Anders kerk-zijn in een veelkleurige stadswijk
2008-03-28
In één van onze allereerste kerkdiensten zongen we een lied met een schuldbelijdenis. Een jonge prostituee moest vreselijk huilen. Een wijkbewoonster pakte haar hand vast.- Jaargang 52
- nummer 7
Samen zongen ze het gebed om vergeving.
Een mooi moment. Zo wil de Havenkerk er graag uit zien.
Deze praktijksituatie staat in het visiedocument van de Havenkerk als een voorbeeld van hoe de Havenkerk gemeente wil zijn. Samen hand in hand, het doet er niet toe waar je vandaan komt en wat je gedaan hebt, voor Gods aangezicht staan.
De Havenkerk is gesticht om mensen die niet passen in een bestaande kerk een kerkelijk thuis te geven. Ik zag mensen die aangeraakt waren door God, maar als ik ze zou meenemen naar mijn eigen kerk zouden ze vreemdelingen blijven en dus uiteindelijk afhaken. In de Havenkerk zitten mensen die eigenlijk in geen enkele kerk passen, omdat ze niet passen in een gemeenschap met andere mensen.
Maar het zijn allemaal unieke wezens, ieder met zijn eigen kleur. Juist zij maken het zo bijzonder om deel uit te mogen maken van de prachtige gemeenschap van de Havenkerk.
Echt in de wijk!
De Haagse Schilderswijk staat bekend als een echte volksbuurt. Daar is vandaag maar weinig van over. Slechts een goede 10 procent van de inwoners van de wijk is autochtoon. Globaal gesproken heeft een kwart van de inwoners wortels in Turkije, een ander kwart in Marokko, nog een kwart in Suriname of de Antillen. Het laatste kwart van de bevolking is ongeveer gelijk verdeeld tussen de oorspronkelijke Nederlandse bewoners en mensen uit alle uithoeken van de wereld die je maar kunt bedenken. Verreweg de meeste Schilderswijkers zijn dus moslim. De mensen uit de wijk die naar een kerk gaan zijn vrijwel allemaal zwart en gaan naar kerkdiensten in eigen taal en cultuur.
De visie van de Havenkerk is om het licht van het evangelie te laten schijnen in deze buurt zodat mensen daardoor veranderd worden en door de verandering van mensen ook de buurt verandert.
Het liefst willen we dat alle mensen Jezus leren kennen. Maar niet altijd is een expliciete evangelische boodschap mogelijk. Dan blijft het wel nog steeds mogelijk om zegenend voor de mensen aanwezig te zijn. In een complexe binnenstadswijk als de Schilderswijk is genoeg te doen. Met structurele diaconale programma’s proberen we een beetje goed te doen in de wijk voor verschillende groepen. Bij de wekelijkse maaltijd en op de koffieochtend komt vooral de oudere autochtone bevolking. Op de moeder met kleine kinderen ochtend komen vooral moslimmoeders met hun kinderen.
De kinderclub is gemengd blank en bruin, de tienersoos is volkomen zwart.
Sommige van deze activiteiten, zoals de kinderclub, hebben een duidelijke christelijke boodschap, andere niet.
We vinden al deze activiteiten belangrijk omdat ze tot zegen zijn voor de buurt. Als tieners een middag op een leuke manier plezier hebben met elkaar, of als moeders leren om hun kinderen goed op te voeden dan wordt de buurt daar beter van.
Weerstanden
Het licht van het evangelie laten schijnen in een oude stadswijk als de Schilderswijk is nog niet zo eenvoudig.
De cultuur van de bevolking is zo anders dan de cultuur die wij als gemiddelde kerkgangers kennen. Op een gegeven moment kwam een angstaanjagend uitziend persoon in onze kerk. Zijn tatoeages refereerden aan zijn lidmaatschap van de Hell’s Angels. Om met hem contact te leggen moest ik een stukje weerstand en angst overwinnen. Maar dat gold andersom natuurlijk net zo goed!
