Zuidwaarts!
2008-05-09
Europeanen zouden wat mij betreft wat bescheidener mogen zijn. Is het niet zo dat wij het als bewoners van dit deel van de wereld vaak wat hoog in de bol hebben zitten? Verbeelding en arrogantie zijn ons niet vreemd.- Jaargang 52
- nummer 10
Het is toch zeker hier in dit werelddeel dat de zaken die echt van belang zijn bedisseld worden? Politiek is dat zo en het kerkelijk leven maakt daar geen uitzondering op. Ons zelfgevoel kan daarom wel een afzakkertje gebruiken. En daar ga ik in deze korte overweging aan werken.
Ik heb daarbij het boek Handelingen opgeslagen. Het is het Bijbelboek dat ons vertelt van de verspreiding van het evangelie over de toenmalige wereld uit de begintijd van onze jaartelling.
Het is gegaan van Jeruzalem naar Rome. Zo had de Here Jezus dat bij zijn hemelvaart gezegd. 'Gij zult mijn getuigen zijn', zei Hij, 'te Jeruzalem en in geheel Judea en Samaria en tot het uiterste der aarde' (Handelingen 1:8). Zo was het gezegd en zo is het gegaan. Er zit in het boek Handelingen een drive van de hoofdstad van het Joodse land naar de hoofdstad van de toenmalige wereld.
De gang van het evangelie is centripetaal geweest, niet middelpuntvliedend maar middelpuntzoekend. Het middelpunt zoekend van de wereld van toen. Want 'alzo lief heeft God de wereld gehad…', zeggen we met de bekendste tekst uit de Bijbel.
Tegenbeweging
Maar nu die geschiedenis van de kamerling uit het Morenland. De werkelijk schitterende vertelling van die hoge ambtenaar uit Ethiopië die uit belangstelling voor de Joodse godsdienst een pelgrimstocht naar Jeruzalem gemaakt heeft en nu op de terugreis in zijn wagen hardop de profetie van Jesaja zit te lezen. En hoe de evangelist Filippus zich dan bij de wagen voegt om de man uitleg te geven van het gedeelte dat hij juist aan het lezen is, over de Knecht des Heren die als een lam ter slachting geleid wordt. De Here Jezus!, zo mag hij laten zien. Maar eigenlijk wil ik het over de inhoud van dit bekende hoofdstuk nu niet hebben. Ik wil wijzen op de plaats die deze geschiedenis in het boek Handelingen gekregen heeft. Het verhaal onderbreekt even de sterke stroom die in het boek Handelingen staat en waarover ik het zo-even had: de beweging van Jeruzalem naar Rome. En middenin die gang komt dan deze geschiedenis die daar haaks op staat.
Tegen de arrogantie
Alsof de Heilige Geest - de eigenlijke Verteller van het boek, nietwaar? - wil zeggen: Ik ben met het evangelie wel op weg van Jeruzalem naar Rome, maar dat wil niet zeggen dat Ik de rest van de wereld vergeet. Ik heb nog andere schapen die niet tot de invloedssfeer van het Romeinse rijk behoren. Ook die moet Ik leiden. En zo maakt het evangelie hier een beweging die helemaal ingaat tegen de trend van het boek. Naar het zuiden, diep het Afrikaanse continent in. Je moet hier denken aan een woord van de Heiland tegen zijn Joodse gehoor: 'De koningin van het zuiden zal in het oordeel opstaan met dit geslacht en het veroordelen, want zij is gekomen van de einden der aarde om de wijsheid van Salomo te horen, en zie, meer dan Salomo is hier' (Lucas 11:31). Dat was ook gesproken tegen de arrogantie van mensen die dachten dat ze de crème de la crème van de wereld uitmaakten.
Tot het uiterste
En die draad uit het evangelie wordt hier door Lucas die het boek Handelingen geschreven heeft weer opgenomen. En nu dan door mij toegepast op ons die rondom Rome wonen, op ons Europeanen die het boek Handelingen lezen en bij onszelf denken: Natúúrlijk kwam het evangelie onze kant op!
