Apocalyps voor kinderen
1985-10-25
U kijkt toch wel elke avond naar de fabeltjeskrant? Op school spoor ik de leerlingen in de hogere klassen er ook toe aan: "Lui, kijk ernaar, je kunt er véél van leren!" Gelukkig zijn het maar enkelen die zeggen: "Maar dat is noch alleen iets voor kinderen?" En dan wijs ik maar' weer eens op' die prachtige typen die ze in de Fabeltjeskrant tegenkomen en die wij op een ándere manier bij de literatuurlessen ontmoeten, Neem nou de overwerkte Ed Bever met zijn zelfbeklag.- Jaargang 29
- nummer 41
Hij is diep teleurgesteld als alleen maar' Bor de Wolf hem komt zoeken: "Ze moeten allemaal komen!" Die Bor de Wolf is natuurlijk ook goed herkenbaar: hij weetniet voor niets zo goed de weg naar het "enge bos" waar ook hij zich altijd terugtrekt; als het puberale zelfmedelijden hem te veel wordt. '"Maar dat is toch niet iets voor kinderen? Die begrijpen zoiets toch niet?" Dan vertel ik dat zoiets ook helemaal niet nodig is. Kinderen genieten er op hun manier van; ze hoeven iets niet echt te "begrijpen" om er plezier aan te beleven. Met veel literatuur is het net zo: je kuilt er op verschillende manieren genoegen aan beleven, er zijn ook verschillende niveaus van”begrijpen".
Heit is een hele stap van de fabeltjeskrant naar de bundel gedichten die nu op mijn bureau ligt: “Apocalyps voor kinderen", geschreven door Meint R. van den Berg. Toch is er een overeenkomst, want de 'lezer moet net als de kijker op een bepaalde manier kind zijn. Tegelijk is er een groot verschil. Het is niet zo als met sommige boeken die vroeger nog wel eens aangeprezen werden' als "geschikt voor kinderen van acht tot tachtig jaar". Wie zich met deze gedichten bezig wil houden, moet echt wel ouder zijn dan acht jaar. Welke lezer de schrijver op het oog heeft, kan duidelijk worden uit het eerste gedicht in de bundel:
Kind,
ook in de moederschoot
loert reeds de dood
verlang niet terug
naar de veiligheid
de beslotenheid
van het moederlijf
het donker verblijf
in het hart
der aarde.
Wacht
tot je een man bent
een vrouw
of neen
blijf kind.
Ga bloemen zoeken:
in de dakgoot
aan de kant van de sloot
in het hart van de stad
en vooral langs het pad
bij het kerkhof overal
waar de dood dichtbiiis.
Ga bloemen zoeken
en wacht
tot je kind bent
gebleven
want leven
wordt slechts gegeven
aan wie kind leerde zijn.
“Apocalyps" betekent: onthulling; wat verborgen was, wordt aan het licht gebracht; het is het Griekse woord voor de "Openbaringen", zoals die ons overgeleverd zijn door de apostel Johannes en waarin wij lezen over het einde der tijden en de toestand daarna met zijn nieuwe hemel en nieuwe aarde. Daar kunnen we nu al iets van zien, mits we de ogen open hebben:
Van de stad
der toekomst
tekenen zich
de contouren
vaag
af
tegen de einder
nu nog
versluierd
door laaghangende
wolken verdriet
door verblindende
sneeuwstormen pijn
door de schroeiwind
die leven
heet
Wij leven nu, hier, op déze aarde en in déze wereld: vuurspuwende raketten, krijsende demonstranten, sluipende guerilla's, chips barende techniek, Auschwitz, Treblinka, kernkoppen, kankercellen (ik citeer uit verschillende gedichten) maar:
God staat
garant
voor het stralende
land
der belofte
voor zijn windstille
stad
waar leven
leven is.
De bundel eindigt met een werkelijk visionair gedicht, een echte Apocalyps: (ik citeer enkele gedeelten)
Bloeiend als mimosa
dost
de beton woestijn
zich lachend uit
als een hof
van Eden waar
kinderen stoeiend
door de lanen gaan.
Dit is
Gods stad
jouw huis
het leven
en ie stem
breekt zich baan
ongeremd
en spontaan:
oh my Lord
what a morning
Van den Berg beschikt over een benijdenswaardig beeldend vermogen. In het laatste gedicht spreekt hij van "swingende parkeermeters die als tamboerijnen rinkelend in hun handen klappen." Wie zich door zoiets niet voelt aangesproken, kan de bundel maar beter laten liggen, maar wie daar wél een antenne voor heeft en bereid is rustig en aandachtig te lezen als "kind" van déze tijd, zal mijn waardering delen. Dit is geen moderndoenerij, dit is échte christelijke poëzie vanuit een diep geloof in Gods toekomst.
Een enkele kritische opmerking wil ik noch nog kwijt. Zie het eerste gedicht dat ik citeerde: het kind moet niet terug verlangen naar "de beslotenheid van het moederlijf", Goed, maar een kind kan niet terugverlangen naar "het donker verblijf in helt hart der aarde", want daar is het kind nog niet geweest, De beeldspraak in het derde gedicht is zwak, en hoe de maan rood kan zijn "van jouw bloed, van mijn bloed", dat zie ik niet in. Maar dat doet niet af van mijn waardering voor deze bundel in zijn geheel.
Uitgever is Van den Berg te Kampen, ISBN nr. 90.6651.021.8.
De prijs is f 7,50.