Kerkennacht werkt door naar buiten en naar binnen
2011-07-08
Het gaf de laatste weken al een gevoel van verbondenheid als je boven de deuren van heel veel Amersfoortse kerken het spandoek van de Kerkennacht zag hangen. Of de poster voor het raam van deze of gene. Ruim 45 kerken sloegen in Amersfoort voor de eerste keer de handen ineen en tilden samen een Kerkennacht van de grond. Op twintig andere plaatsen in Nederland gebeurde dat trouwens ook. - Jaargang 55
- nummer 14
De absolute spil in de organisatie van de Kerkennacht in Amersfoort was PKN’er Koos van Noppen, voormalig EO-journalist en tegenwoordig werkzaam bij de IZB. ‘Hier zit een dankbaar mens’, is zijn reactie als hij terugkijkt op de Kerkennacht Amersfoort.
Jezus brengt vrede
Eén van de hoogtepunten was voor Van Noppen het werk van een viertal graffitispuiters, die ‘s middags actief waren op de Varkensmarkt, in het oude centrum van Amersfoort. Daar konden ze hun creativiteit botvieren op grote houten panelen. Het leverde prikkelende teksten op, zoals ‘religie verdeelt, Jezus brengt vrede’.
Koos van Noppen: ‘We hadden hen het thema aangereikt: "Een psalm van de straat" Dat trok natuurlijk veel bekijks en gaf stof tot nadenken en gesprek. En het leverde een serie kunstwerken op, die daags na de Kerkennacht een rol
speelden in de diensten in vijf Amersfoortse kerken.’
Gevarieerd
Het zat zaterdag de 25e juni nergens in Nederland mee met het weer. Ook in Amersfoort regende en miezerde het bijna de hele dag. Maar even na 21.00 uur klaarde het wat op en kon het slotconcert toch doorgaan. Van Noppen ervoer dat als een onverwachte toegift: ‘Dat het na de lange druilerige dag toch nog droog werd, was voor de organisatie balsem voor de ziel. De burgemeester hield een klinkende toespraak, de black gospelmuziek was top, de paar honderd bezoekers genoten volop. En dan te bedenken dat we een uur daarvóór nog serieus hadden overwogen het af te blazen vanwege het gemiezer.’ Overdag waren veel kerken in de verschillende wijken van Amersfoort al open en iedere kerk was vrij in wat ze wilden laten zien of horen aan de bezoekers.
Muziek, dans, schilderen, een rondleiding door de kerk, een kop koffie of thee – het was er allemaal. Het aantal bezoekers varieerde sterk, van een handjevol tot meer dan honderd.
Organisatie
Koos van Noppen was in Amersfoort de motor achter het evenement. Wat motiveerde hem? ‘Het leek me een uitdaging om echt de breedte van de Amersfoortse kerken bij de organisatie te betrekken. Niet alleen de huisvrienden van de lokale Raad van Kerken, maar ook de bonte parade evangelische geloofsgemeenschappen, de migrantenkerken, de kleinere gereformeerde kerken, de Gereformeerde gemeenten, etc.
Ik houd intens veel van de kerk en ik laaf me aan iedereen die dat ook doet.
Verder sprak de formule van de Kerkennacht me aan. Elke kerk zou zelf verantwoordelijk zijn voor het eigen programma. Geen moeizame overlegrondes, geen slappe compromissen. Je hoeft ze slechts uit te dagen om “dicht bij
zichzelf te blijven” en met iets te komen wat een breed publiek aanspreekt.’
Te laat
Voor steden en dorpen, die overwegen om over twee jaar aan te haken bij dit initiatief heeft de IZB-man nog wel een paar aardige tips. ‘We begonnen, achteraf gezien, eigenlijk te laat; pas in januari/ februari. Daardoor moesten we teveel dingen tegelijkertijd: programmeren, fondsenwerven, netwerken. We werkten low budget, dus moesten we brainstormen met de hand op de knip.
