De vroege Britse kerk
1984-08-17
In de Europese kerkgeschiedenis schijnt Groot-Brittannië soms nauwelijks een rol te spelen. Onlangs lazen wij: "er kwam een kerk en een Christelijk-Romeins Rijk, al valt op dat 'christelijk' wel wat af te dingen. Maar de einden der aarde werden niet bereikt" 1). En l!it het vervolg blijkt, dat die einden der aarde steeds meer onbereikbaar worden door de toenemende onchristelijke wereldbevolking en door de terugloop van het christendom.- Jaargang 28
- nummer 30
In de nu af te sluiten reeks artikelen (ze worden herdrukt en als brochure beschikbaar gesteld) trachten wij aan te tonen: dat de einden der aarde reeds in de eerste eeuw zijn bereikt. Ook dat de Britse Eilanden als enig niet-bezet gebied in Europa, zowel schuilplaats als haard en zendingscentrum voor de jonge christenheid zijn geweest.
Die Britse Eilanden kenden het druïdisme: religie, rechtspraak en wetenschap lagen in handen van een zeer ontwikkelde groep. Het volk als geheel was religieus - meer in praktijk dan in woordenen de druïden scholen leverden wetenschap over heel Europa. Plato beweerde dat de Griekse filosofie afkomstig was van het Westen.
Musaeus 'Orpheus en Pythagoras waren druïden. Er bestonden innige contacten en uitwisselingen tussen Britain enerzijds en Frankrijk Spanje en Griekenland anderzijds 2).
De druïden leerden: vrees God, wees rechtvaardig voor je naaste en sterf voor je vaderland. David Hume meende: geen religie heeft ooit de geesten der mensen zo beheerst als het druïden dom. Deze leer Immers kende God in drie personen: de Schepper van het verleden, de Voorzienigheid van het heden en de Verlosser van de toekomst. De leer had de plaatsvervangende verzoening tot basisbeginsel eeuwen voor de komst van onze Heiland bestond de Keltische triade: "De Heere onze God is één. Heft uw hoofden op en opent, gij poorten, uw eeuwige deuren en de Koning der ere zal binnengaan. Wie is die Koning der ere? De Heer Yesu, Hij is de Koning der ere". Het is een raadsel waar de druïden de naam Yesu vandaan hebben gekregen, of het psalmcitaat. Tot op heden zijn de Latijnse of Griekse namen niet aanvaard, maar heet Jezus 10 het Keltisch: Yesu.
In deze voedingsbodem zaaide Jozef van Arimathea het zaad van het Evangelie der verzoening. We weten dat Jozef in Zuid-Engeland een geziene persoon was. Volgens voorhanden geschriften ging hij in 38 naar Avalon terug, gezonden door de apostel Filippus, op verzoek van "hoge persoonlijkheden". Door zijn toedoen zijn de koningen Arviragus, Caràdoc en Brên tot Christus bekeerd. Zo werd Silurië het eerste christelijke koninkrijk. In een lang leven heeft Jozef daar veel goeds gedaan; zijn werkter;ein, evenals Schotland en Ierland, is altijd vrij van Romeinse bezetting gebleven. Het druïdisme is onmerkbaar in het jonge christendom opgenomen, als een vervuIling van oude verwachting. "Op Hem hebben de eilanden gewacht".
Hoewel Jozef van Arimathea niet door de Heiland als apostel is aangesteld, werd en wordt hij de "apostel der Britain" genoemd. Filippus heeft hem in totaal 160 personen als assistenten 10 het zendingswerk toegezonden; dit geeft een beeld van de enormevaart van het Evangelie in de eerste eeuw
De apostel Simon Zelotes, die in 44 arriveerde en meer Oostelijk onder de Brigantes werkte, is al genoemd. Na andere landen te hebben bereisd kwam Simon in 60 terug, nu als "bisschop van Bntam , maar is in 61 tijdens de oorlog gedood.
