Op weg naar Chalcedon
1985-04-05
Waarom heeft Hij de dood niet tegengehouden, zoals Hij de ziekte tegenhield? Omdat Hij juist daarom een lichaam' had en het niet paste die (dood tegen te houden, anders had Hij de verrijzenis verhinderd. Evenmin paste het dat een ziekte aan de dood voorafging; men zou aan gedacht hebben aan de zwakheid van de Mens die, in het lichaam was.. Daarom; hoewel Hij stierf als losprijs voor allen, heeft Hij toch niet het verderf gekend, want' Hij is ongeschonden verrezen omdat zijn lichaam niet was als dat van een ander mens, maar het lichaam van het Leven Zelf. - Jaargang 29
- nummer 14
Athanasius, Van de Vleeswording des Woords 1)
Als men 'moet' kiezen tussen het lezen van nieuwe boeken of oude, moet men de oude kiezen; niet omdat die noodzakelijkerwijs beter zijn, maar omdat ze precies de waarheden bevatten waaraan onze eigen tijd geneigd is voorgij te gaan.
c. s. Lewis, Christian Apologetics 2)
Het grootste drama
Het is donker in de kerk. Om je heen staan mensen, veel mensen, opeengepakt, een kaars in de hand. Iconen glanzen in deze verhevenste van alle nachten van het jaar, de Paasnacht. Wie Russisch verstaat vangt de woorden op die in die eindeloze Paasjubel der Orthodoxie weerklinken. Woorden die een poging doen het ontzagwekkende; Geheimenis van Dood en Opstanding onder woorden te brengen. Wat voorbeelden van "troparia", geschreven door de oude Griekse Kerkvader Johannes Chysostomos, een der grootste predikers aller tijden:
“Toen Gij uit de hemel nederdaalde, o onsterfelijk Leven, Hebt Ge de Hades gedood door de glans der godheid, o Heer. Toen Gij de doden uit het rijk des doods had opgewekt, riepen de hemelse machten U toe: O Christus, onze God, Schenker des Levens, ere zij U. Dat hemelse en aardse wezens zich verheugen en jubelen, want de Heer heeft de kracht van zijn arm getoond. Door zijn dood is de dood vertreden, en werd Hij de Eerstgeborene uit de doden. Hij heeft de wereld verlost uit de diepten der onderwereld en aan de wereld grote genade geschonken.
De scharen engelen stonden aan uw graf en de wachters lagen als gestorven. Bij het graf stond Maria Magdalena, zoekend het alzuiver Lichaam van haar Heer: Gij hebt Hades gevangen genomen zonder erdoor verstrikt te zijn. Tot de Maagd zijt Gij gekomen, o Schenker des Levens, uit de doden zijt Gij opgestaan: Heer, ere zij U." 3).