De contacten met sommige kerken verliepen moeizaam. Na de aanvankelijke enthousiaste toezegging om mee te doen, waren er die hun programma niet rondkregen. Dat was een domper.’ In Van Noppen had de organisatie een bevlogen voortrekker, die altijd wel weer nieuwe kansen zag. Hij geeft toe dat de organisatie van zo’n gebeuren iets verslavends heeft. ‘Je wilt altijd weer meer, je ziet steeds weer nieuwe mogelijkheden. Maar dat betekent dat je – als
je niet uitkijkt – fulltime bezig bent met zo’n klus.’
Secularisatie
Er werd in de laatste week zoveel mogelijk huis aan huis gefolderd en in de winkelcentra werden programma’s van de kerkennacht rondgedeeld. Dat leverde boeiende reacties op, die varieerden van ‘O ja, daar doet mijn kerk ook aan mee’ en ‘nou, dat had ik geloof ik net nodig’ tot ‘geen belangstelling’, ‘O nee, niks voor mij’ en ‘dat zouden ze moeten verbieden, die onzin’. Zitten onze tijdgenoten wel te wachten op zo’n initiatief, is dan de vraag.
Koos van Noppen gelooft dat het goed is dat de kerken zich zo collectief presenteren.
‘Voor veel inwoners in onze stad is de kerk niet meer dan een woord. Bij zo’n evenement als de Kerkennacht komen de kerken met een royale uitnodiging: kom ‘s langs, steek je licht op. Dit soort momenten zijn voor de deelnemende kerken ook echt een prikkel om na te denken over de toegankelijkheid en gastvrijheid van de eigen gemeente.’
Even iets anders
Koos van Noppen vindt zo’n initiatief ook positief omdat veel berichtgeving van het kerkelijk erf vaak getoonzet is in mineur. De Kerkennacht ervaart hij als een stralend intermezzo, dat die teneur even doorbreekt. ‘Nog de avond tevoren, terwijl ik de laatste hand legde aan de draaiboeken, zond Nieuwsuur een zoveelste item uit over het seksueel misbruik in pastorale relaties. Oké, dacht ik. Morgen even iets anders. De gezamenlijkheid van het initiatief wordt door niet-kerkleden positief gewaardeerd, merkte ik in de afgelopen maanden. De kerk in de stad is geen eilandenrijk.
We zijn door heel veel bruggen met elkaar verbonden.’ Koos van Noppen is er van overtuigd dat de kerken veel kunnen betekenen voor Amersfoort. Hij sluit aan bij de woorden van burgemeester Lucas Bolsius – een zeer geëngageerde rooms-katholiek – die tijdens de slotmanifestatie de kerken opriep om zich in te zetten voor het werk in de wijken en benadrukte dat wat de kerk te bieden heeft, de overheid hen niet kan geven.
In de eigen straat
Terugkijkend op het project kan Koos van Noppen nagenieten van het feit dat er zoveel kerken hebben meegewerkt aan de kerkennacht. Soms kan zo’n waslijst van kerken – in bijvoorbeeld de huis-aan-huisbladen - je een gevoel van versplintering geven, maar in de aanloop naar de Kerkennacht zag Van Noppen toch ook een andere kant: ‘Door de Kerkennacht heb ik meer oog gekregen voor de rijkdom van de verscheidenheid.
Wat we delen is meer dan wat ons verdeelt. Vanuit die gedachte zou er veel meer mogelijk kunnen zijn. Stel je voor dat alle christenen in één straat of buurt – over de grenzen van de kerkverbanden waar ze deel van uitmaken – meer onderling contact zouden zoeken om gezamenlijk dienstbaar te zijn.’
Present!
Van Noppen weet van geloofsgemeenschappen die door de Kerkennacht nauwer met elkaar in contact zijn gekomen.
