'Pas nu kom ik dichter bij de kern'
2011-05-13
Begrippen als 'genade' en 'zonde' lijken gesneden koek voor de doorsnee kerkganger, maar wat gebeurt er als je ze als gemeente in kleine gesprekskringen dieper laat zakken, van verstand naar het hart? Zo’n vijfhonderd leden – van jong tot oud - van de Nederlands Gereformeerde Kerk Voorthuizen-Barneveld gingen op onderzoek uit in het eerste grote gemeenteproject ‘Feest van Genade’ dat dit voorjaar gehouden werd. Hoe is het gegaan? En is dit wellicht iets voor andere kerken? Een terugblik. - Jaargang 55
- nummer 10
In september 2010 begint een vijfkoppig kernteam, samengesteld door de kerkenraad, met de voorbereidingen van het ruim veertig dagen durende project dat vanaf eind februari tot medio april 2011 wordt gehouden. Het team gaat inventariseren: in welke kerken heeft 'Feest van Genade', dat geënt is op het gelijknamige werkboek van uitgever Buijten & Schipperheijn Motief, al eens gedraaid en hoe waren de ervaringen?
Het wiel hoeft tenslotte niet opnieuw uitgevonden te worden.
Aan de andere kant geldt ook dat maatwerk op zijn plaats is. Geen enkele gemeente is immers hetzelfde.
In Voorthuizen-Barneveld staan kerkenraad en beide predikanten vierkant achter het project. Dat is niet overal zo, verneemt het team. En dan kun je op meer weerstand in de gemeente reke- nen. Het is nieuw, dus krijg je sneller ‘moet dat nou zo nodig’ te horen.
Een enthousiaste kerkenraad is echter geen garantie voor 'succes'. Allereerst weet het team zich vanaf de eerste vergadering afhankelijk van God. Alle voorbereidingswerkzaamheden worden steevast in gebed gebracht, zeker niet onbelangrijk in een project waar de tegenstander van gruwt. Vervolgens wordt gewerkt aan een uitgebreid communicatieplan: mensen moeten tenslotte op een prettige manier kunnen 'wennen' aan een periode waarin alles net even anders dan anders gaat. En vooral: warm gemaakt worden voor een verdieping van het geloofsleven.
De eerdere gesprekken met vertegenwoordigers van andere kerken (onder meer de Christelijk Gereformeerde Bethelkerk in Veenendaal en de Gereformeerd VrijgemaakteWesterkerk in Amersfoort) monden uit in een idee om het project per film te lanceren. Deelnemers van Feest van Genadeprojecten in beide plaatsen komen daarin aan het woord en vertellen wat het met hen gedaan heeft en waarom men mee zou moeten doen. Dit omdat een verhaal van een oud-deelnemer ongetwijfeld meer overtuigt dan een theoretisch verhaal over 'een project'.
Het filmpje is overigens nog steeds te zien via www.ngkvoorthuizenbarneveld.nl/page.php?id=657.
Na de vertoning van de interviews volgt een praktische uitleg vanaf het podium door het projectteam. Dit alles gebeurt nog ruim voor aanvang van het project, zo’n twee maanden van tevoren. Na de lancering worden gemeenteleden via wekelijkse beamerberichten opgeroepen mee te doen.
In de tussentijd is ook de ondertitel van het project 'geboren': Samen terug naar de basis van het christelijk geloof.
Noem het een Alphacursus voor de hele gemeente tegelijk. Het klinkt als 'melk', maar blijkt al gauw 'vast voedsel', zo ervaren deelnemers later.
Bovendien wil de lokale kerk meer en meer 'missionair gemeente' zijn, zo is enkele jaren ook verwoord in de missie en visie van Voorthuizen-Barneveld. Maar je kunt pas missionair zijn als je weet wat je uit te delen hebt, dus eerst terug naar de basis, is de kerngedachte.
Er wordt een speciaal logo ontworpen dat de herkenbaarheid van het project moet vergroten. Zo van: ‘o ja, dit hoort bij het project!’ Het logo wordt een mix van felgekleurde, opgeheven handen.
Ze ogen als wapperende vlammetjes, het ontvangen van de Heilige Geest verbeeldend.
