De sterke en zwakke kanten van het evangelische lied (1)
2011-08-19
Een kerkdienst zonder muziek? Bart Visser, staflid muziek van de Nederlands Gereformeerde Kerk in Houten, zou het maar een saaie boel vinden. ‘Ik zou het zelf heel erg missen als ik niet meer mee zou kunnen zingen in de dienst en als ik alleen maar luisteraar zou kunnen zijn.’ - Jaargang 55
- nummer 16
En dat is volgens hem ook precies één van de mooie kenmerken van muziek: het helpt om mensen actief bij de dienst te betrekken. Visser: ‘Door middel van samenzang, ben je in de eredienst niet alleen luisteraar, maar ook echt actief deelnemer. Muziek helpt daar in. Daarnaast is muziek ook onderwijzend. Als je een boodschap bij mensen tussen de oren wil krijgen, dan moet je het eigenlijk in een lied verwerken, dan weet je zeker dat het blijft hangen.’
In veel gemeenten is een discussie over het wel of niet zingen van opwekkingsliederen.
Speelt die discussie in de NGK Houten ook?
‘In het verleden maakten we dat wel eens mee, maar tegenwoordig horen we daar weinig meer van. Sommige gemeenteleden maken nog wel eens opmerkingen over de kwaliteit van opwekkingsliederen, maar over het algemeen zingt men met plezier opwekkingsliederen in de gemeente, zoals men met plezier heel veel verschillende liederen zingt: Psalmen voor Nu, Liedboek voor de Kerken, Taizé, enzovoort. Onze gemeente is altijd wel in om nieuwe liederen op te pakken en aan te leren. Dan maakt het niet eens zo veel uit waar het betreffende lied vandaan komt.’
Wat vind jij positief aan opwekkingsliederen, wat is de kracht hiervan?
‘De kracht van opwekkingsliederen is dat ze het geloof vaak zonder omwegen verwoorden. Veel oude “gedichtenliederen” kunnen het talig prachtig zeggen, maar daarbij blijft het vaak ook een beetje beschrijvend en impliciet.
Daarmee vergeleken is een opwekkingslied dus heel direct met iets als: “Ik houd van U”, of “Ik heb U lief boven alle dingen”. Als ik dat zeg, of zing, moet ik al een beetje glimlachen.
Ik vind het heel bijzonder om op zo’n manier met God te communiceren en ook persoonlijke omgang met Hem te hebben.’
Dat directe kom je trouwens ook wel in (on)berijmde psalmen tegen. Denk aan Psalm 116 waarin onomwonden staat: ‘De Heer heb ik lief ’. Of Psalm 23 met ‘Ik vrees geen gevaar, want u bent bij me’.
‘Precies. Soms wordt er moeilijk gedaan over zulk direct taalgebruikzoals de zin ‘mijn Jezus, mijn Redder, Heer er is niemand als U’ - maar als je dan ziet hoe er ook in de psalmen tot God wordt gepraat, dan gebeurt dat op eenzelfde, persoonlijke manier.’
Wat is een mindere kant van opwekkingsliederen?
‘Soms hebben mensen moeite met de tekst van de liederen: de tekst vinden ze niet soepel lopen en het kan ook zijn dat er inhoudelijk veel verloren is gegaan bij het vertalen. Ook horen we wel eens dat de teksten weinig fris zijn en dat veel van dezelfde woorden en begrippen terugkomen. En er is natuurlijk ook vaak gezegd (en ben het daar mee eens) dat “Opwekking” thematisch toch wat eenzijdig is. Als je voor specifieke gelegenheden een lied zoekt, is het moeilijk daarbij een opwekkingslied te vinden. Dat geldt voor onderwerpen als lijden, moeiten en pijn maar ook voor gebeurtenissen zoals geboorte, doop en overlijden.
Overigens heb ik de indruk dat kerken sowieso moeite hebben om liederen over moeilijke thema’s (verdriet, lijden) een plekje te geven. ’t Is makkelijk om kritiek te hebben op het roze evangelie van “Opwekking”, maar heel moeilijk om daar zelf wel gebalanceerd aandacht aan te geven.’
Er zullen ook mensen zijn die zeggen: prachtig, al die nieuwe liederen, maar ze halen het niet bij de letterlijke psalmen die in de Bijbel staan. Hoe sta jij daar tegenover?
‘Ik kan daar een heel eind in meevoelen.
De psalmen leren ons een manier van communiceren en praten met God die uniek is en die je in de rest van de Bijbel ook niet zo expliciet tegenkomt.
