'Ook al ben je parttimer, je bent altijd dominee'
2008-03-14
Jan Smit De flexibilisering van de arbeid stopt niet bij de voordeur van de pastorie. Ook in Nederlands Gereformeerde kring is de deeltijdpredikant een geaccepteerd verschijnsel. Maar is de functie van voorganger wel verenigbaar met een andere baan? Vraagt de gemeente niet honderd procent beschikbaarheid van haar dominee? Een peiling onder acht parttime predikanten van NG-signatuur: wat doen zij naast hun werk in de gemeente en hoe pakt de combinatie met andere activiteiten in de praktijk uit?- Jaargang 52
- nummer 6
Ds. Jan Ezinga is op basis van een 50%-contract deeltijdpredikant van de Nederlands Gereformeerde Kerk in Westbroek. De tijd die hij naast zijn kerkelijke arbeid beschikbaar heeft, besteedt hij aan de verzorging van zijn gasten. Als kleine ondernemer verhuurt Ezinga namelijk één kamer van de pastorie op basis van Bed & Breakfast. Zodoende wisselt hij preekvoorbereiding en ziekenbezoek af met bedden opmaken en stofzuigen. Het loopt zo goed, dat Ezinga bij de kerkenraad het verzoek heeft gedaan om de verhuurcapaciteit te mogen uitbreiden van één naar drie kamers. Ezinga heeft niet bewust gezocht naar een situatie waarin hij in deeltijd predikant kon zijn. 'Full time zou ook goed zijn geweest, maar deze combinatie is op mijn pad gekomen'.
Hij vindt dat het verlenen van gastvrijheid aan mensen die je niet kent, in het verlengde ligt van zijn predikantschap. 'Ik bid dat ze iets van de zegen van de pastorie mogen ervaren'.
Ezinga heeft zijn week overzichtelijk verdeeld in een helft voor de kerk en een helft voor zijn Bed&Breakfast-gasten. 'Dat is het voordeel van thuis zijn. In mijn eerste jaren als predikant in Westbroek werkte ik ook als postsorteerder in het sorteercentrum van TNT in Nieuwegein. Dat gebeurde in shifts van vierenhalf tot vijf uur.
Toen moest ik alles strak plannen'.
Wetenschap
Het laten samengaan van predikantschap met promotieonderzoek is volgens ds. Daniël Timmerman 'meestal stimulerend'.
Timmerman is voor 50% van zijn tijd dominee in Breukelen en werkt daarnaast als assistent in opleiding aan een kerkhistorisch proefschrift.
Hij heeft bewust voor de combinatie gekozen. 'De mogelijkheid om deeltijd AIO te worden, was aanleiding om in deeltijd predikant te worden'. Het goed op elkaar afstemmen van beide activiteiten vergt wel enige stuurmanskunst. Timmerman: 'Ik werk in mijn eerste gemeente en dan moet je sowieso leren plannen. Inmiddels heb ik wel een goede balans gevonden, maar het blijft steeds opletten'.
Ds. Ad van der Dussen is positief over het feit dat hij een deeltijdaanstelling als predikant kan combineren met een docentschap aan de Nederlands Gereformeerde Predikantenopleiding in Apeldoorn. Tweederde van zijn tijd is gereserveerd voor de gemeente in Eindhoven, eenderde voor de NGP. Van der Dussen geeft colleges systematische theologie en neemt deel aan preekbesprekingen. 'Het is beslist een verrijking', zegt hij.
'Mijn wetenschappelijke werk levert veel stimulansen op voor het predikantschap. Er is zeker sprake van overlap tussen beide activiteiten. Voor zowel mijn werk in de gemeente als mijn activiteiten voor de NGP zijn didactische en pedagogische capaciteiten nodig. Maar aan de andere kant: werken in de gemeente en bezig zijn in de wetenschap vallen ook zeker niet samen'.
Rijkdom
Ds. Wieb Dijksterhuis heeft een 75%-aanstelling in de gemeente van Voorthuizen/Barneveld.
Datzelfde geldt voor zijn directe collega ds. Joop van 't Hof.
Samen vullen ze de anderhalve predikantsplaats in deze Veluwse gemeente. Dijksterhuis heeft op deze manier de mogelijkheid om thuis bij te springen.
'Omdat mijn vrouw ook werkt, doe ik dan mijn deel in de huishouding.
De 25% werkzaamheden in het eigen gezin geven me weer de kans om ook daarin deel te nemen. Dat beleef ik als pure rijkdom. Mijn huishoudelijke taken doen een beroep op mijn praktische kant. Ik zou dat niet willen missen. Deze combinatie maakt mijn leven completer'.
