Pastorale notities
1984-11-02
Er is een "Oproep tot inkeer" uitgegaan tot het volk van Nederland en er is een uitgave verschenen ter ondersteuning daarvan: twee krantepagina's groot. Hierin schrijtf ds J. H. Velema over de geest van de tijd en de zonden van het volk.- Jaargang 28
- nummer 41
Hij bindt de schaatsen onder om zich te bewegen ophet gladde ijs van de wijsbegeerte en noemt de revolutionaire geest van Herbert Marcuse. "De mens bepaalt zijn eigen leven ... de mens is autonoom. Wij leven in het ik-tijdperk ... " En dan legt ds Velema uit, dat de gedachten van Marcuse doorwerken in de moderne theologie: "Gods onveranderlijkheid wordt ingewisseld voor veranderlijkheid, God is niet meer almachtig, niet meer de "onbewogen Beweger", maar de lijdende God".
Bij het lezen van deze passage wreef ik me de ogen uit. Want je kunt dit niet anders lezen dan zó, dat Velema het slecht vindt dat God niet meer gezien wordt als de onbewogen Beweger, doch als de lijdende Goden dit zou dan het gevolg zijn van Marcuse's leer. Maar dei.onbewogen Beweger", waar komt die uitdrukking vandaan? Van Aristóteles. Deze man nu was een Thraciër of Griek; hij leefde van-384-322 v. Chr., en was een heiden. Zijn "theologie", zijn leer over God, is via Thomas van 'Aquino erfgoed geworden in de Christelijke kerk, maar de gedachte van de "onbewogen Beweger" was en bleef een heidens idee.
Nu de gedachte van de "lijdende God". Ten Have/Baarn adverteert dat reeds de tiende druk verschenen is van het boekje van Harold S, Kushner, "Als 't kwaad goede mensen treft". In een jaar tijd 'tien drukken; het boekje vliegt weg. Kushner is een rabbijn, die een kind verloor aan een vreselijke ziekte en een antwoord zoekt op de vraag hoe God zoiets toelaten kan. Er zijn vele geschriften in die geest. Is het de invloed van Marcuse? Zijn het mensen die hoogmoedig boven God staan, die zulke boeken schrijven? Zijn het mensen die God onttronen willen? Al die duizenden, die zo'n boekje van Kushner gekocht hebben, zijn dat mensen die van God áf willen? Nee toch? Het zijn mensen die God zoeken, maar ze kunnen zoveel van Hem niet rijmen en daar zitten ze mee; daar proberen ze uit te komen. Als ik in nood moest kiezen tussen een pastor, die van de bewogen, maar lijdende God spreekt en een pastor die God de "onbewogen Beweger"
noemt, dan koos ik voor de eerste. Al weet ik, dat zijn leer niet goed is. God blijft voor mij de Almachtige, maar ik kan Hem niet met tranen aanroepen, als Hij een god is in de geest van Aristoteles. Jezus heeft gezegd: "Wie Mij gezien heeft, die heeft de Vader gezien", en Hij was innerlijk met ontferming bewogen over zieken en volksmenigten.
Zo is de Vader dus: zoals Jezus is.
Maar ik denk, dat ds Velema wat haastig geschreven heeft, want in de Joriskerk in Amersfoort heeft hij, volgens een verslaggever van het Ref. Dagblad, op 6 oktober gesproken van "de levende, bewogen God, die horen wil naar de smeking van een mensenkind". Ik zou er bij willen zeggen: "En die zelfs verándert van die smeking; zoals Hij besloten had het volk Israël te verdelgen en Hij deed het niet en zoals Hij besloten had om Hiskia te doen sterven en Hij kwam er van terug. Tot zulk een God kan ik roepen, want ik weet, dat het Hem wat doet als ik klaag."