Gedoopt in het Veluwemeer
2008-05-09
Vorig jaar stond een spraakmakend verslag in het Nederlands Dagblad over 'Soul Survivor: Gedoopt in je zwembroek'. Tijdens deze christelijke jongerenbijeenkomst lieten sommige jongeren zich zonder betrokkenheid van een kerkelijke gemeente dopen in het Veluwemeer. Een storm van kritiek stak op na dit krantenbericht.- Jaargang 52
- nummer 10
Maar waarom eigenlijk?
De doopsessie in het Veluwemeer raakt een open zenuw in de Nederlandse kerkgeschiedenis: Het meningsverschil tussen gereformeerden en dopers in de zestiende eeuw.
Terwijl de gereformeerden in die tijd vasthielden aan de gebruikelijke kinderdoop, waren de Dopers voorstander van een doop op basis van een persoonlijke keuze voor het lidmaatschap van de ware gemeente van Christus. Vaak betekende dat 'wederdoop' van mensen die ook als kind waren gedoopt. In de zestiende eeuw wezen gereformeerden dit als een 'dwaling van de Wederdopers' af.
Het is niet moeilijk een parallel te zien tussen dopers toen en baptisten en evangelische christenen nu. Maar klopt dat ook? Het is belangrijk te weten dat het meningsverschil in de zestiende eeuw niet alleen over de doop ging. Het ging vooral over een verschil in geloofsbeleving en een andere kijk op kerk en samenleving.
Die verschillen waren eerst nog niet zo duidelijk. Toen Maarten Luther vanaf 1517 in het openbaar begon te pleiten voor ingrijpende hervorming van de kerk, kreeg hij al snel een grote en gevarieerde aanhang. Maar ook ontstond een discussie over de vraag, hoe snel en hoe radicaal de kerk moest worden hervormd. Toen Luther in 1521 vogelvrij werd verklaard en moest onderduiken op kasteel de Wartburg, voerde zijn collega Andreas Karlstadt in Wittenberg in korte tijd radicale hervormingen door.
Luther verliet daarop zijn schuilplaats om orde op zaken te stellen. Hij was ervan overtuigd dat niet menselijke activiteit, maar alleen Gods bevrijdende Woord voor echte hervorming zou zorgen. Op aarde is een volmaakte kerk sowieso onhaalbaar, omdat ook gelovigen zondaren blijven. Kortom: Laat die hervorming maar aan God over. Verder verwachtte Luther veel van de christelijke overheid, die de leiding moest nemen bij de hervorming van uiterlijke dingen als de liturgie.
Dopers isolement
Lang niet iedereen was het met Luther eens. Sommige medestanders vonden dat hij halverwege bleef stilstaan in zijn hervormingspogingen.
Ook vonden ze dat hij veel te positief dacht over de wereldlijke overheid. In de jaren twintig van de zestiende eeuw ontstond vanuit Zwitserland een beweging die we nu de 'Dopers' noemen. Deze bonte beweging werd gekenmerkt door een letterlijke uitleg van de Bijbel en een kritische houding tegenover de goddeloze samenleving.
Ze vielen op in de maatschappij, omdat ze bijvoorbeeld weigerden de eed af te leggen voor de overheid en alleen wilden trouwen met mensen uit eigen kring. Zo wilden ze op aarde een zuivere gemeente van Christus vormen. De meerderheid van de samenleving beschouwde hen als radicalen, die zich op een ongezonde manier afzonderden van de rest van de christelijke samenleving.
Zware vervolging
Het meningsverschil over de doop had hiermee te maken. Het ging in de zestiende eeuw niet alleen om de uitleg van bepaalde bijbelteksten over de doop. De kinderdoop was in die tijd vooral een teken van opname in de christelijke samenleving. Wie weigerde zijn kind te laten dopen, plaatste zich daardoor buiten de maatschappij en gold - na een gewapende opstand van Dopers in 1535 - als staatsgevaarlijk. Daarom werden de Dopers zwaar vervolgd. In Nederland werden veel meer Dopers dan aanhangers van Luther of Calvijn gedood vanwege hun geloof.
Een deel van de zestiende-eeuwse discussie is inmiddels achterhaald.
Nederland is geen christelijke samenleving meer en veel mensen zijn nooit als kind gedoopt. Nog wel actueel is het verschil in geloofsbeleving, dat we ook vandaag tegenkomen.
De een herkent zich in Luthers nadruk op het Woord en de menselijke onvolmaaktheid. Daarbij past de kinderdoop, als een teken van God die onze zwakheid te hulp komt. De ander voelt zich meer aangesproken door de radicale geloofskeuze en het streven naar levensheiliging van de Dopers.
Het zou mooi zijn als we anno 2008 verder komen dan een welles-nietesdiscussie over kinderdoop of geloofsdoop en het gesprek aangaan over dit verschil in geloofsbeleving. Want wat vinden jongeren aan het Veluwemeer, dat ze niet vinden in onze kerken?
Jan Kees Nentjes, Daniël Timmerman en Maikel de Kreek verzorgen de afleveringen van Het kanon en de mug.