Bovenaan staat 'Feest van Genade' gedrukt. De kleuren van de handen verwijzen naar de veelkleurigheid van de gemeente.
Veilige sfeer
Het team wacht in spanning op de reacties na de lancering.
Hoe gaat de gemeente reageren? Terwijl de eerste aanmeldingen – digitaal via de website, makkelijker kan niet, maar op papier kan ook – binnenkomen, brainstormen de leden verder over de belangrijkste pijler van het project: de kleine gesprekskringen.
Feest van Genade bestaat uit zes weekthema’s, zoals 'hartstocht voor God', 'zonde' en 'met heiliging de wereld in', die elke week in de eredienst worden geïntroduceerd met een bepaald symbool, bijvoorbeeld het kruis.
Thuis kunnen gemeenteleden vervolgens elke dag een stukje lezen in het werkboek en daarover nadenken en eventueel praten met huisgenoten.
En vervolgens is er ergens in die week de kringbijeenkomst.
In de gemeente zijn van oudsher pastorale, geografisch georiënteerde, vaak grotere kringen actief, maar deze worden niet zonder na te denken één op één gebombardeerd tot 'Feest van Genade-
gesprekskring'. Bewust niet. Kleine kring is namelijk ook echt een kleine kring: maximaal tien personen.
Want in deze tijdens het project wekelijks te houden kringbijeenkomst moet een veilige sfeer ontstaan, waarin van hart tot hart gesproken kan worden.
Het projectteam kiest ervoor om bestaande verbanden echter wel intact te laten: wie zich als wijkkring, bijbelstudiekring of geloofsopvoedingskring wil opgeven, mag dat als geheel (wel met een maximum van 10, een uitzondering daargelaten) doen.
En anders geldt een opgave mogelijkheid als individu, waarna er kringen worden gevormd. Op deze manier ontstaan uiteindelijk 31 gesprekskringen.
Voor kinderen en jongeren zijn de gebruikelijke clubs en catechisatiemomenten ingeruimd voor behandeling van het weekthema. Kinderen en jongeren krijgen materiaal voor elke dag te lezen en bespreken het in hun club of catechisatiebijeenkomst.
Het materiaal is door het projectteam verzameld en varieert van liederen, puzzels, kleurplaten tot echte nadenkers, al naar gelang de leeftijd.
De kringen voor volwassenen worden geleid door kringleiders.
Dat zijn gewone gemeenteleden die in tweetallen deze taak op zich gaan nemen. Het team krabt zich nog even achter de oren als het gaat om de vraag: hoe vinden we die in een tijd waarin iedereen 'druk, druk, druk' is? Maar via de ouderlingen en pastoraal werkers komt dit uiteindelijk op zijn pootjes terecht.
Nulmeting
Omdat de kleine kringen zo’n belangrijk onderdeel vormen van het geheel, besluit het team in navolging van een tip van de Westerkerk coach/spreker Arie de Rover uit Bleskensgraaf in te schakelen.
De Rover zal de kringleiders begin januari gaan voorbereiden op hun taak, zo wordt afgesproken. Voorafgaand daaraan gaat het team op bezoek bij De Rover om te horen wat hij van plan is. Een bijzondere avond volgt, waarbij alle praktische voorbereidingsvraagstukken even helemaal naar de achtergrond schuiven en het geweldige thema van Gods genade inhoudelijk tot zijn recht komt. En dat op een manier waarop het ‘zakt naar het hart’.
Op de terugweg is het team onder de indruk. 'Dit is waar het Feest van Genade over gaat: genade zet alles op z’n kop, het is het hart van de christelijke boodschap. Genade is gratis, maar niet goedkoop, het kost je je ego en verandert je identiteit diepgaand.' In de latere voorbereidingsavonden voor de kringleiders slaagt De Rover erin het verhaal ook op hen over te brengen.
Belangstellenden kunnen de toespraken van deze avonden als mp3-bestand downloaden via www.ngkvoorthuizenbarneveld.nl.
Zoals wel vaker geldt in aanmeldingsprocessen, volgen al gauw meer spreekwoordelijke schaapjes als op de beamer wekelijks staat hoeveel mensen zich al hebben aangemeld.
De tijd vliegt, merkt het team. Voor men het weet, is de aftrap bijna daar.