Dit en nog veel méér wordt gezongen op de mooiste melodieën die maar denkbaar zijn. Wie dat gehoord en aangevoeld heeft komt in aanraking met de geloofsinhoud van het Oosten: Byzantium, Griekenland, Bulgarije, maar vooral het oude “Heilige Rusland”. Niet dat het alleen dáár zo zou hoeven weerklinken. Geldt voor ons allen als christenen niet hetzelfde: dat ook voor ons in het Westen het Pasen de toegang is tot een nieuwe leven, de poort naar een wereld waarin “het volbracht” is? Ik citeer de Engelse (detective) schrijfster Dorothy Sayers, die ook een paar van de mooiste Kerstspelen denkbaar geschreven heeft. Ze zegt (in mijn woorden): dat de mens door God wordt getiranniseerd is al eeuwenlang beweerd. Dat de ene mens de ander tiranniseert is ook niets nieuws. “Maar dat de méns Gód zou tiranniseren en Hem daarbij een béter Mens bevinden dan zichzelf is inderdaad verbazingwekkend drama… Zij die het voor de eerste keer hoorden, noemden het dan ook Nieuws, en goed Nieuws bovendien. Ofschoon wij licht vergeten dat het woord Evangelie ooit een dergelijke sensationele betekenis heeft gehad."4)
Ook Athanasius
Wie die oude “troparia" hoort Komt in aanraking met de Oosterse Christenheid, schreef ik zo even. Je kunt ook zeggen: je komt in aanraking met de Oude Kerk. Want, om er maar één te noemen, die ook zo schrijft en, denkt, Athanasius reageert net zo. De kerkvader die we in het vorige artikel al hebben gevolgd is - naar mijn mening soms vol verrukking - bezig te zeggen wat - de diepste reden is waarom hij niet met- de Arianen mee kan gaan. Waarom hij zich stééds weer laat verbannen. Want het mag dan waar zijn dat hij geen gemakkelijke' man is geweest, en een, mogelijlke concurrent van de keizer, naar mijn mening ligt de reden van zijn verbanning steeds weer in zijn opvatting aangaande Christus. De, man die "de ongekroonde koning van Egypte"
heette, die in staat was - naar de keizer vreesde - de hele graan aanvoer uit Egypte naar de Rijkshoofdstad te blokkeren, was allereerst christen. Strijdbaar, volhardend, bezield van Christus' grootheid vooral. Dat is reden hem in zijn denken verder te volgen.
Klassiek
In twee werken treffen we Athanasius’ Christologie aan. Zijn "Redevoeringen tegen de Arianen" laat ik hier verder rusten (er zouden aardige citaten aan te ontlenen zijn, overigens). We beperken (nou ja, beperken!) ons tot het andere werk, "Van , de Vleeswording des Woords".
Dat is een werk waarvan de bekende Engelse schrijver C. S. Lewis zei dat het "een zeer groot boek" was: Zijn benadering van de Wonderen is vandaag de dag hard nodig. Het hele boek is inderdaad een beeld van de Boom des Levens - een boek .vol sap en vol goud, vol levenslust en vertrouwen." 5) Professor Berkhof, die in 1949 het boek vertaalde en inleidde, valt hem bij. “Wanneer we ...onder klassieke geschriften de Kerk zulke verstaan, waarin een bepaalde wijze van christelijk geloof en leven bijzonder zuiver wordt vertolkt, dan behoort Athanasius' boekje er zeker toe." 6)
Om (voor wie nadere aansporing nodig heeft) C. S. Lewis nog eens te citeren (die een fervente pijproker was).. "Zelf vind ik dat boeken over de 'leer je bij je geloofsleven méér helpen dan boeken die "geloofsopbouw" nastreven...Ik geloof dat velen die merken dat ‘er niets gebeurt', als ze met een geloofsopbouwend boek op schoot zitten of zelfs erbij neer knielen, zouden ervaren dat hun hart in onverwachte jubel uitbreekt, als ze zich door een weerbarstig stuk boek vol theologie heenworstelen, met een pijp tussen hun tanden en een potlood in hun hand.” 7)
wordt vervolgd)
Noten
1) de Vleeswording des Woords. VI, 21, 7, geciteerd uit: Zusters Benedictinessen, de Heilige Athanasius. Bonheiden, 1982, p. 155.
2) geciteerd uit C. S. Lewis. Undeceptions: essays theology and ethics. Bles. London. 1970, p. 67.
) geciteerd uit De Goddelijke Liturgie van onze Heilige Vader Johannes Chrysostomos in gebruik. bij de Russisch Orthodoxe Gemeente, te Amsterdam. 1979"pp. 38, 39.
4) geciteerd uit D. Sayers, “Het Grootste Drama dat ooit werd opgevoerd." Vrij Nederland. Amsterdam, z.j., p. 18.
5) C. S,Lewis, a.w., pp. 165,166.
6) ed. J. Haantjes / A. v. d. Hoeven.
Kerkelijke Klassieken. Veenman, Wageningen, 1949. pp. 11, 16.
7) C. S. Lewis, a.w . p. 165.