Voor Van 't Hof is het delen van het predikantschap met een collega een prima regeling. Hij heeft er voor gekozen om het na een drukke periode wat rustiger aan te doen: 'Als fulltimer had ik vaak het gevoel 120% te werken. Nu ik een 75%-functie heb, is dat afgenomen tot 95%'.
Huisman
Voor ds. Kees de Winter gaf het werk van zijn vrouw de doorslag voor het zoeken naar een parttime aanstelling. Hij is voor 50% verbonden aan de gemeente in Culemborg en is daarnaast huisman. Naast de zorg voor de kinderen is er tijd om een bestuursfunctie te vervullen bij het Nederlands Gereformeerd Seminarie. Het op elkaar afstemmen van het werk in de gemeente en zijn bezigheden thuis levert geen problemen op. 'Ik vind dat vrij eenvoudig. Je werkt als predikant toch vaak rondom de eigen woning. Daardoor kun je steeds gemakkelijk heen en weer schakelen'. De praktische kant van het plannen van uiteenlopende werkzaamheden is ds. Pieter van Kampen altijd meegevallen. In het verleden combineerde hij zijn activiteiten als lerend ouderling in de gemeente van Wageningen met werk voor de Evangelische Omroep. Van Kampen, nu predikant van de gemeente in Vlaardingen op basis van een 50%-contract, noemt het 'handig dat beide werkgevers van elkaars bestaan op de hoogte zijn'. Momenteel is Van Kampen naast zijn predikantschap in Vlaardingen parttime in dienst van een missionair-gerichte organisatie. Hij heeft niet bewust heen gewerkt naar een positie als parttime predikant.
'Maar ik ben er ook niet ongelukkig mee'.
Identiteit
'Ik heb het niet bewust gezocht.
Het is op mijn weg gekomen', zegt ds. Charlie Lodewijk over zijn deeltijdpredikantschap. Hij heeft als dominee van de gemeente in Neede een 50%- aanstelling. Daarnaast is hij docent economie, handel en administratie aan een protestants christelijke VMBO-school in Elburg en is hij bezig met zijn doctoraal theologie. Lodewijk is van mening dat zijn werk als docent in een aantal opzichten niet ver af staat van wat hij als predikant doet: 'Inhoudelijk is het anders, maar er zijn verschillende raakvlakken. Het omgaan met jongeren tijdens de catechisatie en in de klas en het voeren van gesprekken met ouders.
Ook kan ik juist als predikant iets bijdragen aan het vormgeven van de identiteit van de school, bijvoorbeeld in een Kerst- of Paasviering'.
Spanning
Het hebben van twee deeltijdbanen kan in de praktijk van alledag wel eens spanning met zich meebrengen. Van Kampen: 'Het moeten verdelen van tijd en aandacht kan soms tot problemen leiden. Tweemaal 50% is meer dan 100%, maar je raakt eraan gewend. De keerzijde is wel dat je meer afwisseling hebt'. In zijn Wageningse tijd is het Van Kampen eenmaal overkomen dat hij drastisch zijn planning moest omgooien. 'Ik stond op het punt het vliegtuig in te stappen om voor de EO een reis naar Italië te maken.
Op dat moment bereikte mij het bericht van het overlijden van iemand uit de gemeente. Ik heb toen ogenblikkelijk van die reis afgezien. De EO was hierover zeer begripvol'. Ook Van der Dussen heeft ervaring met het aanpassen van zijn planning: 'Het kan voorkomen dat de tijd die ik in een week nodig heb voor mijn werk aan de NGP simpelweg niet beschikbaar is.
Bijvoorbeeld vanwege een plotselinge ziekenhuisopname van een gemeentelid. Maar het omgekeerde is ook mogelijk.
Dan heb ik onverwachts wat meer tijd om aan de NGP te besteden'. Wanneer De Winter onvoorzien van huis moet, dan is het voor hem zaak eerst zijn kinderen onder dak te brengen.
'Als er onverwacht een dringend beroep vanuit de gemeente op me af komt, terwijl ik de zorg voor de kinderen heb, dan zal ik op zoek gaan naar oppasmogelijkheden om zo snel mogelijk beschikbaar te zijn voor de vraag uit de gemeente'.
Altijd dominee
Het lijkt erop dat de Nederlands Gereformeerde parttimers praktisch gesproken prima uit de voeten kunnen met een deeltijdconstructie.
Maar hoe zit het met hun betrokkenheid bij de gemeente? Wordt die ongewild toch niet wat minder, wanneer de predikant zijn aandacht over meerdere terreinen moet verdelen?
Het Nederlands Dagblad kopte op 4 januari 2008: 'Dominee in deeltijd?