In een kort radiohoorspel wordt in de kerk nog een laatste oproep gedaan mee te doen. Daarbij is aandacht voor argumenten die er ogenschijnlijk toe doen, maar op de keper beschouwd niet logisch zijn voor een actieve gelovige. Ook is er aandacht voor mensen die niet mee kunnen of willen doen om wat voor reden dan ook. ‘We kunnen mensen niet dwingen, dat willen we ook helemaal niet.Wel vinden we het belangrijk om te benadrukken dat we – wel of geen deelnemer – gewoon broers en zussen van elkaar blijven’, zo klinkt samengevat een fragment.
De kern is natuurlijk dat je uitgerekend bij een project als Feest van Genade bereid moet zijn je geloofsleven eens tegen het licht te houden.
Een soort nulmeting.Waar sta ik? En hoe ervaren anderen in mijn gemeente het geloof?
We zijn zondags tenslotte 'keien' in het praten over koetjes en kalfjes vooren na de dienst. Maar heb jij wel eens eerlijk op tafel durven leggen wat je moeilijk vindt aan geloven? Of met welke zonden je worstelt?
Dan komt het ineens wel – auw! – dichtbij. Tegelijk is er dan juist de troostende kring van bidders om je heen, waarmee je alles voor Gods troon mag brengen.
Bemoedigend
Tijdens het project brengt het team elke zondag een digitale en drukversie van een Nieuwsflits uit, bedoeld als een soort 'helikopterview'.
Hoe gaat het in andere kringen en wat is het thema van deze week?Waar kunnen we bidden voor het project deze week en wat gebeurde er bij de kinderen? Dat soort vragen worden beantwoord. In de Nieuwsflitsen tekent zich gaandeweg een beeld af van naar 'meer van God' verlangende mensen.
'Wij vinden het gaaf om als jongeren samen ons geloof te delen en te merken hoe dezelfde thema’s ons dwars zitten.
(…) Door het Feest van Genade ben je dagelijks met je geloof bezig en zijn we echt op weg om God steeds meer te leren kennen', schrijft een jongere. En een ander vertelt: 'Ik geloof al jaren in God, ga ook graag naar de kerk, maar toch heb ik het idee dat ik nu pas veel dichter bij de kern kom.'Weer een ander: 'Opmerkelijk dat we als kringleden, die elkaar toch redelijk goed kennen, nu persoonlijke geloofszaken met elkaar delen die anders wellicht niet besproken zouden worden.' Predikant Wieb Dijksterhuis schrijft in de laatste editie 'met een zucht' de laatste bladzijde van het werkboek te hebben omgeslagen. 'Het is echt de laatste en er is tegenzin om ‘m om te slaan, want dan is het echt uit. En ik kan me even niet voorstellen dat ik ooit nog weer zo’n goed boek zal lezen. Zo is het met Feest van Genade: ik kan er maar moeilijk afscheid van nemen.'
Het team houdt na afloop van het project een enquête die door zo’n honderd deelnemers wordt ingevuld. De resultaten zijn bemoedigend.
Het project krijgt gemiddeld een acht, het werken in kleine groepen een 8,2 en het werkboek wordt beoordeeld met een 7,7. Op de vraag of men vaker zo'n project wil, laat bijna negentig procent van de ondervraagden een instemmend 'ja' horen. En hoe vaak dan? 45,5 procent zegt elk jaar, 45,5 procent een keer per twee jaar en negen procent een keer per vijf jaar.
In totaal geeft 92 procent aan in kleine groepen te willen blijven samenkomen en 91 procent zegt dat het project invloed op zijn of haar geloof heeft gehad.
Des te meer reden voor de kerkenraad om volop door te pakken en na te blijven denken over hoe Voorthuizen-Barneveld verder wil met de kleine groepen. Dag 41 en de dagen daarna zijn immers net zo belangrijk als de voorbereiding van een veertig dagen durend project.
Het projectteam is vooral dankbaar voor de wijze waarop alles gegaan is. 'Alle eer aan God, het is duidelijk dat Hij in dit project zijn zegen heeft gegeven, dat Hij erbij was!'
Hans-Lukas Zuurman was lid van het projectteam Feest van Genade en daarbinnen verantwoordelijk voor de communicatie.