Back to basics
2011-07-08
Wat is er in deze tijd van krimp écht nodig om kerk te zijn? Die vraag - hij noemt het zelf ‘een gedachte-experiment’ - stelt missionair predikant Arjan Markus van de Jacobikerk in Utrecht in een themanummer van Kontekstueel over ‘Zal de kerk het volhouden?’ - Jaargang 55
- nummer 14
Begin eens te denken vanuit de gemeenschap, zonder je verbeeldingskracht in te perken door bestaande vormen van kerk zijn. Heb je voor gemeenschap een paar honderd gemeenteleden nodig? Nee. Waarom zou je dan een kleiner wordende groep laten fuseren met een andere groep? () Maak van de nood een deugd en probeer de kleiner wordende gemeenschap te groeperen in levensvatbare kleinere groepen.
Misschien groepen van rond de twintig of dertig mensen?
Heb je voor gemeenschap een predikant nodig of een kerkelijk werker?
Niet noodzakelijk, lijkt me. Wel als je het model nastreeft waarin je als predikant zoveel mogelijk mensen bezoekt namens de kerk. Maar als je inzet op onderling pastoraat omdat je als kleinere groep echt een gemeenschap bent, die met elkaar meeleeft en met elkaar meereist op de weg van het Koninkrijk, dan is een predikant niet noodzakelijk.
Wel is toerusting nodig voor onderling pastoraat, dat moet je leren. Daar zou een predikant goed werk kunnen verrichten.
Maar dat zou niet eens een ‘eigen’ predikant hoeven zijn, je kunt ook denken aan rondreizende predikanten, die verbonden zijn aan een grote gemeente met een regiofunctie.
Ook crisispastoraat kan in onderling pastoraat gestalte vinden, met wellicht een predikant op de achtergrond. () Heb je voor gemeenschap een kerkgebouw nodig? Niet per se, kleinere groepen kunnen ook wel in een grote woonkamer bij elkaar komen. Of in het plaatselijke café, dat is toch leeg op zondagmorgen. Misschien hebben kleinere groepen die bijeenkomen op ‘gewone’ plaatsen ook wel een eigen aantrekkingskracht voor niet-kerkelijke mensen. Dat is in elk geval de ervaring die naar voren komt in verhalen over dit soort experimenten. () Als er geen kerkgebouw meer is, dan worden samenkomsten van de gemeenschap wellicht geen kerkdienst meer in onze klassieke vorm. Is dat erg of kan het ook zonder? Ik zou het zelf erg missen, maar het kan zonder.
Laten we eerlijk zijn: kerkdiensten zijn ook niet de meest ideale vorm om gemeenschap te stichten, om elkaar te bemoedigen en te bevragen. Dat gebeurt veel meer in kringwerk. Maar in onze hectische tijd lukt het niet iedereen meer om kerkdiensten en kringwerk te bezoeken. Waarom zou het niet samen kunnen gaan in een nieuwe vorm? Een essentieel kenmerk van de gemeenschap in Handelingen is dat men zich wijdt aan het gebed en het loven van God. Maar dat kan ook in een andere vorm dan de klassieke eredienst.
Zou zo’n gemeenschap ook het Heilig Avondmaal kunnen vieren? Zou dat ook zonder predikant kunnen? Dat vind ik een lastiger vraag. Dat kun je ook vragen voor de bediening van de doop. Of zou je moeten denken aan rondreizende predikanten (of kerkelijk werkers met speciale bevoegdheden) die sacramenten komen vieren? () Is er voor () onderwijs en de verkondiging een kerkgebouw nodig? Nee, net als gemeenschap kan ook het onderwijs en de verkondiging in een andere ruimte. Is er voor onderwijs en verkondiging een professional als de predikant nodig? Ik denk niet dat de ontsluiting van de traditie en de uitleg van de Schriften en de verkondiging van Gods genade is voorbehouden aan geschoolde theologen. Wat nodig is, is inwijding in de Schriften en in de traditie. Leden van de gemeenschap kunnen ingewijd worden. Toch zou ik wel pleiten voor de inzet van academisch geschoolde predikanten. Enerzijds kunnen zij als ingewijden anderen inwijden. Maar anderzijds moeten zij ook voorgaan in het onderwijzen en verkondigen. () Ten slotte is van levensbelang dat kleine kerkgemeenschappen, net als in Handelingen, bezig zijn in getuigend dienstbetoon. Met goede daden en woorden van het evangelie zoeken ze het goede voor de netwerken waarin ze leven. Dat lukt mensen niet in hun eentje, maar alleen als ze elkaar daarin toerusten en uitdagen als volgelingen van Jezus Christus. Predikanten hebben in die toerusting ook een belangrijke taak. Het lijkt me dat ze daarmee niet hoeven te wachten tot het krimpscenario werkelijkheid is geworden.
Het zou toch heel heilzaam zijn als de energie van kerkenraden en predikanten in deze toerusting gaan zitten als onderdeel van het beleid voor de toekomst. () Het is te hopen dat de kaalslag van de kerk niet zo ver zal gaan. Maar stel dat het wel zou gebeuren, dan is dat geen reden om de hoop te verliezen. () Ik hoop () dat gemeenten nieuwe wegen durven gaan en gedurfde beslissingen zullen nemen met inzet op gemeenschap, onderwijs en getuigend dienstbetoon.
We kunnen per slot van rekening vol vertrouwen naar de toekomst kijken, want als kerk hebben we een levende Heer en we leven in de verwachting van zijn Koninkrijk.
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK Enschede.