‘Die beweging moeten we zien te stimuleren. Het zou jammer zijn als het netwerk van meer dan 45 kerken nu weer uiteenvalt. Pas over twee jaar is er weer een Kerkennacht. Ik zou graag in de tussentijd met al die partners een diaconale dag beleggen. Met stichting Present hebben we in Amersfoort een concept ontwikkeld waarbij een hele gemeente zich één dag inzet voor stadgenoten in de knel. Dat doet meer aan diaconaal bewustzijn dan welke cursus of oproep dan ook. Zoiets zou je op stadsniveau moeten organiseren. Maatschappelijke organisaties kunnen projecten aandragen, kerken kunnen intekenen op klussen: schoonmaken, verhuizen, tuinen opknappen, een dagje uit met bejaarden, een stuk bos onderhouden, een wijk schoonvegen, noem maar op. En dat dan met 45 kerken, op één dag. Dat zou een prachtig gebaar van naastenliefde zijn.’
Drs. Freddy Gerkema is predikant van de NGK Amersfoort-Noord en lid van de redactie van Opbouw.
| Foto 1: ‘Kerkennacht’ - een misverstandwekkende naam. Want wie heeft het nu over de ‘nacht’ als de eerste activiteiten al ‘s ochtends beginnen en maar heel weinig van wat georganiseerd wordt het middernachtelijk uur haalt? Maar dat gezegd hebbend, is het gewoon een boeiend fenomeen. Zie voor een landelijk overzicht: www.kerkennacht.nl. Foto 2: Arend Maatkamp liep in zijn leven aan tegen de moeizame kanten van kerk en religie. Hij raakte van de kerk af, maar vond de weg ook weer terug. Daarvan getuigde zijn paneel met graffitiwerk. Hij schreef heel prikkelend onder zijn werk: ‘Religie brengt oorlog. Jezus brengt vrede’. Het kunstwerk als geheel is geïnspireerd door Psalm 122 - binnen de poorten van de stad is er vrede en veiligheid. Foto 3: Een hoogtepunt was het optreden van Gospel Boulevard met ‘swingende black gospel’, een combinatie van aanstekelijke muziek en songteksten met de essentie van het christelijk geloof. Gezongen werd er trouwens in veel kerken en ‘s avonds zelfs vanuit bootjes, die met kleine groepjes zangers door de grachten voeren. Foto 4: In de Lichtkring, waar normaal de GKV gemeentes van Emiclaer en De Horsten samenkomen, schoof ook de NGK Amersfoort-Noord aan. Er werd gemusiceerd en iemand verzorgde een rondleiding door de kerk met uitleg over hoe ‘De Lichtkring’ architectonisch verbonden is met de unieke wijk Kattenbroek. Wie wilde kon meedoen aan een teken- en schilderworkshop. Foto 5: In de Brugkerk (PKN) was het programma multicultureel van opzet, waarbij onder andere de Chinese Protestantse gemeente onderdak vond in deze kerk. Het multiculturele was te zien, te proeven en te beluisteren (muziek). Verder konden de bezoekers de aanwezige predikanten bestoken met vragen ‘die ze altijd al eens hadden willen stellen’ en er was een moment van stilte gevolgd door een meditatie. Foto 6: Burgemeester Lucas Bolsius van Amersfoort was vanaf het begin enthousiast over de Kerkennacht. Hij nodigde in zijn weekvideo van 16 juni dan ook hoogstpersoonlijk zijn stadgenoten uit om de kerk eens een keertje niet ‘in het midden te laten’. Bolsius was zelf present bij het afsluitend programma in het centruim van Amersfoort, hier in gesprek met presentatrice Vincenza la Porta. Foto 7: De flashmob ontbrak niet op de Kerkendag in Amersfoort. Het werd Ode on St. Caecilia’s Day van G.F. Händel. In de Johanneskerk werd zaterdagmiddag geoefend en daarna werd het winkelend publiek verrast met de uitvoering van het stuk. |