Gastvrijheid in de marge
2011-07-08
Het Jeannette Noëlhuis in Amsterdam Zuidoost herbergt een gemeenschap die het leven deelt met tien à twaalf mensen zonder papieren. Mattias Brand maakt sinds een jaar deel uit van de kerngroep in het huis dat al drieëntwintig jaar bestaat. Met drie Nederlanders en een Duitse vrijwilligster van Aktion Sühnezeichen Friedensdienste vormen ze de kern van de gemeenschap met een levensstijl die is gebaseerd op eenvoud, gastvrijheid, gebed en directe actie voor een betere samenleving. - Jaargang 55
- nummer 14
De wereld van mensen zonder papieren, door de media regelmatig als ‘illegalen’ bestempeld, lijkt ver af te staan van ons kerkelijk leven. Natuurlijk wist ik dat er een groeiende groep migrantengemeenten was in Nederland. Bovendien geloofde ik ook dat God zich ten diepste betrokken weet met de gemarginaliseerden van onze samenleving.
Maar sinds ik tussen de asielzoekers woon, weet ik het zeker: het koninkrijk van God is nabij. Dit is het verhaal van de gastvrijheid die wij willen bieden vanuit het perspectief van dat andere koninkrijk.
Samen optrekken
In het Noëlhuis proberen we ons leven te delen met mensen die het minder hebben. Dat betekent dat ik ook kan bijspringen buiten kantoortijden. Elke dag kom ik aan de maaltijd mensen tegen uit Eritrea, Ethiopië, de voormalige Sovjet Unie, Burundi, China en Noord-Korea. We eten samen en proberen samen het huis schoon te houden.
Er is dus veel tijd voor persoonlijk contact. Soms horen we iemands verhaal, maar de juridische begeleiding wordt gedaan door andere organisaties die daarin gespecialiseerd zijn. Wij zorgen voor een gezellig huis waar je Sinterklaas leert vieren en je verjaardag een bijzondere dag is. Het is geweldig om samen te mogen zingen voor een uitgeprocedeerde Russisch sprekende vrouw, van wie de verjaardag al lang niet meer gevierd is. Elke keer als we een verjaardag vieren, zeggen we eigenlijk: ‘Je mag er zijn, we vieren dat je leeft’. Dat is zeker een feest waard voor mensen die elke keer van de overheid te horen krijgen dat ze er niet mogen zijn.
Dagelijkse zorg
Daarnaast dragen we zorg voor de dagelijkse gang van zaken. We gaan met mensen mee naar de dokter of tandarts, we faciliteren Nederlandse les, er worden boodschappen gedaan en we vertellen voor kerken en groepen over ons werk en leven in het Noëlhuis. Een andere zorg is het binnenhalen van de financiën. Als kerngroep ontvangen we geen salaris, enkel kost en inwoning en ook als gemeenschap krijgen we geen subsidie van de overheid.
Dankzij de steun van vele kerken en particulieren krijgen we het elke keer weer voor elkaar om mensen verder op weg te helpen. Laatst konden we bijvoorbeeld vieren dat iemand na achttien jaar illegaal verblijf toch nog papieren gekregen heeft en nu eindelijk zonder angst een leven in Nederland op mag gaan opbouwen. Dat moest gevierd worden en wij hadden de luxe dat er opeens vijf(!) Chinese dames voor ons aan het koken waren. Een waar feestmaal verscheen op het terras en samen met al onze andere huisgenoten konden we dit sprankje hoop vieren.
Mensenrechten?
Toch zijn er ook moeilijke dagen.
Zoals die dag dat de politie op de stoep stond om een huisgenoot op te halen.
In theorie wist ik wel, dat de dreiging van politie groot is in de onderste lagen van de samenleving, maar als je dat aan de lijve ondervindt is dat erg pijnlijk. Het is zo onrechtvaardig, want waarom krijgen mensen zonder papieren zo weinig bescherming van de politie?
Drie weken later was het weer raak, een oud-huisgenoot werd onder valse voorwendselen een politiebureau in gelokt en daar opgepakt. Mensen zonder papieren kunnen immers te allen tijde - zonder dat ze een misdrijf begingen - opgepakt en in vreemdelingendetentie gezet worden. Voor deze speciale migrantengevangenissen is Nederland officieel door Amnesty international op de vingers getikt. Nederland schendt de mensenrechten, en samen met organisaties als Kerk in Actie en Justitia et Pax voegen wij daaraan toe dat het volgens ons ook in strijd is met Gods verlangen voor deze wereld.
Bijbelse gastrvrijheid
Opkomen voor de gemarginaliseerden van de samenleving gebeurt vanuit een gepassioneerd geloof en is gebaseerd op het Bijbelse verhaal. Al in de Hebreeuwse Bijbel sprak God zijn volk toe dat ze de vreemdeling moesten liefhebben als zichzelf (Leviticus 19) en Hij verbond dit met hun bevrijding uit Egypte. Ze waren zelf slaaf geweest, hoe zouden ze zich dan zo kunnen vernederen door zelf de slavenhouder te worden? Jezus gaat nog veel verder als Hij zich identificeert met de hongerige, de vreemdeling en de gevangene in de evangelietekst van Matteüs: ‘Alles wat jullie gedaan hebben voor een van de onaanzienlijksten van mijn broeders of zusters, dat hebben jullie voor mij gedaan (25:40).’
Het omzien naar deze onaanzienlijksten is geen neventaak van de kerk, maar iets wat gebeurt in het hart van haar gemeenschapsleven. Immers, als God vol genade voor ons was, kunnen wij dan niet ook vol genade zijn voor de ander?