Deze persoon durfde nog geen zin van drie woorden achterelkaar uit te spreken tegen een onbekende persoon.
Zijn indrukwekkend uiterlijk was vooral bedoeld om zich te verdedigen tegen contact. Zo gaat dat vaak. Mensen die zijn blijven wonen in de Schilderswijk voelen zich snel minderwaardig. Zij durven niet zo maar met een nette burger te spreken.
Maar als je de eerste drempels hebt overwonnen, kan er een waardevol contact ontstaan.
Ik heb ontdekt dat mensen uit een volksbuurt als de Schilderswijk heel religieus zijn. Ze zijn over het algemeen beslist niet kerkelijk. Voor een deel van de mensen is er nog een vage herinnering aan de kerk, maar dat is meestal een negatieve herinnering.
Toch hangt in bijna alle huizen waar ik kom wel een kruisje of een afbeelding van Jezus. Dat geeft vaak al een goede aanleiding om te praten over geloof. Mensen vinden het fijn als ze geholpen worden om hun religieuze besef wat in te kleuren. Ze zien de Islam heel prominent aanwezig in de buurt, maar weten niet zo goed wat ze zelf geloven. Daarom vinden ze het fijn als ze iets kunnen merken van de kerk en als de kerk helpt om te verwoorden wat zij geloven.
In de Havenkerk hebben we veel sociale activiteiten zoals maaltijden en samen koffiedrinken. Daarbij lezen we ook altijd uit de Bijbel, we spreken over God en bidden. Dat is soms best even wennen voor mensen, ze moeten ook af en toe weerstand daartegen overwinnen. Maar op een gegeven moment wordt het juist een waardevol element dat bindt.
Nog te wit
Een substantieel deel van de Havenkerk bestaat uit nieuwe gelovigen.
Voor een ander deel bestaat de kerk uit christenen vanuit verschillende kerken, die het als hun missionaire roeping zien om lid te zijn van de Havenkerk. Een aantal van deze gezinnen heeft daar de vergaande conclusie uit getrokken om dan ook te verhuizen naar de buurt waar de kerk staat.
’s Zondags in de kerkdiensten is er een goede mix van mensen uit de buurt en mensen met christelijke ach-
tergrond. Onze intentie is om echt samen kerk te zijn. Niet een kerk waar buurtmensen zonder kerkelijke achtergrond zich gast voelen, maar een kerk waar juist zij zich thuis voelen.
Om dat te bereiken hebben we elkaar heel hard nodig als ‘ervaren kerkmensen’ en nieuwe gelovigen uit de Schilderswijk.
Als ideaal willen we in de kerk een goede afspiegeling zijn van de mensen die wonen in de wijk. Vergeleken bij dat ideaal is onze kerk nog veel te wit. Elke zondag zijn er mensen van verschillende culturele afkomst. Het percentage allochtonen in de dienst schommelt tussen de 10 en 20 procent.
Maar in een wijk waar 90 procent van de bevolking allochtoon is, is dat natuurlijk nog weinig.
Meer dan de kerkdienst
Maar we lopen tegen meer verschillen op. Mensen met een kerkelijke achtergrond komen trouw zondags in de kerk, door de week hebben ze het druk met werk en gezin, ’s avonds kunnen ze af en toe tijd vrij maken.
Een deel van onze Schilderswijkers vindt een kerkdienst toch een beetje vreemd, komt liever door de week op een koffieochtend of een maaltijd, heeft overdag alle tijd en komt ’s avonds na het eten de deur niet meer uit. Dat betekent dat een deel van onze gemeenschap elkaar nooit ziet.
We merken dat het aantal mensen vanuit de Schilderswijk in de kerkdiensten is de afgelopen 2 jaar niet veel is gegroeid. Het aantal contacten met mensen in de wijk groeit wel gestaag door. Kennelijk is de drempel naar de kerk erg hoog, hoe ‘laagdrempelig’ wij ook onze diensten houden.