Onmogelijk.' Aanleiding daartoe was een artikel van Mirjam van Nie, parttime predikant in Eindhoven in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in Woord & Dienst, waarin zij het standpunt verdedigt dat een parttime contract zich niet laat verenigen met het ambt van dominee. Van Nie: 'Nee moeten zeggen, omdat de tijd op is, valt niet mee'.
Hoe kijken Nederlands Gereformeerde parttime predikanten aan tegen de stelling dat een dominee per definitie niet in deeltijd kan werken?
Lodewijk kan zich er niet in vinden.
Volgens hem gaat het opdelen van de beschikbare tijd voor meerdere taken niet ten koste van betrokkenheid. 'Per week heb ik een aantal dagen gereserveerd voor de kerk. Op die dagen zet ik me voor 100% in voor de gemeente. En als het vanuit de gemeente nodig is, dan pas ik in overleg met collega's op school mijn weekindeling aan'. Ezinga kijkt er anders tegenaan: 'Ook al ben je parttimer, je bent altijd dominee. Als je predikant wordt, ben je predikant tot je dood. Je bent dominee, ook al word je er één helft van de week niet voor betaald. Het predikantschap gaat bij mij te allen tijde voor.
Het andere is een bijbaantje erbij'. Van der Dussen vindt dat zijn Eindhovense PKN-collega in principieel opzicht gelijk heeft.
'Dominee zijn is niet een werk dat je doet, het is een ambt dat je bekleedt. Het is niet zo dat je kunt zeggen: ik heb m'n job weer gedaan. Nee, dominee bén je'. Hij voegt er wel aan toe dat hij in praktisch opzicht makkelijk praten heeft. 'Dringende zaken in de gemeente kunnen er altijd tussendoor. Bij de NGP snappen ze dat'.
Loodzwaar
'Dominee ben je alle dagen van de week. Toch is het mogelijk dat je de werkzaamheden die daarbij horen in deeltijd uitvoert', is de mening van De Winter, die veel gewicht geeft aan het beschikbaar zijn van de predikant. 'Je bent voor 100% beschikbaar, maar die beschikbaarheid verdraagt het prima dat je niet daadwerkelijk de volle 100% van je tijd je aan het gemeentewerk geeft. Zo geldt dat m.i. ook voor een voltijdpredikant.
Ook die is in principe dag en nacht aanspreekbaar, maar zal evengoed wel eens iets anders doen dan direct gemeentewerk'. Ook Dijksterhuis legt de link naar de beschikbaarheid: 'De ene mens is de andere niet, maar het is voor een predikant ook wel eens even heel goed dat hij niet beschikbaar is. Dat kán gewoon niet altijd. Ook niet in een fulltime functie. Vanwege het loodzware besef altijd beschikbaar te moeten zijn, zijn al veel collega's door de knieën gegaan'.
Wat de betrokkenheid op de gemeente betreft, kan Dijksterhuis niet meegaan met de stellingname van Van Nie: 'Als parttimer werk ik voor een deel van mijn tijd als predikant, maar in dat deel ben ik het wel helemaal'.
Tentenmaker
De reactie van Timmerman op de stelling dat predikantschap en deeltijd niet samen zouden kunnen gaan, wordt gekenmerkt door enige scepsis. 'Ik vind het een beetje een dooddoener.
Als je zegt: 'je kunt geen parttime christen zijn', dan heb je een waarheid als een koe. Iedere gelovige is namelijk geroepen om niet alleen 's zondags, maar zeven dagen per week de Heer te dienen op de plek die hij je wijst.
Voor mijn geloofsbeleving betekent 'roeping' dat ik mezelf zonder voorbehoud wil laten zenden door mijn Heer. In die zin ben ik het helemaal eens met ds. Van Nie. Maar net als Paulus, die naast apostel ook tentenmaker was, zie ik daarbij geen conflict met een parttime aanstelling'. Timmerman signaleert wel dat het predikantschap professionaliseert en daardoor gemakkelijk een 'gewone job' kan worden.
'Ik denk dat de discussie niet zal moeten gaan over parttime of fulltime, maar over het eigen karakter van het predikantschap'.
Flexibel
Naast de positieve kanten aan het deeltijdpredikantschap blijken er dus ook praktische haken en ogen aan te zitten. Een parttime contract lijkt in de pastorie soms een beperkte werking te hebben. Onverwachts kunnen er dingen gebeuren waardoor parttime gaat neigen naar fulltime.
Een deeltijdpredikant kan zich in die situatie alleen handhaven met een flexibele instelling.
Het is qua tijdsbesteding een kwestie van geven en nemen. Want, zoals De Winter aangeeft: 'Je bent, ook als parttimer, predikant met alles erop en eraan'.