Maak een begin!
Mijn leven in een IKEA-appartement in Utrecht botste met deze Bijbelse passie voor de armen. In deze worsteling heb ik besloten dat ik Jezus ook hierin wil navolgen. Want wat voor waarde hebben theologische overtuigingen en diepgaande Bijbelstudies als ze niet in de praktijk gebracht worden?
Na een bezoek aan het Jeannette Noëlhuis voelde ik me direct verbonden met dit experiment om het koninkrijk van God zichtbaar te maken. Een van de stichters schreef: ‘We need communes, to create a new society, within the shell of the old.’ 1 Deze ‘nieuwe samenleving in de schaal van de oude’, is de komst van het koninkrijk van God, geleefd door de volgelingen van Jezus die nu alvast een begin maken aan wat Christus af zal maken als hij terugkomt om de wereld te herstellen. Vanuit die hoop willen wij ons inzetten voor de mensen die door de overheid gestigmatiseerd en opgejaagd worden.
Zo wordt ook voor hen het evangelie goed nieuws.
Verhaal van verlangen
Dit is geen succesverhaal over het redden van de wereld, maar het verhaal van iemand die het verlangen heeft om Jezus te volgen in de realiteit van de eenentwintigste eeuw. Dat verlangen herken ik bij meer jonge mensen van alle mogelijke kerkelijke denominaties.
Er is de laatste jaren dan ook een groeiende aandacht voor missionair kerk zijn, nieuwe vormen van kerk-zijn (denk aan de discussies rond Emerging Church) en gemeenschapsleven. Boeken over New Monasticism doen het goed en de eerste initiatieven om ook werkelijk bij elkaar te gaan wonen zien het licht. Dit zijn hoopvolle ontwikkelingen voor een kerk die haar maatschappelijke relevantie steeds meer lijkt te verliezen. In een van die boeken over Nieuwe Monastiek schrijft Shane Claiborne: ‘de meest gevaarlijke positie waarin een christen kan verkeren is misschien wel in veiligheid en op zijn gemak.’ 2 De kansen voor christenen in de eenentwintigste eeuw liggen dan ook op onveilige plaatsen waar het oncomfortabel voelt, waar je rechten moet opgeven en af moet dalen naar de marges, om te ontdekken dat Jezus ons daarin voorging.
Mattias Brand MA is student religiewetenschap en lid van de kerngroep van het Jeannette Noëlhuis.
Noten
1. Peter Maurin (1961), Easy Essays, p.36; Chicago
2. Shane Claiborne (2009), Hoe Jezus de wereld op zijn kop zette – en mijn leven ook, p.111; Amsterdam.
Wortels van het Noëlhuis
Het Jeannette Noëlhuis is ontstaan vanuit de Catholic Worker beweging in de Verenigde Staten. Deze beweging begon in de jaren dertig van de vorige eeuw, toen Dorothy Day en Peter Maurin een Bijbels alternatief zochten voor communisme en kapitalisme, waarin ruimte was voor liefdevolle aandacht voor mensen in de marge van de samenleving. Omdat ze kritisch stonden ten opzichte van de institutionele kerk en de gewoontes van de samenleving, werden ze al snel uitgemaakt voor communisten. Het was echter in de Bergrede en de doctrine van het ‘gemeenschappelijke goed’ van Thomas van Aquino dat de stichters hun inspiratie vonden.
De Catholic Worker is een beweging van radicale christenen en is pacifistisch en anarchistisch ingesteld. Dat wil zeggen dat ze willen leven in overeenstemming met de rechtvaardigheid en naastenliefde van Jezus. Een grote controlerende staat, die oorlogen voert past niet in dat plaatje. Veel Catholic Workers zien het dan ook als hun profetische taak om net als Johannes de Doper, Paulus, Franciscus en vele anderen, op te staan en zich uit te spreken tegen de heersende machten. Ze zijn bereid om, net als veel christenen van alle eeuwen, voor hun burgerlijke ongehoorzaamheid in de gevangenis te belanden.
Het Jeannette Noëlhuis organiseert elke maand protestwakes bij de vreemdelingendetentie op Schiphol-Oost.
De Catholic Worker beweging is officieel geen onderdeel van de Katholieke kerk en brengt protestanten en katholieken, vegetariërs en vleeseters, jong en oud, man en vrouw samen.
Meer weten? www.antenna.nl/noelhuis, of www.schipholwakes.nl of via de blog van Mattias Brand astrangerandthekingdom.wordpress.com. Als u wilt ondersteunen kunt u dit doen via de zendingscommissie NGK
Houten
Theologische inspiratie
Het gedachtegoed van de Catholic Worker beweging en het Jeannette Noëlhuis sluit aan bij ontwikkelingen in de protestantse theologie van onze tijd. In de charismatische vernieuwing van bijvoorbeeld New Wine komt steeds meer aandacht voor het Koninkrijk van God, waarbij het besef groeit, dat het evangelie niet alleen goed nieuws is voor onze ziel, maar voor de hele schepping. Initiatieven als de Micha campagne en Time To Turn laten zien dat er juist bij jonge mensen weer volop aandacht is voor een duurzame en rechtvaardige samenleving.
Een andere bron van inspiratie zijn theologen als N.T. Wright, die de nadruk legt op de rol van de kerk als herstel brengende gemeenschap (inaugurated eschatology) en W. Brueggemann, die in zijn exegese veel ruimte geeft voor een kerk die een profetische rol op zich neemt en vanuit haar ‘vreemdelingenschap op aarde’ kritisch kijkt naar de overheid en de heersende cultuur.