Over boeken en over schrijvers
1986-04-18
Het comité dat de ontmoetingsdag in Barneveld organiseert, is erin geslaagd Hans Werkman te strikken voor een toespraak over het onderwerp "Vrijheid in de literatuur". We mogen het comité daarmee feliciteren want Werkman is een van de beste keuzes die gedaan konden worden. Hij is ook een druk bezet en produktief man, kortgeleden kwam zijn dertigste boek van de pers!- Jaargang 30
- nummer 16
De vorige keer (21 maart) heb ik een boekje van Werkman over vloeken in literatuur onder uw aandacht gebracht. Er liggen nóg twee boeken van hem op mijn bureau. Het eerst noem ik: Boekopener, verschenen bij de Vuurbaak in Barneveld. Het is net zo'n boek als "Aangekruist''; het is eigenlijk een vervolg daarop. De boekbesprekingen, zowel in Boekopener als in Aangekruist, zijn voor het merendeel eerder verschenen in het Nederlands Dagblad. Wie zich wat wil oriënteren op het gebied van hedendaagse literatuur, kan van Boekopener veel nut ondervinden. De lezer krijgt een goede indruk van de inhoud en de waarde van de besproken boeken. Ook scholieren wil ik op beide genoemde boeken van Werkman attenderen en tot mijn collega's zeg ik: die boeken horen thuis in de schoolbibliotheek, zéker van een christelijke school. Daarbij moet men dan wel bedenken dat het in hoofdzaak gaat om gebundelde dagbladpublikaties. Voor schoolgebruik lenen deze besprekingen zich minder goed, maar ze kunnen wel uitstekend dienen als informatiemateriaal.
En een scholier kan er ook van profiteren als hij zèlf één van de besproken literaire werken gaat bestuderen, al zou het alleen maar zijn doordat Werkman dikwijls zowel de sterke als de zwakke kanten naar voren brengt. Boekopener is zijn prijs, f 19,50, mijns inziens waard! Ik wou dat Werkman eens tijd en gelegenheid vond een bundel besprekingen te maken waarin de "technische"
kant van de literatuur meer aandacht kreeg, In een dagblad kun, je daar natuurlijk niet te diep op ingaan, maar in het christelijk voortgezet onderwijs is behoefte aan zoiets. Ik denk aan besprekingen als in het "Prisma Uittrekselboek".
Wie interesse heeft voor literatuur, krijgt ook al gauw belangstelling voor de persóón van bepaalde schrijvers. Die kan dan heel goed terecht bij: Schrijven en geloven, ook door Hans Werkman, Uitgever is Kok in Kampen, de prijs is f 21,50. Ik heb het boek met interesse gelezen. Ook de hierin opgenomen gesprekken met schrijvers' en schrijfsters zijn grotendeels eerder gepubliceerd in het Nederlands Dagblad, U vindt er o.a. in "Het allerlaatste interview met Maarten 't Hart."
Dat daarna nóg diverse interviews in allerlei bladen zijn verschenen, hindert niet, vindt Werkman: hij had met 't Hart afgesproken dat dit het allerlaatste zou zijn! En het is een lezenswaardig interview geworden, waarvan menigeen die alleen maar kritisch over de boeken van 't Hart spreekt, nog heel wat kan leren. Ik denk aan de kritiek op de manier waarop Maarten 't Hart enkele ouderlingen beschrijft. Werkman zegt: "Mijn herinnering is totaal anders, die wreedheid was niet illustratief voor de ouderIing omstreeks 1965 in de Gereformeerde Kerk.", En hij vraagt: "Hoe komt het dat zich bij jou dan toch dat beeld heeft vastgezet?" Het antwoord van "Maarten 't Hart is: "Een schrijver is geen socioloog. Beschrijft hij twee wrede ouderlingen, dan wil dat geenszins zeggen dat alle ouderlingen wreed zijn, alleen maar dat die twee die hij beschrijft, het zijn. Deze wreedheid was niet illustratief, zeg je, maar zo is het ook niet bedoeld.
Als ik een pedofiele organist beschrijf in "Stenen voor een ransuil", wil dat toch niet zeggen dat àlle organisten pedofiel zijn? Alleen die éne is het, In Maassluis en Maasland waren omstreeks 1965 zulke ouderlingen overigens zeker te vinden (ik zou wel een paar namen kunnen noemen, maar ze leven misschien nog), maar zelfs dat is van ondergeschikt belang , - het was en is niet mijn bedoeling te zeggen: zo zijn alle ouderlingen. "
Afijn, wie het hele, interview wil lezen, weet nu waar het te vinden, is. "Schrijven en geloven" bevat gesprekken met: Jo van Dorp-Ypma, Jan H. de Groot, RoeI Houwink, W. A. P. Smit, J.van Doorne, Maarten 't Hart, Martin Ros, Maarten Biesheuvel, Nel Benschop en Jaap Zijlstra. Ik heb veel genoegen aan dit boek beleefd. Misschien is de volgende opmerking van Jo van Dorp over een organist voor sommigen niet nieuw, voor mij was ze dat wel: ,,zijn linkerhand wist niet wat zijn rechter deed!" Toen Jo Ypma in het huwelijk trad met Karel van Dorp was die organist niet in staat de huwelijksmars te spelen en zo wandelde het bruidspaar de kerk binnen onder de tonen van: "Stille nacht, heilige nacht." Zoiets geks kan niemand bedenken, dat móet wel echt gebeurd zijn.