Christelijke aktie of getuigenis
1985-01-11
Er loopt door de christelijke partijen en organisaties op politiek en maatschappelijk terrein een scheidslijn met aan de ene kant voorstanders van christelijke aktie en aan de andere kant aanhangers van het getuigenis. De recente ontwikkelingen binnen de RPF tonen aan dat die scheidslijn zelfs dwars door de parteien en organisaties heenloopt. Ook de recente oprichting van de Reformatorische Maatschappelijke Unie (RMU) als christelijke maatschappelijke organisatie naast het CNV is een aanwijzing voor het bestaan van zo'n tweestromenland. Christelijke aktie of getuigenis? Dit wordt een pleidooi voor christelijke aktie. Christelijke aktie, niet TEGENOVER, maar ALS een christelijk getuigenis.- Jaargang 29
- nummer 2
Waarom christelijke aktie?
Het "waarom" rond christelijke aktie laat zich wellicht het best beantwoorden aan de hand van de uitgangspunten en doelstellingen van de christelijke vakbeweging.
Het CNV is altijd een christelijke aktie-organisatie geweest. Het CNV baseert zijn aktiviteiten op het geloof dat de mens verantwoordelijkheid draagt voor het bewaren en onderhouden van de Schepping.
Die cultuur-opdracht geldt volgens het CNV ook vandaag en dwingt christenen te werken aan een samenleving waarin recht en gerechtigheid heersen. Het CNV constateert dat de realiteit van de samenleving hier ver van verwijderd is. Daarom roept het CNV op tot christelijke aktie gericht op hervorming van de samenleving tot een samenleving die meer voldoet aan de normen van recht en gerechtigheid. Nationaal en internationaal. Het CNV probeert maatschappelijke verhoudingen te veranderen, waarbij veelal als norm geldt dat de mens als (voor God en de naaste) verantwoordelijke mens moet kunnen functioneren. Daarom houdt het CNV zich daad-: werkelijk bezig met arbeidsverhoudingen, gezagsverhoudingen, maar ook met de positie van de vrouw, de vreemdeling, de jongere in de samenleving. Het CNV bedient zich daarbij van aktiemiddelen. Met behulp van die aktiemiddelen wil het ONV middels christelijke aktie zijn doelstellingen trachten te realiseren.
Daarin verschilt het CNV als aktie-organisatie sterk van de getuigenisstroming in de christelijke partijen en organisaties.
Waarom een christelijk getuigenis?
Het "waarom" rond het christelijk getuigenis laat zich wellicht het best beantwoorden aan de hand van de recente ontwikkelingen binnen de RPF. In Trouw noemt het "dissidente" lWF Kamerlid Wagenaar een aantal kenmerken van de getuigenisstroming in de christelijke politiek.
Ook de getuigenis-stroming stelt vast dat de samenleving ver verwijderd is van een samenleving naar Gods normen. Ook de getuigenis-stroming vindt dat de samenleving moet veranderen.
De aandacht gaat daarbij echter vooral uit naar de geestelijke oorzaken van het verval van de samenleving. Die geestelijke noden wil men voor alles aan de orde stellen. Dat gaat gepaard met het christelijk getuigenis, waarin de samenleving opgeroepen wordt tot berouwen bekering.
Wagenaar typeert de getuigenis- stroming in Trouw als "in de eerste plaats christelijk en pas op de tweede plaats politiek". Hij noemt het typerend dat in de RPF-fractie gedurende de achterliggende zittingsperiode slechts eenmaal een politieke discussie plaatshad. Christelijke aktie gericht op hervorming van verhoudingen dient volgens de getuigenis-stroming vooraf gegaan te worden door een geestelijke strijd gericht op berouwen bekering. Pas daarna zullen ontaarde verhoudingen (als vanzelf) kunnen herstellen. Daarin verschilt de getuigenis-stroming sterk van een christelijke aktieorganisatie als het CNV.
