Godsdienstonderwijs in een na-christelijke tijd
1985-10-18
Deze serie over het godsdienstonderwijs wordt besloten met een artikel over de catechese: Bijna dagelijks kom ik in aanraking met wat jonge mensen beweegt, met hun vragen en hun twijfels, met hun kritiek en hun waardering. In dit artikel gaat het speciaal over de jongeren van de kerk. Welke toerusting krijgen ze mee vanuit die kerk? Welke antwoorden krijgen ze mee op de vragen van onze tijd? Worden ze er echt bij geholpen om de Here Jezus als hun persoonlijke Redder te gaan aan vaarden? Of is dat alleen voor degenen die het geloof op gezag van' ouders en predikant aannemen. Over het geheel genomen ben ik nogal somber gestemd; zowel als het gaat over de antwoorden die ze meekrijgen als om de beleving van het geloof.- Jaargang 29
- nummer 40
Functie belijdenisgeschriften
Catechese gebeurt veelal aan de hand van de belijdenisgeschriften. Eén van de functies van belijdenisgeschriften is, dat ze een verdediging vormen van het eigen geloof. Als zodanig moet het de gelovigen helpen de goede keuzes te maken tegenover de dwalingen van hun tijd. Kijk nu eens naar de tijd waarin jonge mensen van vandaag leven. Wat een lawine van meningen, gewoontes, ideeën komt er over hen heen, een verwarrende hoeveelheid! Waar het me om gaat is: Wat wordt er vanuit de catechese gedaan om jonge mensen toe te rusten? Bieden de belijdenisgeschriften voldoende antwoorden tegen de dwalingen van onze tijd?
Vragen van onze tijd
Een paar voorbeelden: welk antwoord halen we uit de belijdenisgeschriften als jonge mensen komen met vragen over: vrijheidgelijkheid broederschapsideaal. buitenlanderhaat, astrologie, antisemitisme, reïncarnatietherapie, alternatieve geneeswijzen zoals acupunctuur en iriscopie, feminisme, het rapport 'God met ons', de zin van je leven als je werkeloos bent, ons antwoord aan de Islam. samenwonen, de Joodse wijze van Bijbellezen, wat is 'Jezus in je hart?'; Auschwitz; crematie. passieve euthanasie bij mensen in onherstelbaar coma, milieuvervuiling, reageerbuisbaby’s, draagmoederschap, zelfmoord onder jongeren, spiritisme, het communisme, kernbewapening, hypnose, wat klinisch doden hebben gezien, vivisectie, bio-industrie, bevrijdingstheologie, spreken in tongen, drugsgebruik, verslaving aan alcohol en sigaretten, hoe komt het dat God afwezig lijkt, gebedsgenezing.
Bieden de belijdenisgeschriften ons antwoorden?
Als jongelui met dit soort vragen komen, grijp ik naar de Bijbel! Waarom? Omdat de belijdenisgeschriften me in veel gevallen geen antwoorden bieden. Hooguit wordt een enkel verschijnsel afgewezen. Als je dan gezagsgetrouw bent dan zeg je: "De belijdenis zegt het dus dan is het zo."
Moor hoeveel jonge mensen zeggen dat? Nu zeg, ik niet dat de belijdenisgeschriften maar moeten worden afgeschreven. Geen sprake van. Ik constateer alleen dat christenen voor een echte verdediging van hun geloof ter zake van heel veel vragen van onze tijd niet meer naar belijdenisgeschriften (kunnen) grijpen.
Wie om zich heen kijkt, ziet dat oude vragen en tegenstellingen door nieuwe zijn vervangen: De dwalingen van onze tijd komen in onze belijdenisgeschriften niet of zijdelings aan de orde. De belijdenisgeschriften zijn toegespitst op dwalingen van hun tijd. Ik bewonder dominees die in staat zijn om te laten zien hoe die belijdenis doorwerkt in onze tijd. Nu er zoveel aanvallen op ons reformatorisch geloven wordt gedaan, zou ik zo graag willen dat goede Bijbelse antwoorden op papier kwamen, om veel meer jonge mensen te helpen hun weg te vinden als Christen in dit leven, om staande te kunnen blijven in het geloof.
Twee werelden
Niemand wil m.i. graag ongelovig worden, maar men laat gewoon de kerk in de steek, 'omdat men er niets meer in ziet. .Zo heb ik soms de indruk dat jonge mensen op de catechisatie antwoorden krijgen op vragen waar ze helemaal niet meezitten, Dat kan nuttig zijn, want wie weet waar ze in de toekomst mee te maken krijgen. Als ze dan ook maar antwoorden krijgen op de vragen waarmee ze vandaag de dag worden geconfronteerd.
Ik heb echter het idee dat de kennis die ze op de catechese opdoen vaak "in de lucht hangt", naast de werkelijkheid staat waarin we dagelijks hebben te leven, ook al is het de bedoeling dat die kennis het hele leven doortrekt. Wat heb je aan achtergrondinformatie over verschillende Bijbelboeken, als je barstens vol levens- en geloofsvragen zit waarop je geen antwoord krijgt. Laat me eens een bizar voorbeeld geven: Op de catechisatie behandelt de dominee het tweede gebod, omdat dat aan de beurt is - geen beelden maken. De catechisant rijdt naar huis, zet zijn tv aan: een popprogramma van de VARA voor de jeugd. Daarin wordt ook een film verslag uitgezonden van .een bezoek aan een condoomfabriek. Er wordt getoond hoe je zo'n ding gebruiken moet (16-3-'85). Twee verschillende werelden! Zo ook 's zondags. Het lijkt wel of er op zondag eert eigen wereld in stand wordt gehouden van dogmatische waarheden. Iedereen, knikt tevreden als de dominee het fijn heeft, gezegd: ja we zijn allen zondaars en we hebben allen de verlossing nodig. En de woordbediening is zuiver geweest, Maar tegelijk hebben jongeren geen antwoorden op de vragen van het leven gekregen. Ze voelen dat scherp aan.