De derde die genoemd mag worden is Aristobulus, wiens kring (bij zijn afwezigheid) door Paulus in Rom. 16: 10 werd gegroet. Hij moet door Paulus naar de Westelijke eilanden zijn gezonden, preekte in Wales en heette daar, in een Keltische vertaling van zijn naam: Arwystli Hên de oude Aristobulus (= Beste Raadgever). Hên is Keltisch voor de oude; met hem kwamen zijn zoon en andere Hebreeërs mee: Dorotheus noemt hem bisschop van Britain; Ado zegt dat Aristobulus de broer was van de apostel Barnabas, door wie hij tot bisschop was benoemd. 3)
En dan komen we tot Paulus. We weten uit de Bijbel, dat deze veel meer heeft gereisd dan de 3 bekende zendingsreizen. Hij spreekt twee maal over een (voorgenomen) reis naar Spanje en somt drie schipbreuken op, vele gevaren op zee, eenmaal een etmaal in volle zee rondgedreven en veel gevangenschappen. Uit de Bijbel weten we maar 1 schipbreuk, 2 jaar gevangenschap in Caesarea en 2 jaar huisarrest in Rome. Wat hij over de gevaarlijke zee noemt wijst op vele, lange en gevaarlijke reizen. 4) De Bijbel laat trouwens een aantal levensjaren van Paulus onbeschreven.
Er is een legertje getuigen dat verklaart, dat Paulus geruim en tijd in Engeland heeft doorgebracht. Niet alleen Britse getuigen. vooral Roomse en Oosterse. Gildas van Glastonbury, die over de oudste aantekeningen heeft beschikt, verklaarde: "Christus, de ware Zon, deed zijn licht en de kennis van zijn leer bekend worden aan ons eiland, in het laatste jaar van Tiberius" (= 37/8 nC.) - Eusebius: "De apostelen staken de Oceaan over naar de eilanden, genaamd de Britse". - Tertullianus: "De uiterste grenzen van Spanje, de verschillende streken van Gallië en de gebieden van Brittannië, welke nimmer door de Romeinen werden betreden, hebben de leer van Christus ontvangen". - Johannes Chrysostomus: "De Britse eilanden hebben de kracht van het Woord ontvangen, kerken zijn daar gesticht".
- Augustinus van Hippo: "Hoeveel kerken zijn er niet opgericht op de Britse eilanden, die in de Oceaan liggen?" - Nicephorus van Konstantinopel: "Een der apostelen bereikte de uiterste regionen van de Oceaan en de Britse eilanden". - Dorotheus van Tyrus: "Simon Zelotes preekte Christus, werd gedood en begraven in Britain".
- Nicephorus: "Sirnon Zelotes bracht de leer tot aan de Westelijke Zee en aan de eilanden genaamd de Britse". - Dorotheus: .Aristobulus, die Paulus groette in Romeinen 16: 10, was bisschop van Brittannië". - Clemens van Rome: "Paulus was de heraut van het Evangelie, zowel in het Westen als in het Oosten, en onderging de marteldood, nadat hij tot de uiterste grenzen van het Westen was geweest". - Theodorus de Gezegende: "Nadat Paulus bevrijd was uit zijn eerste gevangenschap te Rome, preekte hij het Evangelie aan de Britten en anderen in het Westen". - Sphronius van Jerusalem: "Paulus kwam in Brittannië". - Venantius Fortunatus van Poitiers: "Paulus stak de Oceaan over en bezocht Brittannië". - En om de rij te sluiten: in 1931 ontving paus Pius XI een gezelschap Roomskatholieke burgemeesters uit Engeland en sprak uit: dat niet Gregorius, maar Paulus het christendom in Groot-Brittannië had gebracht".
Dat was een hele stap vooruit bij de schoolboekjes. Niet voor niets heet de hoofdkerk van London de St. Pauls kathedraal!