Kritiek op christelijke aktie
Een veelgehoorde kritiek op een christelijke aktie-organisatie als het CNV is dat uitgegaan wordt van een te positief mensbeeld.
Nu lijkt uit de aktiebereidheid van een christelijkeaktie-organisatie in beginsel inderdaad een positieve benadering van de mens en zijn maatschappelijke problemen te spreken. Immers, de bereidheid tot aktie gericht op verandering van verhoudingen veronderstelt de verwachting dat een verandering ten goede mogelijk is. Daarbij zou onvoldoende oog bestaan voor de geestelijke oorzaken van de verwording van de samenleving.
Zo zouden christelijke aktieorganisaties zich teveel richten op de gevolgen en te weinig op de oorzaken van de ontsporing van maatschappelijke verhoudingen.
En daardoor zou de aktie van christelijke aktie-organisaties te vaak tot een "gevecht ' tegen windmolens" leiden. En laten we eerlijk zijn. De resultaten van aktiviteiten als die van het CNV lijken het gelijk van de kritici als vanzelf te bewijzen.
Tenslotte richt een belangrijk deel van de kritiek (die hier overigens niet uitputtend beschreven wordt) zich op de aard van de in te zetten aktiemiddelen. Dat ten aanzien van het ONV vooral de - overigens vrij uitzonderlijke - inzet van het stakingsmiddel het moet ontgelden behoeft geen verder betoog.
Samengevat richt de kritiek op christelijke aktie-organisatie zich op: het te positieve mensbeeld, het gebrek aan zorg over het geestelijk verval en de aard van de in te zetten aktiemiddelen.
(Het zijn ook deze punten waarop de kritiek van de recent opgerichte RMU ten opzichte van het CNV zich concentreert.)
Kritiek op het christelijk getuigenis
Ook de getuigenis-stroming is aan kritiek onderhevig. Die kritiek richt zich in de eerste plaats op het getuigenis zelf. De oproep tot berouwen bekering (die bijvoorbeeld steevast de afsluiting van speeches van de betreffende parlementariërs' - althans voorzover dat via de media vast te stellen is - begeleiden), roepen bij velen wisselend het beeld de farizeër en de tollenaar" en van "de roepende in de woestijn" op. Kritiek wordt ook gehoord op het primaat van het getuigenis. Mag een parlementariër in de eerste plaats christen en pas op de tweede plaats parlementariër zijn, in die zin dat de parlementaire inbreng ondergeschikt gemaakt' wordt aan het christelijk getuigenis van berouwen bekering? Dringt zich hier niet de vergelijking op met de christelijke bakker, die als een zeet goed christen bekend stond, maar nogal slecht brood bakte? De man ging failliet. Het is in dit verband opvallend dat de getuigenis-stroming zich niet of nauwelijks op maatschappelijk terrein manifesteert. Ook de reeds eerder genoemde RMO stelt zich op maatschappelijk terrein bezinning èn aktie ten doel.
Kennelijk leent de praktijk van bijvoorbeeld het vakbondswerk zich er minder voor de aktie ondergeschikt te maken aan het getuigenis. Tenslotte richt de kritiek (die ook hier niet uitputtend is) zich op de passiviteit van de getuigenis-stroming.
Wordt een aktie-organisatie als het CNV bekritiseerd vanwege de aard van de gebruikte aktiemiddelen, de kritiek op de getuigenis-stroming betreft juist het ontbreken van aktie en aktiemiddelen.
Typerend ,is opnieuw , de constatering van Wagenaar in Trouw, dat een politieke discussie binnen de RPF-Kamerfractie een zeldzaamheid is. Bovendien wordt bij de getuigenisstroming nogal eens een concentratie geconstateerd op vraagstukken met een geestelijke dimensie, waardoor andere zaken, die evenzeer de kwaliteit van de samenleving meebepalen, niet of onvoldoende aandacht krijgen.