Vanzelfsprekend dat Rome het eerst aan de beurt was! Dat kon gewoon niet missen! En van hier is het natuurlijk naar onze dochter in het westen gegaan: Amerika! En het is waar: ons Europa is het eerst aan de beurt geweest. Maar daar kan geen goddelijke voorkeur uit afgeleid worden. Daar kwam veeleer de verplichting in mee dat wij ook het eerst tot zending geroepen waren.
Want hoe had de Here het ook al weer precies gezegd? 'Te Jeruzalem en in Judea en Samaria en tot het uiterste der aarde'. En dat léék wel te zeggen: van Jeruzalem naar Rome, maar Rome was het uiterste der aarde toch niet? En met deze geschiedenis van de kamerling uit het Morenland heeft de Heilige Geest ons de boodschap ingeprent: vergeet het uiterste der aarde niet!
Zo is Handelingen 8 een pro memorie post voor de kerk in Europa (en Amerika).
Te Europees
Een pro memorie post is een post op de rekening die het geheugen aanscherpt: Denk erom! Vergeet niet!
En zo kan het hoofdstuk ons dus leren een toontje lager te zingen.
Nog steeds immers is de christelijke kerk te Europees georiënteerd. De RK wordt vanuit Rome bestuurd, de paus is een Europeaan en in Genève zetelt de wereldraad van kerken.
Dat is zo gegroeid, zegt u. Dat is waar! Maar we moeten het ons wel bewust zijn. En niet maar klakkeloos op dat spoor doorhollen. De Europese kerk is Christus' eerstgeborene, maar hoe vaak zie je in de Bijbel niet dat de eerstgeborene gepasseerd wordt en dat de oudste bij de jongste ten achter wordt gesteld? Abel vóór Kaïn, Jakob vóór Esau, Efraïm vóór Manasse, David vóór zijn andere broers en ga zo maar door. Je zou het een stijlkenmerk van Gods koninkrijk kunnen noemen. Dat God het minder geachte heeft uitgekozen om wat naam heeft te beschamen (1 Korintiërs 1:26-29). We zouden er daarom wel eens over na kunnen denken hoe wij de Afrikaanse kerken (bijvoorbeeld) een ereplaats kunnen geven in het geheel van de kerken.
Ontmoeten als gelijke
Maar goed, dat is misschien wel te hoogkerkelijk gedacht. De kerk is veel dichterbij. De kerk, dat zijn wij, dat bent u! Zijn wij en bent u bereid uw Europese arrogantie af te leggen?
Zijn wij en bent u er klaar voor uw broeders en zusters uit Afrika of uit andere delen van de wereld als uws gelijke te ontmoeten en te behandelen? En dat komt dichtbij, want de Afrikanen en andere allochtonen zijn onder ons. En hoe zou u erop reageren als vanuit Afrika zendelingen naar ons Europa kwamen om ons volk weer opnieuw met het evangelie bekend te maken? Weet u dat dit vandaag de dag gebeurt? En kunt u daar dan tegen? Misschien denkt u wel als u een Afrikaan ziet: 'O ja, dat zijn die mensen die door ons geholpen moeten worden'. Altijd weer geholpen.
En verder gaan we weer met ons doodknuffelen. Daar gaat het vandaag in de media over, zoals u weet.
Dat het de vraag is of wij met onze ontwikkelingshulp wel goed zitten.
En inderdaad, de hulp uit het westen kan een vorm van westerse arrogantie zijn? Het hoeft niet, hoor, maar het kan wél. Laat van ons dan niet gezegd behoeven te worden dat wij in welke vorm dan ook neerkijken op degenen die er later bij gekomen zijn. Wacht u voor de Europese en Amerikaanse arrogantie!
Drs. Henk de Jong is emerituspredikant van de Nederlands Gereformeerde kerk van Zeist en voormalig studiebegeleider van de TSB.