Met elk gevoel en elke emotie mag je bij God komen en je leert in de psalmen ook hoe we dat mogen doen. In dat opzicht zijn de psalmen ontzettend rijk. Maar er is ook een andere kant: de psalmen zijn ergens ook een romp zonder hoofd. Er zijn natuurlijk wel enkele Messiaanse psalmen, maar het belangrijkste van ons geloof, Jezus, komt er weinig in voor. Je merkt dat wat dat betreft de psalmen aangevuld moeten worden met nieuwtestamentische liederen.’
Jullie hebben doelgroepdiensten, wat zijn voor- en nadelen daarvan, ook qua zangcultuur?
‘Tegenwoordig zien we twee stromingen in de liturgie. Sommigen richten zich in de diensten op specifieke doelgroepen. Maar anderen proberen toch de hele samengekomen gemeente te bereiken met een mix van liederen. Allebei hebben ze hun kracht.
Wij hebben trouwens in Houten niet zozeer gekozen voor doelgroepdiensten, maar ze zijn op een natuurlijke manier ontstaan. Ons gebouw is niet groot genoeg om met de hele gemeente in één dienst samen te komen, dus boden we dezelfde dienst op verschillende tijden aan. We constateerden vervolgens, dat jongeren massaal voor een ander tijdstip kozen dan gezinnen. Toen we dat zagen, was één van de conclusies: laten we het programma dan ook aanpassen op de doelgroep die er zit. We zijn daar enthousiast over en zien dat het werkt.
Aan de andere kant: een dienst waarin je je richt op de breedte van de gemeente heeft ook heel mooie kanten.
Al is het wel de kunst om al die mensen echt te bereiken, ook met de liederen en de muziek. Want dan is het toch de bedoeling dat de hele gemeente, jong en oud, echt van harte de liederen meezingt - dus ook als het liedgenre niet direct jouw smaak is.’
Kun jij een psalm en een opwekkingslied noemen, waardoor je zelf geraakt of opgebouwd wordt?
‘Er zijn twee psalmen die mij erg aanspreken.
Allereerst Psalm 46, het Lutherlied.
Deze psalm gaat over het feit dat God een toevlucht en een sterkte voor ons is. Dat vind ik een schitterend lied. En ik vind Psalm 95 heel mooi, waarin beschreven wordt hoe wij God met ons verstand, onze emotie en met onze wil kunnen aanbidden.
Een lied in “Opwekking” dat mij erg aanspreekt is Opwekking 705 Toon mijn liefde. Het onderwijzende aspect spreekt me aan, omdat het over het leven van Jezus gaat. En dan niet zozeer over zijn geboorte, sterven en opstanding (waar we vaak over zingen), maar over de weg, die Jezus ging door Galilea en Judea. Daar hebben we weinig liederen voor, dus dat spreekt me heel erg aan. Als je die drie liederen bij elkaar ziet, dan merk je dat we zowel psalmen als nieuwe liederen nodig hebben om te zingen over onze God.’
Ronald Koops is journalist en uitvoerend musicus/pianist. Hij geeft onderwijs over muziek en aanbidding in kerken en gemeenten
| In steeds meer traditionele kerken worden naast psalmen en gezangen ook opwekkingsliederen gezongen. Niet iedereen is daar blij mee: opwekkingsliederen zouden te eenzijdig zijn en een grote nadruk leggen op het gevoel. In deze artikelenserie maken we kennis met een aantal mensen die bewust opwekkingsliederen laten zingen in de dienst of schrijver zijn van deze liederen. De serie opent met een interview dat Ronald Koops hield met Bart Visser, staflid muziek van de Nederlands Gereformeerde Kerk Houten en New Wine. |
| Opwekkingsliederen Opwekkingsliederen werden aanvankelijk alleen in Pinksterkerken gezongen, maar raakten al snel breder verspreid. In veel Evangelische en Baptistische gemeenten wordt bijna alleen maar uit ‘Opwekking’ gezongen. In de meer traditionele kerken kregen de opwekkingsliederen in de loop van de negentiger jaren een plaats naast de psalmen en gezangen. Opwekkingsliederen kenmerken zich door alledaags taalgebruik, waarbij de muziek verwant is aan de popmuziek en geschikt om te worden begeleid door een band of combo. Stichting Opwekking breidt elk jaar de Opwekkingsbundel uit met een aantal nieuwe liederen. Dit zijn meestal liederen die uit het Engels vertaald zijn, maar ook liederen van Nederlandse schrijvers zoals Peter van Essen, Marcel en Lydia Zimmer en Matthijn Buwalda. In het verleden zijn ook liederen van Johannes de Heer en Glorieklokken opgenomen in de bundel. De nieuwe liederen worden traditiegetrouw gepresenteerd op de Pinksterconferentie van stichting Opwekking. Nieuwe liederen zijn elk jaar verkrijgbaar op cd en in de aanvullingen van de Opwekkingsbundel. Er zijn anno 2011 meer dan 700 opwekkingsliederen in de bundel opgenomen. |