Paulus heeft zijn voetsporen in dit land achtergelaten. In de Ancient British Triads komen diverse uitspraken van hem voor, die we gevoegelijk met zijn Bijbelse uitspraken kunnen vergelijken. Daartoe geven we enkele door.
"Er zijn drie soorten mensen - de man Gods, die goed voor kwaad vergeldt; de menselijke mens, die goed voor goed en kwaad voor kwaad vergeldt; en de duivelse mens, die kwaad voor goed vergeldt".
- "Drie soorten mensen zijn voor God een vreugde: de zachtmoedigen, de vredestichters en zij die van genade houden". - "Er zijn drie kentekenen voor de kinderen Gods: vriendelijk gedrag, een zuiver geweten. en geduldig dragen van onrecht". - "Drie dingen vraagt God van ons: rechtvaardigheid, liefde en nederigheid". - "Op drie manieren kan de christen zijn vijand straffen: door hem te vergeven, door zijn slechtheid te bedekken en hem goed te doen".
- "Drie soort mensen hebben de rechten van broeders en zusters: de weduwen, de wezen en de vreemdelingen".
Over de religieuze aard van het Britse volk kunnen boeken geschreven worden. Wij volstaan vandaag met drie feiten uit de laatste wereldoorlog te noemen, die onder ons bekend behoren te zijn. Eerst de nederlaag van Duinkerken in 1940. De Britse regering begrootte dat een tiende van de troepen veilig thuis kon komen. De Britse koning schreef een gebedsdag uit, Engeland knielde en negen tiende van de troepen kwam veilig terug. - Dan de "battle of Britain", de slag in 1941 om Groot-Brittannië, waarin Hitler in feite de oorlog verloor. De Britse luchtmaarschalk verklaarde achteraf: de engelen hebben aan onze zijde gevochten, van de hemel streden zij; toestellen, waarvan de bemanning gedood was, bleven doorvechten, (vgl. Debora in Richt. 5 : 20). - Tenslotte Hitlers Ardennenoffensief, winter 1944. De bijna gewonnen oorlog dreigde verloren te worden, doordat de geallieerde luchtmacht niet kon opstijgen. Generaal Patton stuurde 300.000 kerstkaarten naar zijn soldaten en beval hen God om vier dagen goed weer te bidden. De Heere gaf uitgerekend de vier nodige dagen goed weer, en het Ardennen-offensief werd verijdeld.
En welk land ter wereld kent een volkslied, dat een gebed voor de vorst bevat?
Wij gaan nu niet opsommen, wat Groot-Brittannië voor de zending heeft gedaan. In ons land kennen we de namen van Bonifatius en Willibrord, Britse zendelingen. Laat het genoeg zijn te vermelden, dat de leerlingen van Jozef, Simon, Aristobulus en Paulus naar Gallië, Zwitserland, Duitsland, en Italië zijn getrokken; dat, velen hun leven erbij hebben verloren; dat zij een voornaam aandeel hadden in de kerstening van Europa en dat zij, door de Keltische verbondenheid met de Europese volkeren, veel meer contacten konden opbouwen dan mensen uit het gehate Rome konden doen.
Rome heeft later deze dingen vergeten of doodgezwegen. Maar dat de Christenen, na eeuwen Romeinse verdrukking, eindelijk boven de grond mochten komen, was te danken aan keizer Constantijn de Grote, zoon van de Britse koningin Helena en een Romeinse vader.
In dit verband moeten de namen van Claudia en Pudens nog eenmaal worden genoemd: die de eerste christenen van Rome in het Britse Paleis ontvingen, en die Paulus op zijn levenseinde verzorgden.
Buiten alle twijfel, de betekenis der kerk op de "verre eilanden" voor de christenheid is groot!
1) drs P. van Kampen in 'Opbouw' van 10 maart 1984 - 2) zeggen Dorotheus (Syn.Apost. 9) en Nicephorus (Il, 40) – 3) Het district aan de Severn houdt zijn naam in ere – 4) 1 Cor. 11 : 23-26.