Toneel en film
2008-05-09
So close, and yet so far. Die gedachte bevangt me geregeld wanneer ik kennis neem van De Saambinder, het weekblad van de Gereformeerde Gemeenten. Een kerkformatie die wat het belijden aangaat dichtbij ons staat, maar die ons tegelijk, gelet op waar de accenten vallen in leer en leven, vaak zo vreemd is.- Jaargang 52
- nummer 10
In het nummer van 10 april kwam ik een boekbespreking tegen. Als regel neem ik dergelijke artikelen niet op in de Persschouw, maar ditmaal maak ik een uitzondering, omdat de bespreking een inkijk geeft in de leefwereld van deze broeders en zusters.
Het boek dat wordt besproken is geschreven door ds. C.J. Meeuse. De titel luidt: 'Schijn bedriegt', met als ondertitel: 'Een christelijke visie op toneel en speelfilm'. De recensent, B. Agteresch, schrijft:
Adams nageslacht wil bedrogen wezen. Zo kunnen we de inhoud samenvatten van de studie die ds. Meeuse maakte van de geschiedenis van het toneel. Voor veel ouders en ambtsdragers is het niet zo eenvoudig jongeren ervan te overtuigen dat toneelspelen en ook het kijken ernaar zich niet verdraagt met het leven naar Gods geboden.
Ds. Meeuse toont in de eerste plaats aan dat de Bijbel de beeldcultuur en alles wat onoprecht is afwijst. Met tal van voorbeelden en citaten wijst hij aan dat toneel per definitie onoprecht is. Je speelt toneel, met andere woorden, je kruipt in de huid van een ander, van een oplichter, van een overspeler, van een moordenaar. Dat mag niet. Het kijken ernaar mag evenmin, ook niet via speelfilms.
Nergens in de Bijbel vinden we grond om toneel goed te praten, ook niet in het voorbeeld van de kinderen die een bruiloft of een begrafenis naspelen.
Dat is kinderspel, iets wat in het leerproces naar de volwassenheid toe geoorloofd is.
Ds. Meeuse duikt diep de geschiedenis in om aan te tonen dat ook tal van heidense filosofen en pedagogen toneel afwezen, vooral om hun leugenachtige en zedenbedervende inhoud. Het moet ons, christenen, toch wel wat te zeggen hebben als heidenen toneel afwijzen. Nagenoeg alle kerkvaders en oudvaders wezen toneel af, ook Calvijn, van wie wel eens beweerd wordt dat hij mild stond tegenover toneel. Weliswaar stond hij in Geneve enig toneel toe, maar dat ging niet van harte. Luther was in dezen wat ruimer. Hij meende dat het dramatiseren van bijbelse geschiedenissen de mensen dichter bij de Bijbel kon brengen.
Ds. Meeuse toont met tal van voorbeelden en citaten aan dat het dramatiseren van bijbelse geschiedenissen radicaal moet worden afgewezen, met name omdat God werkt door Woord en Geest en niet door beelden (niet te verwarren met symbolen en gelijkenissen). Uitvoerig wordt dr. Abr. Kuyper in zijn afwijzen van het toneel besproken. Op de vraag of een christen in de komedie behoort, is het antwoord van Kuyper kort en duidelijk: 'Nee.'
Met name het laatste hoofdstuk biedt voor opvoeders handvatten om toneel, en daarom ook speelfilms, radicaal af te wijzen. Een probleem is daarbij wel dat de overheid onze scholen opdraagt de leerlingen in aanraking te brengen met podiumkunsten.
Ook bij het onderwijs in de moderne vreemde talen worden speelfilms onontbeerlijk geacht.
Binnen reformatorisch onderwijsland worden via begeleide confrontatie films, al of niet gekuist, vertoond en besproken. Ds. Meeuse wijst terecht op de gevaren van deze methode. Hij ziet meer in een radicaal afwijzen van alles wat met film en toneel te maken heeft, zoals we ook drugsgebruik radicaal afwijzen. Ouders dienen alert te zijn op wat hun kinderen aan dvd's in huis halen. Zo kan het nuttig lijken dvd's van boeken die op de literatuurlijst staan, te bekijken, maar we moeten beseffen dat bij verfilming van literaire werken de inhoud meestal 'aantrekkelijker' gemaakt wordt met erotische passages (die in het boek zelf zeer verhuld of helemaal niet aan de orde komen). Het kijkgedrag van onze jongeren neemt zorgwekkende vormen aan.
Adam kreeg te maken met de eerste toneelspeler in het paradijs. Sindsdien gebruikt de satan toneel als een machtig wapen om de mens te verleiden tot wat de wereld kinderspel of tijdverdrijf vindt (Art. 37 NGB). Listig maakt hij gebruik van video, dvd, tv, open internet, mobieltjes, de virtuele wereld van second life, enz. Radicale afwijzing is het beste middel voor ons en onze kinderen om inhoud te geven aan onze doopbelofte. Ons doopformulier wijst nadrukkelijk op het verlaten van de wereld en het wandelen in een nieuw godzalig leven.
Het zou een goede zaak zijn als 'Schijn bedriegt' een uitvoerige bespreking krijgt op kerkenraadsvergaderingen, zodat ambtsdragers op de catechisaties en de huisbezoeken voldoende argumenten hebben om tegen de vloedgolven van de tijdgeest met Gods hulp een dam op te werpen.
Ook voor ouders en niet te vergeten, voor de jongeren zelf, is 'Schijn bedriegt' een waardevol boek dat de richting wijst om een veilige koers te varen in medialand.
M.H.T. Biewenga
Drs. Menko Biewenga is predikant van de NGK in Enschede.