Godsdienstonderwijs in een na-christelijke tijd
1985-10-11
Het vorige artikel over het godsdienstonderwijs behandelde verschillende trends die er in Het godsdienstonderwijs te onderscheiden zijn. Ik eindigde toen met de mededeling ,dat de l'Abri-aanpak" mogelijkheden bood om de voordelen van de diverse trends te verenigen. Deze l'Abri-aanpak zou misschien een oplossing kunnen bieden voor het probleem van al die "onkerkelijken" in de klas. Dat wekt nieuwsgierigheid: wat is dat, de l'Abri-aanpak"?- Jaargang 29
- nummer 39
a. Geen kennisvan het hoofd maar van het hart
Laat ik dit aspect van de l'Abri-aanpsk uitleggen door' twee manieren van preken met elkaar te vergelijken. Die vergelijking Iaat zich namelijk vrij simpel transponeren naar het godsdienstonderwijs en de catechese. Veel preken zijn als volgt opgebouwd: uitgangpunt is een bepaalde tekst. Daar wordt eerst in z'n algemeenheid iets omheen verteld, eventueel nog vooraf gegaan door een "aandachtvangend voorbeeldje uit onze samenleving".
Daarna wordt de tekst systematisch uitgeplozen: men vertelt nets over het venband van die tekst, plaatst de tekst in het mam van de gehele Bijbel, geeft wat informatie over de grondtekst en vertelt iets over de tijd waarin de tekst werd geschreven. Kortom, men geeft informatie door uit commentaren en handboeken, Tenslotte volgt de toepassing. Soms wordt per tekstonderdeel een toepassing gegeven. Een dergelijke preek biedt Bijbelstudie en Bijbeluitieg. Na afloop snap je beter wat. er staat. De predikant hoopt dat de tekst voor je is gaan leven.
Het kenmerk van deze aanpak is dat men kennis van het hoofd aandraagt. Pas door de roepassing probeert men ,die kennis van het hoofd om te houwen tot kennis van het hart.
tot kennis die je wat doet, waarbij je je betrokken voelt. Deze aanpak is niet geschikt voor het godsdienstonderwijs, zeker niet als je veel niet-kerkelijken in de klas hebt. Maar ook als dat niet het geval is, dan nog is deze aanpak niet aan te bevelen.
De l'Abri-aanpak presenteert eerst een bepaalde thematiek, dat zijn vaak levens- of geloofsvragen waarbij de mensen betrokken zijn, die hen persoonlijk raken. (Die thematiekkan vooraf gekozen lijn, waarbij men gaat zoeken naar "wat de Bijbel erover zegt", het ken ook zijn dat bestudering van de tekst tot die thematiek aanleiding gaf.) Vervolgens wordt er nagegaan eat de Bijbel over die geloifs- of levensvraag ons te zeggen heeft. Daarbij kunnen dezelfde informaties worden doorgegeven als bij de eerstgenoemde vorm van preken.
Waar 'het nu om gaat is, dat in die eerstgenoemde opzet kennis als “losse informatie" wordt overgedragen omdat de tekst daartoe aanleiding geeft. Bij de I'Abri-aanpak krijgt alle kennis zijn betekenis doordat het helpt antwoorden te vinden op de vraag die aan de orde is. Het gevolg is dan ook dat die kennis over de. Bijbel veel beter blijft hangen. De kunst hierbij is, die thema's te vinden die Christenen van onze tijdvakken. Dit laatste geldt zeker voor het godsdienstonderwijs. De l'Abri-aanpak begint met vragen waarvoor wij ons gesteld 'men of met bepaalde verschijnselen die zich in onze samenleving voordoen. Dan wordt er als het ware een Bijbels transparant over die vraag of werkelijkheid heen gelegd. Dat levert vaak opmerkelijke contrasten en even opmerkelijke overeenkomsten op met Walt vandaag de dag gepropageerd wordt. De l'Abri-aanpak is a.h.w. geënt op de bedoeling, bij mensen de kennis van 'het hart te bewerkstelligen. Het gaat immers niet meer om een stel feitjes te spuien rondom een tekst, maar het gaat erom mensen verder op weg te helpen in hun leven als Christen. De eerstgenoemde aanpak doet dat pas in tweede of derde instantie. Voor het godsdienstonderwijs (en catechese!) is deze I'Abri-aanpak zeer geschikt. Het biedt namelijk oplossingen/ voor problemen waarvoor we ons in het godsdienstonderwijs gesteld zien, Laat ik het ietwat vreemd zeggen: Op die manier geef je volop godsdienst en toch vinden leerlingen het leuk, interessant.
