De bevrijding
1985-12-13
Meint R. van den Berg- Jaargang 29
- nummer 48
De bevrijding
uitgeverij Van den Berg, Kampen, 1985.
143 blz., f 17,50.
Enkele woorden uit Prediker begeleiden dit boek, nl. 8 : 17 en 9 :12: de mens kan het handelen van God hier op aarde' niet begrijpen èn de dood overvalt hem plotseling.
Zo'n introductie is niet voor niets, We worden er mee op een spoor gezet. De schrijver geeft aan iets van het gebeuren van mei '45 (de bevrijding van 5 jaar onderdrukking) te willen vertellen,maar tevens achter dat wat voorvalt te willen kijken en veel menselijke problematiek er bij te betrekken (bevrijding van persoonlijke moeiten). Mensen kunnen zich niet bevrijden van wat hen drukt en hun pogen daartoe loopt vast door onvermoede en onverwachte gebeurtenissen.
Prediker zag dat ook al en sprak daarover - je kunt het vandaag bij jezelf en in je omgeving evenzeer opmerken en daar zó over spreken. Bevrijding uit de druk (van oorlog, van velerlei problemen) geeft soms de dood. Ook daarin is "Gods handelen" en wij begrijpen dat niet.
Een aantal mensen ontmoet elkaar op, die laatste oorlogsdag - vlak vóór de bevrijding - terwijl ze dekking zoeken tegen het schieten van de Duitsers, Ze hebben allemaal heel wat achter de rug vóór ze die vinden in de kelder van een winkelpand. Vreemd staan ze tegenover elkaar: een oorlogsweduwe, 'n onderduiker, 'n ouder echtpaar en 'n gedeserteerde Duitse soldaat. Ieder is door zijn verleden "gebonden". De weduwe worstelt' met haar haat tegen de bezetters; zij hebben haar man gedood in een represailleactie. De onderduiker voelt zich nog steeds verbonden aan een van zijn muziekleerlingen, een begaafd Joods meisje, dat als zovele anderen haar leven liet in een kamp. De oudere man en vrouw houden elkaar in de ban van niet -willen begrijpen, ze kijven zelfs in de uren van levensgevaar. De gedeserteerde soldaat wordt op straat neergeschoten, waarna enkelen uit de kelder hem naar binnenhalen, verzorgen en verplegen. De man ziet geen, uitkomst meer, want vrouwen kind zijn omgekomen bij een bombardement, in Hamburg. Waarvoor zou hij nog strijden? Ze komen stukje bij beetje van elkaars "gebonden zijn" op de hoogte; terwijl ze in die kelder, zoeken hoe elkaar te kunnen helpen, verkent een Canadees' soldaat, zoon van Nederlandse ouders, de buurt en merkt hen op; hij identificeert door de aanwezigheid van de gewonde Duitser de keldergroep als "vijand" en gooit een handgranaat door het kelderraam. “Toen verging voor hen de wereld in een oorverdovend, geweld" en de Canadees kon zich voorstellen hoe zijn moeder deze heldendaad aan vrienden en bekenden met een zekere ophef zou vertellen.
Dat is het verhaal, in grote trekken. Geen roman, zoals de uitgever op de achterflap zegt, Daarvoor komt de samenhang tussen de verschillende hoofdstukken te weinig tot ontwikkeling en is het geheel te fragmentarisch. Taalgebruik en stijl van het boek zijn soms wat stroef: zij verraden dat de schrijver - in een ander jasje - veel moet uitleggen, tot hoorders spréékt en deze bij de hand neemt opdat ze toch maar zouden ontdekken wat grote rijkdom de Schriften bieden. Hij is in dit boek ook wel eens wat uitleggerig bezig. Niettemin is het door de geschetste problematiek een waardevol boek. Je leeft met mensen en hun problemen mee, ziet hoe ingewikkeld het leven is, merkt ook bij goed lezen op hoe je enkel in geloof leven kunt.