Samengevat richt de kritiek 'Op de getuigenis-stroming zich op: de aard en het primaat van het getuigenis, de passiviteit en de over-accentuering van de geestelijke noden in de samenleving, waardoor kansen om scheve verhoudingen recht te trekken gemist worden.
Geen getuigenis zonder aktie
De kritiek op de getuigenisstroming binnen de christelijke partijen en organisaties spitst zich toe op het ontbreken van christelijke aktie.
Ter illustratie. De getuigenisstroming in de Nederlandse politiek koppelt bijvoorbeeld op sociaal-
economisch terrein het getuigenis (de mens is verantwoording voor zijn handelen aan God verschuldigd) aan een al dan niet stilzwijgende acceptatie van de bestaande verhoudingen in het bedrijfsleven.. Toch laten juist die verhoudingen vaak veel te wensen over en doen in veel gevallen zeker geen recht aan het mensbeeld van de verantwoordelijke mens. Het ontbreken van christelijke aktie, van concrete aanzetten tot verandering van maatschappelijke verhoudingen, leidt immers welhaast onvermijdelijk tot handhaving en bevestiging van de status quo, van de bestaande verhoudingen. En dat ontbreken van aktie gericht op hervorming van de samenleving, ontneemt het getuigenis haar overtuigingskracht en geloofwaardigheid.
Christelijke aktie, gericht op verandering van scheefgegroeide verhoudingen is nodig om het christelijk getuigenis geloofwaardig en overtuigend te maken.
En aan die aktie ontbreekt het de getuigenis-stroming in de christelijke partijen en organisaties.
Op velerlei terrein ontbreekt zelfs een maatschappelijke of politieke visie op de architectuur van de samenleving.
Een visie, die de consequentie van het getuigenis zou moeten zijn. Door het ontbreken ervan ontneemt de getuigenis-stroming het eigen getuigenis in belangrijke mate geloofwaardigheid en overtuigingskracht. Christelijk getuigenis zonder christelijke aktie (of politieke visie) kan niet. Wat de tegenvraag oproept of christelijke aktie zonder getuigenis niet onder hetzelfde oordeel moet vallen.
Christelijke aktie als getuigenis
Christeliike aktie (maatschappelijk, zowel als politiek) moet gericht zijn or hervorming van scheve maatschappelijke verhoudingen.
Verhoudingen over de gehele breedte van de samenleving.
De verhouding van burgers tot de Overheid, van groepen burgers tot elkaar, van burgers onderling. Dat eist begrip voor gewijzigde omstandigheden.
Christelijke aktie zal echter steeds voorafgegaan moeten worden door een toetsing van verhoudingen aan de normen en waarden van het Evangelie. Die toetsing kan tweeërlei gevolg hebben: acceptatie of afwijzing van bestaande verhoudingen. Op beide moet aktie volgen: verdediging of bestrijding en verandering van het bestaande. Beide zal met argumenten en overtuiging moeten geschieden. Die twee eenheid van toetsing en aktie (zo u wilt bezinning en aktie) zal een christelijk getuigenis naar de samenleving uitstralen.
Zó'n getuigenis zal door de eenheid van toetsing en aktie geloofwaardig en overtuigend kunnen zijn. Bij dat alles hoeft een bezinning op de geestelijke oorzaken van scheefgetrokken verhoudingen niet te ontbreken. Die geestelijke oorzaken kunnen het resultaat van de christelijke aktie zeker afbreuk doen en zelfs geheel teniet doen. Maar dat mag geen reden zijnde aktie te beperken of achterwege te laten.
Evenmin mag het een reden zijn tot de inzet van ontoelaatbare aktiemiddelen (waartoe het stakingsmiddel overigens niet zondermeer gerekend mag worden). Christelijke aktie mag niet alleen van de resultaten afhankelijk gesteld worden. Want met de christelijke aktie zou ook het christelijk getuigenis verdwijnen.