Kerklied en gemeente (4)
1984-03-16
De feestelijke ingebruikneming van het ,,Liedboek voor de Kerken" was op zaterdag 19 mei 1973 in de Nieuwe Kerk te Middelburg, waar de genodigden waren samengestroomd.- Jaargang 28
- nummer 11
Hier overhandigde dr P. G. Kunst als voorzitter van het Bestuur der Interkerkelijke Stichting voor het Kerklied de eerste exemplaren aan de officiële vertegenwoordigers van alle deelnemende kerken. Kinderen zongen onder leiding van ds en mevr. Bleij, Zeeuwse koren studeerden nieuwe kerkliederen in en 235 van de Gezangen uit het Liedboek waren al op twaalf langspeelplaten vastgelegd.
Het nieuwe gezangboek bevat 115 bijbelliederen, die een brugfunktie vormen vanuit het berijmde psalter naar de overige liederen. Allereerst is bij bijbelliederen gedacht aan uitgesproken hymnische gedeelten uit Oude en Nieuwe Testament, maar ook aan andere centrale perikopen.
Verder komen wat letterlijke of vrijere berijmingen voor in parafraserende vorm. Het zingen van de Schriften betekent voor de gemeente een verrijking en verbreding. Heel het gezangboek is sterk bijbels gebonden.
Na de bijbelliederen volgen er liederen uit de schat der kerk uit de verschillende perioden van de kerkgeschiedenis: Vroeg-christelijke, middeleeuwse gezangen van de Latijnse en Griekse kerk, sequensen en leisen, liederen uit de Reformatie, Valeriusliederen van grote 17e eeuwse dichters (Bredero, Camphuysen, Revius, Vondel, Luyken) piëtistische liederen uit Duitsland en Engeland, en van de Boheemse en Moravische broeders, 19e eeuwse liederen van o.a. Heets, Ten Kate en Bastiaans, 20e eeuwse en eigentijdse liederen. De perioden van het kerkelijk jaar zijn verbreed er. uitgebreid.
Geref. vrijgemaakt
De Geref. Kerken (vrijg.) zijn een eigen weg gegaan inzake het kerklied door de uitgave van het Ger. Kerkboek, waarin opgenomen een proeve van de 150 psalmen en 36 gezangen.
Ik wil hier een kanttekening bij plaatsen. Gelukkig verkeert deze uitgave nog steeds in het stadium van proefbundel. Er kan dus nog heel wat herzien worden.
En dat is erg noodzakelijk. De psalmberijming geeft daartoe zeker aanleiding, vanwege te weinig poëtisch gehalte.
De gezangenbundel roept om ritmische en melodische revisie, b.v. gez. 24 - Liedboek nr. 317, gez. 30 Liedboek nr. 401, gez. 31 - Liedboek nr. 44.
Een uitbreiding van de gezangen is evenzeer gewenst. Een liederenbundel voor kerkelijk gebruik dient een beeld te geven van wat de gemeente van Christus de eeuwen door zingend beleden heeft.
Psalter 1980
Een psalmberijming waar ik enige aandacht aan wijden wil, is het Psalter 1980. Ds Waagmeester vindt in zijn artikel over het kerklied (zie Opbouw van 20-5-83) dat deze bundel meer aandacht verdient dan het krijgt.
Wij zullen nagaan of dat werkelijk zo is. Ik ben zelf in het bezit gekomen van een exemplaar van Psalter 1980, doordat een van de leden van de Stichting zo vriendelijk was mij deze bundel toe te zenden. Ik waag er een korte bespreking aan, vooral ook omdat enkele Ned. Geref. broeders meegewerkt hebben aan de totstandkoming van deze psalmberijming.
In de jaren veertig is een groep geref. belijders een werkverband aangegaan om te komen tot een waardige vervanging van de goeddeels verouderde berijming 1773. Men wilde een geheel nieuwe berijming die nauw zou aansluiten bij de Bijbeltekst. Schriftgetrouwheid moest prevaleren boven dichterlijke zegging. Het taalgebruik diende verantwoord hedendaags te zijn en de bundel moest goed zingbaar zijn.
De auteurs van deze berijming zijn er zeker in geslaagd om tekst en melodie op een verantwoorde wijze te laten samenvallen. De notatie van de melodieën wijkt op enkele punten af van de Interkerkelijke psalmberijming in het Liedboek.
De toevallige verhogingen komen er minder in voor dan in de I.K.S. (op deze verhogingen kom ik later terug).
De plaatsing van de rusten laat hier en daar te wensen over, b.v. er behoren geen rusten te worden geplaatst na regellen 3 van ps. 52, na regel 3 en 7 van ps. 56 en na regel 1 en 3 van (4)ps. 150. Na regel 2 wel en na regel 5 komt er geen rust in ps. 97, terwijl het juist andersom behoort te zijn.
Ik heb verschillende psalmen gezongen en toch bevredigen ze mij niet.
Ik mis daarin wat ik in het begin van mijn artikel over het Boek der Psalmen schreef, n.l. de sterke bewogenheid en lading die tot uitdrukking wordt gebracht als de gemeente uit angst en nood roept, vraagt om uitredding, haar schuld belijdt, God looft en dankt voor Zijn genade. Er zit te weinig dichterlijke zeggingskracht in deze berijming. Ook komen er enkele slechte zinnen in voor, zoals: ps. 30: 3 Komt 's avonds wenen overnachten 29 : 4 Kracht heeft hij het woud ontnomen.
3 : 3 Mijn plannen vol zorg met mij dragen.
61 : 2 Gij toch wilt mijn zeer te vrezen bolwerk wezen.
138 : 2 Want Gij maakt wat Gij toezegt, waar: hebt wonderbaar uw naam verheven.
14 : 2 Ontaard, doet niemand goed, geeft Hem de eer, één zelfs niet meer.
8 : 1 Aan 't firmament, op al uw werk verspreid 56 : 1 prijs en blijf verbeiden 8 : 2 zodat ten spijt van elk die U weerstaat, verstomt.
al wie op wraak zint 16 : 2 Waarbij zij bloed als heilge gave wijden.
38 : 8 en als stom spreek ik niet meer 53 : 1 't Wordt gruuwlijk en afschuwelijk bedreven 73 : 7 wanneer Gij opwaakt, Heer in kracht en als een droombeeld hen veracht.
124 : 3 die immers aard en hemel heeft gemaakt.
138 : 3 Groot immers is zijn heerlijkheid.
Als u de moeite neemt deze bundel te lezen of te zingen, komt u waarschijnlijk nog meer ongerechtigheid tegen.
Waaruit blijkt nu de Schriftgetrouwheid?
Waar vinden we verantwoord hedendaags taalgebruik? De teksten zijn soms totaal verouderd of geschreven in vlotte spreektaal.
Het is toch zeker niet de bedoeling van de broeders en zusters die achter Psalter 1980 staan het in onze kerken of in de Chr. Geref. Kerken ingevoerd te krijgen?
Verdient deze berijming meer aandacht?
Na lezing van het bovenstaande is het u wel duidelijk dat dit niet het geval is. De Stichting die verantwoordelijk is voor deze uitgave dient alsnog te verduidelijken waarom het Psalter in het Liedboek niet goed genoeg is om in onze en de Chr. Geref. Kerken te kunnen funktioneren.
(slot volgt)