b. Je tijd leren verstaan
Het tweede kenmerk van de l' Abri-aanpak is dat verschillende verschijnselen in onze wereld en verschillende opvattingen en trends nliet 'zomaar als voorbeeld worden genoemd (en afgewezen), maar dat naar de wortels ervan wordt gezocht. Die wortels worden dan Bijbels' doorlicht. Voorbeeld: Er wordt niet gezegd: "Kijk eens hoeveel echtscheidingen er vandaag zijn, wat is de wereld toch verdorven". Nee, er wordt gevraagd hoe het komt, dat er zoveel echtscheidingen zijn. Op die manier wordt in elk geval duidelijk dat het principe van de autonome mens tot veel echtscheidingen moet leiden. Op dàt niveau wordt de Bijbelse leer ernaast gelegd.' Het verfrissende is, dat de Bijbel dan helemaal niet een moralistisch boek blijkt te zijn! Je laat zien boe de afwijzing van echtscheiding past in het hele Bijbelse denken. Je maakt ook duidelijk waarom de Bijbel echtscheiding afwijst. De klassieke aanpak blijft staan bij de constatering dat de Bijbel echtscheiding afwijst. Die laatste aanpak is m.i. ongeschikt voor het godsdienstonderwijs: je kunt 'tegen mensen van 15 jaar niet zeggen: “De Bijbel vindt het verkeerd dus daarmee uit en als je het toch doet is dat zonde". Of je dat nu zegt tegen jongelui die geloven of tegen de "ongelovigen", dat maakt weinig verschil. Dit is namelijk geen antwoord waar jonge mensen echt mee verder kunnen. Het maakt ze hooguit (tijdelijk) monddood. De l'Abri-aanpak laat niet alleen de wortels van bepaalde opvattingen en verschijnselen zien, er wordt ook "doorgeredeneerd": tot welke- consequenties leiden bepaalde meningen. Op die. manier leer je je tijd verstaan en krijg je bagage mee om in dit leven de juiste keuzes te kunnen maken op basis van goede argumenten. Je krijgt meer in handen om als Christen antwoord te geven, om verantwoording af 'te leggen.
3.Apologetiek, maar dan op een verstandige manier
In samenhang met het vorige punt, wil ik wijzen op het apologetisch karakter van' de l'Abri-aanpak. Nu moet je daar zeker in het godsdienstonderwijs voorzichtig mee omgaan: je moet niet proberen mensen plat te redeneren: dat werkt averechts. Leerlingen zeggen onmiddellijk: "Hij probeert ons een mening op te dringen." Dan 'is de basis om nog iets te bereiken weggevallen, Als de godsdienstleraar de wortels van bepaalde verschijnselen en meningen heeftaangewezen en de consequenties van bepaalde opvattingen naar voren heeft gehaald en het geheel is vervolgens van verschillende kanten Bijbels doorlicht komt het cruciale moment.
Als je dan gaat "preken" kun je het verder wel schudden ...
Wenneer je de Bijbelse doorlichting goed hebt gedaan, dan kun je laten zien dat de Bijbelse leer akijd het leven heel maakt, verhoudingen herstelt en haarscherp aanwijst · waar de fout zit. Je hebt dan – zonder dat het er dik bovenop ligt - "evangelie kunnen brengen" . En dan kun je zeggen: “ Kies heden wie gij dienen zult". Het grote voordeel van deze aanpak is, dat je geen water in de wijn doet, terwille van de ongelovigen, zoals een aanval andere methodes doet, die deze' groep "op sleeptouw" probeert te nemen.
Er zijn leraren die proberen de problemen op te lossen d.m.v. "keuzeprogramma's": "gelovigen" biedt je wat anders aan dan de "ongelovigen" . Dat lijkt me geen goede zaak Wie echter volgens de l'Abri-aanpak aan het werk gaat, komt wel uit bij een onderscheid in doelstellingen, namelijk: jongelui die uit een gelovig nest komen, teren hoe Gods Woord inderdaad een bron' ten leven is, terwijl de Ieerlingen die "niet geloven" kennismaken met de Bijbelse leer op een manier die hen aan het denken zet.
Het is de bedoeling dat op een studiedag van l' Abri hierover verder van gedachten wordt gewisseld.
Datum: 19 oktober 1985.
Kosten: f 5,-.
Plaats: Utrecht.
Opgeven: 030-316933 .
Deze artikelen vormen als het ware het inleidend materiaal voor die dag.