Van huis uit heb ik geleerd dat de kerkdienst het hart vormt van het gemeenteleven. Misschien wel de belangrijkste les, die we in de Havenkerk hebben moeten leren, is dat het niet alleen gaat om de kerkdienst op zondag. Als je naar de zondagse diensten kijkt kan je makkelijk teleurgesteld raken. We zien mensen die enthousiast tot geloof komen en gedoopt worden. De kerkdiensten vinden ze geweldig. Maar dan gebeuren er weer dingen in hun leven waardoor de kerk uit het zicht verdwijnt.
Het geloof in God is niet zo maar verdwenen. Maar de strijd om te groeien in een leven met God (en in een gezonder leven) lijkt vaak al snel te worden opgegeven.
Eigenlijk komt op zondag maar een klein deel van de havenkerkgemeenschap samen. Dat roept vragen op naar ons doel met de mensen die we leren kennen. Is het genoeg als mensen alleen wekelijks komen koffiedrinken?
Horen ze pas echt bij de kerk als ze de diensten bezoeken of horen ze er ook helemaal bij als ze nooit een stap in een kerkdienst (willen) zetten?
Ik vind het jammer als mensen niet meedoen in de kerkdienst. Juist omdat ik het zo mooi vind als we met zulke verschillende mensen samen God kunnen zoeken en dienen. Maar ik heb geleerd ook te accepteren dat deze vorm van kerk zijn niet voor iedereen is weggelegd.
Uitdaging
Het samenleven in de kerk van mensen uit verschillende leefomstandigheden en achtergrond is zeer boeiend en levendig. Het is één van de mooiste aspecten van de Havenkerk. Juist voor mensen met een goed leven blijkt de soms wat ruwe spontaniteit heerlijk ontwapenend te werken. En zonder de rustgevende aanwezigheid van trouwe kerkmensen zou de gemeenschap van christelijke Schilderswijkers al vele malen zijn ontploft.
Maar het blijft een wankel evenwicht. Voor je het weet gaan we aan de buurtmensen voorbij en vullen de kerk in op een manier die voor ons vanzelfsprekend is maar waar zij geen boodschap aan hebben. Het blijft een zoektocht naar hoe het evangelie goed gecommuniceerd kan worden met mensen die uit zo’n andere leefwereld komen dan wij als doorsnee kerkmensen gewend zijn.
Samen met anderen
De diaconale presentie van de Havenkerk vraagt veel menskracht.
We kunnen dat als kleine kerk niet alleen. Gelukkig krijgen we op allerlei manieren hulp van andere kerken, zowel qua inzet van vrijwilligers als financiële steun.
Mensen die zich inzetten in de Havenkerk krijgen er veel voor terug.
Het is zo fascinerend om naast mensen te mogen staan die op het scherpst van de snede nog iets van hun leven proberen te maken en daarbij diep beseffen dat ze er de hulp van God bij nodig hebben.
In de Havenkerk valt veel van het kerkelijke decorum weg. Je hoeft er met elkaar niets op te houden, want als het daarom zou gaan valt er toch niets op te houden. Wat overblijft is de diepe schittering van Gods genade.
We geloven dat God voor ons is uitgegaan.
In alles willen we de zegen voor de toekomst van Hem verwachten. En onze verwachting is groot. Bij de officiële ‘opening’ van de Havenkerk hebben we stilgestaan bij de gelijkenis van Jezus van het mosterdzaadje. Dat het koninkrijk der hemelen zo klein is dat het bijna onzichtbaar is en verloren lijkt te gaan in de grond. Maar uiteindelijk groeit er een grote boom waar de dieren onder kunnen schuilen.
Dat is een mooi beeld van de Havenkerk. Het is maar klein, in een grote stadswijk te midden van duizenden mensen nauwelijks terug te vinden.
Maar het is er, en verborgen doet het zijn werk. Uiteindelijk zal het werk van God overweldigend zijn.
Hij geeft de kracht en Hij geeft de groei.
Drs. Peter Strating is predikant van de Havenkerk en jarenlang betrokken bij het werk onder prostituees in de Haagse Schilderswijk.