte nimmer bewogen worden 33).
Deze psalm grijpt duidelijk terug op de schepping van hemel en aarde. En voorts: de wereld is bevestigd, zekergesteld, zij zal niet wankelen 34). Dat is uit een psalm die Gods macht bezingt, welke ver boven de schepping uit gaat.
Mocht u medelijdend hebben geglimlacht om een naïeve schrijver, die de kwestie van een draaiende aarde nog eens op tafel brengt - dan zal u bij het serieus lezen van de Schrift dat lachen zijn vergaan. En als knappe theologen ons weten te vertellen: dat de oude schrijvers niet meer kenden dan een primitief kosmisch beeld; of ook dat de Heere in zijn spreken tot onwetende mensen zich bij ons primitieve denken zou hebben aangepast; dan heeft Van der Kamp zijn antwoorden klaar.
Indien God inderdaad "op menselijke wijze" zou hebben gesproken, zou dit een overbodige neerbuigendheid zijn geweest, want blijkbaar weten theologen u toch wel uit te leggen wat de Heere "bedoelde" te zeggen. En voorts werden de 'gegevens over de bewegende 2)on opgetekend in de pentateuoh, de oudste menselijke overlevering, door. Mozes geauthenticeerd, indien al niet door de Geest bevestigd.
Deze Mozes was grootgebracht bij de kennis der Egyptenaren, en die was niet gering.
Mozes wist van de piramide van Cheops, van de zon, de maan, de sterretekens, de dierenriem, van omlooptijden, van de "vier zuilen" der aarde en de, "wateren onder de aarde" (oude kosmologische termen) en Mozes tekende op wat we allemaal zien: een draaiende zon, een stilstaande aarde, bewegende planeten en maan, en daarboven een sterrenhemel.
De Bijbel brengt ons niet op een dwaalspoor, Gods getuigenissen zijn zeer betrouwbaar 35).
(wordt vervolgd)
1) zie Opbouw van 11-1-1980 2) Gen. 13: 23 - 3) Gen. 32.: 314) Joz. 10: 12, 13 - 5) Rich. 5: 31 - 6) Rich. 9 : 3.3 - 7) 2 Sam. 23 : 4 - 8) 2 Kon. 3 : 22 - 9) Job 9 : 6, 710) Ps. 19: 6 - 11) Ps. 50: 112) Ps. 113: 3 - 13) Gen. 1: 14, 15 - 14) Ps. 72: 7, 17 - 16) Openb. 21 : 23 - 16) Pred. 1 : 5 - 17) Jes. 38: 8 - 18) 2 Kon. 20 en Hab. 3: 1119) Jona 4: 8 - 20) Nahum 3: 17 en Zach. 8: 7 - 21) Mal. 4: 2 - 22) Matt. 5: 45 - 23) Matt. 13: 624) Jac. 1: 11 - 25) Marc. 16: 226) Ef. 4 : 26 - 27) Gen. 15 : 1228) Gen. 28: 11 - 29) Èx. 17: 1230) Ex. 22: 26 - 31) Deut. 16: 6 - 32) Deut. 24: 15 - 33) Ps. 104 : 5 - 34) Ps. 93 : 1 - 35), Ps. ,93 : 5.