Schriftgetrouwe antwoorden
Jonge mensen snakken naar goede antwoorden op hun geloofs- en levensvragen.
Catechisatie is in de 80-er jaren van onze eeuw niet meer mogelijk, op de manier zoals dat in de dertiger en vijftiger jaren ging. Toen was het klimaat waarin men opgroeide veel meer beschermd. Onze jonge mensen hebben nu veel meer toerusting nodig dan jongelui van zo'n 30-40 jaar terug.
In onze samenleving is veel overhoop gehaald en losgelaten. Jonge' mensen zijn nu veel bewuster bezig met vragen over God en geloof. Dat kan ook bijna niet anders in een door en door materialistisch levensklimaat.
De massacommunicatiemiddelen, zoals radio; tv en krant, maken het ons onmogelijk' om ons terug te trekken in ons eigen beschermde ;,geloofswereldje", want je krijgt ,,de wereld iedere dag op je bord", of je nu wilt of niet. En die confrontatie roept heel wat vragen op. Voor het eerst in de geschiedenis groeit er een generatie op voor wie het volstrekt onmogelijk is om zich terug te trekken op d~ eigen kring van -gelovigen waar alleen Bijbelse normen gelden. De radio, de krant of de tv .achterhalen je toch met hun ideeën, vragen, informaties, opinies. Ook als je je kinderen naar een reformatorische of vrijgemaakte school stuurt!
Vanuit l'Abri wordt getracht schriftgetrouwe antwoorden te formuleren op de vragen van onze tijd. Waarom zouden we dit soort vragen en de antwoorden erop (bewerkt in een eenvoudige taal) niet bundelen en er een ”leerboek" van maken?
Beleving van het geloof
Ik vang nogal eens signalen op van de volgende strekking: het is allemaal zo afstandelijk, zo weinig betrokken, zo abstract, zo vormelijk in de kerk. De kerkmensen lijken zich ook veel drukker te maken om uiterlijke vormen dan om de inhoud van geloof en geloofsbeleving. Ook uit kranten en tijdschriften van de laatste jaren blijkt, dat veel jongeren dit soort signalen uitzenden. Dat is niet onbegrijpelijk! Wij christenen raken in de minderheid vandaag de dag. Als je gelovig bent kunt je bijna niet anders meer dan bewust gelovig te zijn.
De tijd is voorbij dat grote groepen mensen "God veinzend hulde bieden", We komen steeds meer apart te staan. Bewust geloven gaat echter niet samen met verkilde vormen. "Als je de woordverkondiging maar zuiver houdt, dan is alles wel in orde", is niet waar. Dan is n.l. niet “alles" in orde. Jongeren zien dat haarscherp. Daar komt iets bij: De positie die wij als Christenen innemen, gaat langzamerhand weer lijken op de 'positie' van de gelovigen van de eerste eeuwen. Ook toen was er een enorme toerusting van de mensen nodig.
Die toerusting ontvingen ze voor een groot deel in hun samenkomsten. Eert opvallend kenmerk van die samenkomsten was, dat de mensen veel meer gelegenheid kregen om hun geloof te uiten en de gemeenschap te
beleven. Zoals liefde zich wil uiten, zo dringt ook geloof ons tot uitingen. Dat sterkt je in je geloof.
Nu het er vandaag weer op aan komt, denk ik dat vele jongeren die "echtheid" en directheid weer zoeken. Ze hebben dat nodig, net. zoals de eerste christenen dat nodig hadden. Bovendien kun je in de kerk nog steeds vrijblijvend zitten. Intuïtief voelen veel jongeren aan dat je er, niet bent, met minstens één keer per zondag je gezicht te laten zien. Het probleem is echter dat ouderen vaak nog de normen van de massale kerk hanteren.
Het zou goed zijn om eens wat meer naar jongeren te luisteren in plaats van ze 'af te poeieren met waarschuwingen voor "het hellend vlak".' Ze zijn op zoek naar echtheid en treffen dat niet of onvoldoende aan in de traditionele kerken. "Helpt" de kerk (jonge) mensen voldoende die het volgen van, de Here Jezus op een zeer persoonlijke manier opvatten? Het valt me in dit verband op, dat veel jongeren het niet zoeken in "afval van het geloof", maar in intensievere vormen van Christendom. Dat zou ons aan het denken moeten zetten.
Tenslotte
Samengevat: T.a.v. de jeugd van de kerk pleit ik voor een catechese en een prediking die ingaat op de vragen van onze tij en die (jonge) mensen Bijbels toerust en enthousiast maakt voor het Koninkrijk van God en daarnaast voor meer "geestdrift" in de gemeente. Een combinatie van de goede elementen uit de reformatorische en uit de evangelische hoek. Die twee stromingen hebben m.i. elkaar nodig.
Daarmee zijn we aan het slot gekomen van deze artikelenserie over godsdienstonderwijs in een na-christelijke tijd. Ik besef dat in deze serie hier en daar een te somber beeld is geschets van de situatie. Velen zullen reageren met": "Is het zo erg op de prot. chr. scholen?" Ik zou daarop willen zeggen: “Nee, het valt gelukkig ook nog een heel stuk mee.'" Er is veel "stil geloof" en er werken heel veel schriftgetrouwe docenten op de christelijke scholen. Bovendien zal wellicht de situatie in de Randstad wel ernstiger zijn dan in de rest van het land.
Toch heb ik dat beeld bewust zo somber getekend. Het proces van ontkerkelijking gaat namelijk nog steeds door.