Ingezonden
1986-06-13
1. Inleiding. Over compromissen wordt in de verkiezingsstrijd veel gesproken. Vooral in ons land waar geen enkele partij de meerderheid verwerft.- Jaargang 30
- nummer 24
In 1977 verschenen drie artikelen over het onderwerp compromis in "Opbouw" (21-10, 28-10 en 18-11-1977). Nu (16-5-86) nog eens, op verzoek van de redaktie drie verschillende visies uit het CDA, de RPF en het GPV.
Waarom wordt daarna dan nog een ingezonden 'artikel' aan u voorgelegd? Niet omdat over de aard en de problemen van het compromis nog aanvulling nodig zou zijn. Maar wel omdat over de combinatie van Bijbelse normen (het theocratisch ideaal), de eigen' aard van het besturen en het samen regeren met andere minderheden te weinig wordt geschreven. De integratie van deze drie factoren komt onvoldoende tot zijn recht.
2. De eigen aard van het besturen.
Politiek is gericht op regeren; op besturen van het land of een provincie of een gemeente.
Natuurlijk is er wel enig verschil: een lid van de Tweede Kamer is allereerst volksvertegenwoordiger en een lid van de gemeenteraad vooral mede-bestuurder. Maar toch: de eigen aard van politiek is: openbaar besturen. Een christen zal willen besturen met behulp van Bijbelse uitgangspunten.
3. Besturen in een meer-partijen-stelsel. In Nederland gebeurt besturen, met een aantal partijen, omdat geen enkele partij alleen de meerderheid verkrijgt. Als een christelijke partij, naar de aard van het openbaar bestuur, gericht is op mee-regeren, dan zal zo'n partij bereid moeten zijn tot het sluiten van compromissen. Niet als ideaal, evenmin als onmisbaar, maar als onontkoombaar. Als het goed zit lijdt een christen echter wel aan elk compromis.
4. Mag de meerderheid in een democratie: dwingen? In een dictatuur kan een, minderheid zijn wil aan de meerderheid opleggen, maar in een democratie kan een minderheid zijn christelijke opvattingen niet afdwingen. Het is zelfs de vraag of een christelijke meerderheid.
Bijbels-christelijke politieke idealen aan een humanistische minderheid mag opleggen.
Dat lijkt een merkwaardige probleemstelling, want hoe moet een christelijke regering dan verder komen met Bijbels gericht openbaar bestuur? Om die vraag te beantwoorden zullen we de gegevens eens iets anders rangschikken. Stel dat een humanistische meerderheid geen enkele rekening houdt met een vrij grote christelijke minderheid, zou u dat dan democratisch vinden? Ik niet. In een democratie behoort de meerderheid, rekening te houden met de gevoelens van de minderheid.
Daaruit volgt dat een christelijke meerderheid ook tolerant dient te zijn tegenover een humanistische minderheid.
5. Toch dient het theocratisch ideaal overeind te blijven. We behoren te streven naar een regering, die in alles wil uitgaan van de Bijbel. Dit ideaal was uitstekend verwoord in art. 1 van het vroegere AR-program: "De Anti-revolutionaire Partij ziet het als haar roeping werkzaam te zijn en de strijd te voeren voor het behoud en de versterking van het beslag van Gods Woord op het openbare leven."
6. Mijn conclusie uit het bovenstaande: Getuigen èn compromis in een meer-partijenstelsel.
Het compromis mag echter niet losgemaakt worden van het getuigen.
7. Commentaar op de drie visies uit het CDA, de RPF en het GPV. Mijns inziens relativeert drs Klop (CDA) teveel de normen van de Bijbel. Doet hij niet tekort aan het theocratisch ideaal; aan het getuigen? Meindert Leerling ziet compromissen als ontrouw; hij zal konsekwent blijven getuigen en onmogelijk samen met het CDA en de VVD kunnen regeren. De heer Schutte (GPV) wil wel zakelijke compromissen sluiten, maar bij vraagstukken, die ethisch diep ingrijpen let hij teveel op wat niet werd bereikt, maar te weinig op dat wat werd gered.
8. De bovenstaande gedachtengang is samengevat in een aantal stellingen en discussievragen ontleend aan een dictaat bestuurskunde van de Christelijke Hogere "Landbouwschool te Dronten.
Enkele (samenvattende) stellingen bij compromis.
1. Een compromis is een overeenkomst, waarbij elke partij een deel (van zijn standpunt) prijsgeeft.
2. Een compromis geeft de spanning weer tussen de norm (het principe) en de gebroken werkelijkheid.
3. Een partij in Nederland, die mee wil besturen (regeren) moet compromissen sluiten en dus water in de wijn doen.
4. CDA (geel) +PvdA (rood=s een oranje kabinetsbeleid; CDA (geel) +VVD (blauw) een groen regeringsprogram.
Het CDA blijft wel constant, maar het gevormde beleid is mede afhankelijk van de kracht van de andere partij. (Van Agt).
5. Wie geen compromissen wil sluiten kan blijven getuigen.
6. Wie wèl genoodzaakt is tot het sluiten van compromissen dient de normen te blijven stellen; intern en openbaar,
7. Een compromis zonder getuigenis is het prijsgeven van beginselen en het zich al te gemakkelijk neerleggen bij de gebroken werkelijkheid.
8. Een compromis tussen het christelijk geloof (vuur) en het humanisme (water) is onmogelijk. Want, of het vuur wordt gedoofd. Of het water verdampt.
9. Het is geen Bijbelse gedachte, dat het volmaakte op deze aarde te bereiken zou zijn. Nastreven van Schriftuurlijke normen blijft de plicht van iedereen, maar compromissen zijn helaas onontkoombaar.
10. Overtuigen van de tegenstander en geleidelijk aan ombuigen van de heersende orde in de door God gewilde richting is een opdracht, die aan elke Christen wordt gesteld.
9. Discussievragen.
1. Uit Ned. Ged. 17-10-1970, H. Algra: In een gemeente bestaat de bevolking uit 25% AR, 10% CHU, 10% RK, 40% PvdA en 15% VVD. Het college van B&W stelt voor om het zwembad op zondag open te stellen, 's morgens van 7.00-8.00, 's middags van 16.00-18.00 uur en op zondag geen evenementen (wedstrijden).
Wat vindt u van dit compromis?
2. Stel, dat het orthodoxe deel van de gemeenteraad alleen wil stemmen voor sluiting op zondag en dat daardoor een meerderheid kan worden gevormd voor: de gehele zondag open.
Welk advies geeft u aan dit rechtzinnige deel? Waarom?
3. In hoeverre geldt het bovenstaande voor de onderwerpen abortus en euthanasie?
In het geval, dat het CDA niet meedoet aan een gematigd compromis gaan de PvdA en de VVD met behulp van andere linkse partijen een verdergaand voorstel indienen. Wat moet het.
CDA of de combinatie SGP /RPF / GPV doen? Het gaat nu niet om kiezerswinst.
maar om het minst slechte besluit voor Nederland. Getuigen enlof compromis?
10. Literatuur.
H. Algra, Het compromis, Nederlandse Gedachten, 17-10-1970 Encyclopediën, trefwoord: compromis.
H. A. de Boer, Compromis en tolerantie, 100 jaar AR-partij, Franeker 1979.
J.. Douma, Inleiding in de ethiek, hfdst. 13, Kampen, 1976.
A. Noordergraaf, blz. 376-380 in CDA-verkeningen, 7/8-1984.
W. H. Velema, Compromis, Ethiek en pelgrimage, Amsterdam, 1976.
H. E. S. Woldring, Compromis in de politiek, Ned. Ged. 24-9-1977.